Autor

Opracowanie (indika 2026):
(tłumaczenie, analiza gramatyczna i syntaktyczna, objaśnienia)
Andrzej Babkiewicz

भागवतपुराणम्

Bhāgavata-purāṇam

Purana Bhagawata 

Księga 2 (dvitīya-skandhaḥ)

Opis natury Człowieka (puruṣa-saṃsthā-varṇanam)

Rozdział 2.1 (prathamo ‘dhyāyaḥ)

Postać Wszystkiego (viśva-rūpa-varṇanam)

Streszczenie rozdziału:

1-11 Śuka chwali pytanie króla, krytykuje światowe życie i zaleca pamiętanie Narajany podczas śmierci.

11-21 Porzucenie lgnięcia i namiętności jako przygotowanie do śmierci – opis procedury.

22 Parikszit pyta, o czym należy medytować.

23-39 Opis Kosmicznej Postaci – elementy przejawionego świata jako części ciała Boga.

śrī-śuka uvāca

varīyān eṣa te praśnaḥ
kṛto lokahitaṃ nṛpa |
ātma-vit-sammataḥ puṃsāṃ
śrotavyādiṣu yaḥ paraḥ ||2.1.1||

Śuka rzekł:

Doskonałe twe pytanie
dobro światu niesie, królu,
znawcy jaźni je pochwalą,
gdyż najlepszym jest dla ludzi.

śrotavyādīni rājendra
nṝṇāṃ santi sahasraśaḥ |
apaśyatām ātma-tattvaṃ
gṛheṣu gṛha-medhinām ||2.1.2||

Są tysiące wszak tematów,
których ludzie tu słuchają,
ci, co jaźni nie poznali,
w sprawy domu uwikłani.

nidrayā hriyate naktaṃ
vyavāyena ca vā vayaḥ |
divā cārthehayā rājan
kuṭumba-bharaṇena vā ||2.1.3||

Nocą sen ich tchnienia kradnie 
oraz sprawy spółkowania,
dniem majątku gromadzenie
i rodziny utrzymanie.

dehāpatya-kalatrādiṣv
ātma-sainyeṣv asatsv api |
teṣāṃ pramatto nidhanaṃ
paśyann api na paśyati ||2.1.4||

Sprawą ciała, żon i dzieci, 
które wojskiem są zawodnym,
owładnięty, ich utratę
chociaż widzi, to nie widzi.

tasmād bhārata sarvātmā
bhagavān īśvaro hariḥ |
śrotavyaḥ kīrtitavyaś ca
smartavyaś cecchatābhayam ||2.1.5||

Więc kto pragnie się uwolnić 
z więzów strachu, niech opiewa,
słucha i rozpamiętuje
Boga, władcę, jaźń wszystkiego.

etāvān sāṅkhya-yogābhyāṃ
sva-dharma-pariniṣṭhayā |
janma-lābhaḥ paraḥ puṃsām
ante nārāyaṇa-smṛtiḥ ||2.1.6||

Dzięki sankhji oraz jodze,
także Prawa przestrzeganiu
zyskiem życia jest w czas śmierci
Narajany pamiętanie.

prāyeṇa munayo rājan
nivṛttā vidhi-ṣedhataḥ |
nairguṇya-sthā ramante sma
guṇānukathane hareḥ ||2.1.7||

Mędrców, co są w bezcechowym
bez zakazów i nakazów,
zwykle cieszy cech Hariego
w opowieściach opiewanie.

idaṃ bhāgavataṃ nāma
purāṇaṃ brahma-sammitam |
adhītavān dvāparādau
pitur dvaipāyanād aham ||2.1.8||

Tej purany Bhagawata,
co jest równa brahmanowi,
na początku ery Diady
ojciec Wjasa mnie wyuczył.

pariniṣṭhito 'pi nairguṇya
uttama-śloka-līlayā |
gṛhīta-cetā rājarṣe
ākhyānaṃ yad adhītavān ||2.1.9||

Chociaż w bezcechowym trwałem,
to zabawy Sławetnego
myśli moje podchwyciły
i opowieść tę poznałem.

tad ahaṃ te ’bhidhāsyāmi
mahā-pauruṣiko bhavān |
yasya śraddadhatām āśu
syān mukunde matiḥ satī ||2.1.10||

Teraz tobie przekazuję,
boś oddany Człowiekowi.
Tych, co złożą w niej swą wiarę,
serca porwie sam Mukunda.

etan nirvidyamānānām
icchatām akutobhayam |
yogināṃ nṛpa nirṇītaṃ
harer nāmānukīrtanam ||2.1.11||

Oto dla zrezygnowanych,
którzy strachu chcą się wyzbyć,
dla joginów, wysławianie
Boga imion ustalono.

kiṃ pramattasya bahubhiḥ
parokṣair hāyanair iha |
varaṃ muhūrtaṃ viditaṃ
ghaṭate śreyase yataḥ ||2.1.12||

Cóż po wielu nieświadomych
latach życia w odurzeniu?
Lepsza chwila jest poznania,
gdyż ku dobru ona wiedzie.

khaṭvāṅgo nāma rājarṣir
jñātveyattām ihāyuṣaḥ |
muhūrtāt sarvam utsṛjya
gatavān abhayaṃ harim ||2.1.13||

Król, co zwany był Khatwangą,
gdy się zwiedział, kiedy umrze,
w jedną chwilę wszystko rzucił
i w Hariego wkroczył bezstrach.

tavāpy etarhi kauravya
saptāhaṃ jīvitāvadhiḥ |
upakalpaya tat sarvaṃ
tāvad yat sāmparāyikam ||2.1.14||

Siedem dni ci pozostało,
spadkobierco Kuru, życia.
Spędź je, by się przygotować
do kroczenia ku zaświatom.

antakāle tu puruṣa
āgate gata-sādhvasaḥ |
chindyād asaṅga-śastreṇa
spṛhāṃ dehe 'nu ye ca tam ||2.1.15||

Człek, gdy nadszedł już kres jego
i uwolnił się od strachu,
niechaj mieczem braku lgnięcia
tnie nadzieje tkwiące w ciele.

gṛhāt pravrajito dhīraḥ
puṇya-tīrtha-jalāplutaḥ |
śucau vivikta āsīno
vidhivat kalpitāsane ||2.1.16||

Mądry niechaj dom opuści,
w świętych brodach się wykąpie,
w czystym i bezludnym miejscu
swe siedzisko niech rozłoży

abhyasen manasā śuddhaṃ
trivṛd-brahmākṣaraṃ param |
mano yacchej jita-śvāso
brahma-bījam avismaran ||2.1.17||

i umysłem penetruje
brahmana potrójną głoskę;
kiedy oddech już okiełzna,
niechaj umysł opanuje,
brahmy-ziarno pamiętając.

niyacched viṣayebhyo 'kṣān
manasā buddhi-sārathiḥ |
manaḥ karmabhir ākṣiptaṃ
śubhārthe dhārayed dhiyā ||2.1.18||

Rozum biorąc za woźnicę,
niech umysłem on odwróci
oczy od przedmiotów wszelkich.
Czynem umysł odurzony
myślą niechaj utrzymuje
na przedmiocie, co pomyślny.

tatraikāvayavaṃ dhyāyed
avyucchinnena cetasā |
mano nirviṣayaṃ yuktvā
tataḥ kiñcana na smaret |
padaṃ tat paramaṃ viṣṇor
mano yatra prasīdati ||2.1.19||

Niech o jednej części duma
myślą, która nie odbiega.
Bez przedmiotów umysł przęgnąc,
niech o niczym nie rozmyśla.
Oto ta siedziba Wisznu,
w której umysł się raduje.

rajas-tamobhyām ākṣiptaṃ
vimūḍhaṃ mana ātmanaḥ |
yacched dhāraṇayā dhīro
hanti yā tat-kṛtaṃ malam ||2.1.20||

Mrok i barwność umysł biją,
ogłupiają, niech więc mądry
go okiełzna przez dzierżenie,
które niszczy tę nieczystość.

yasyāṃ sandhāryamāṇāyāṃ
yogino bhakti-lakṣaṇaḥ |
āśu sampadyate yoga
āśrayaṃ bhadram īkṣataḥ ||2.1.21||

Kiedy miejsce ma dzierżenie
i opokę jogin ujrzy,
wtedy szybko jogi sięga,
co cechuje się oddaniem.

rājovāca

yathā sandhāryate brahman
dhāraṇā yatra sammatā |
yādṛśī vā hared āśu
puruṣasya mano-malam ||2.1.22||

Król rzekł:

Jak dzierżenie utrzymywać? 
Na co ma być skierowane?
Jaki jego rodzaj rychło
brud umysłu człeka zmywa?

śrī-śuka uvāca

jitāsano jitaśvāso
jitasaṅgo jitendriyaḥ |
sthūle bhagavato rūpe
manaḥ sandhārayed dhiyā ||2.1.23||

Śuka rzekł:

Gdy pozycję, dech okiełznał
oraz zmysły, zbył się związków,
niechaj umysł utrzymuje
na fizycznym kształcie Boga.

viśeṣas tasya deho 'yaṃ
sthaviṣṭhaś ca sthavīyasām |
yatredaṃ vyajyate viśvaṃ
bhūtaṃ bhavyaṃ bhavac ca sat ||2.1.24||

To szczególne jego ciało,
które z gęstych jest najgęstsze,
kosmos, byt w nim ukazany
przeszły, przyszły, teraźniejszy.

aṇḍa-kośe śarīre 'smin
saptāvaraṇa-saṃyute |
vairājaḥ puruṣo yo 'sau
bhagavān dhāraṇāśrayaḥ ||2.1.25||

W skarbcu Jaja, w owym ciele, 
co je warstw otacza siedem,
Człowiek wstały z Majestatu, 
Bóg przedmiotem jest skupienia.

pātālam etasya hi pāda-mūlaṃ
paṭhanti pārṣṇi-prapade rasātalam |
mahātalaṃ viśva-sṛjo 'tha gulphau
 talātalaṃ vai puruṣasya jaṅghe ||2.1.26|| उ

Zowią Patalą jego stóp podeszwy,
pięty i palce zowią Rasatalą,
zaś Mahatalą Stwórcy Wszego kostki,
a Talatalą golenie Człowieka,

dve jānunī sutalaṃ viśva-mūrter
ūru-dvayaṃ vitalaṃ cātalaṃ ca |
mahītalaṃ taj-jaghanaṃ mahīpate
   nabhas-talaṃ nābhi-saro gṛṇanti ||2.1.27|| उ

kolana jego Sutalą wołają,
uda zaś oba Witalą, Atalą,
Ziemią znów lędźwie Postaci Wszystkiego,
przestworem nieba jego pępka głębię.

uraḥ-sthalaṃ jyotir-anīkam asya
grīvā mahar vadanaṃ vai jano 'sya |
tapo varāṭīṃ vidur ādi-puṃsaḥ
 satyaṃ tu śīrṣāṇi sahasra-śīrṣṇaḥ ||2.1.28|| त्रि

Znów gwiazd zastępy jego piersią zowią,
świat Mahar szyją, zaś licem świat Dźana,
Tapasem czoło Pierwszego Człowieka,
Tysiącgłowego głowy – światem Satja.

indrādayo bāhava āhur usrāḥ
karṇau diśaḥ śrotram amuṣya śabdaḥ |
nāsatya-dasrau paramasya nāse
   ghrāṇo 'sya gandho mukham agnir iddhaḥ ||2.1.29|| त्रि

Indra i inni promienni – ramiona,
uszy – kierunki, dźwięk zaś jego słuchem,
Dasru, Nasatja – dwa nozdrza Wielkiego,
węchem jest zapach, ogień zwą ustami,

dyaur akṣiṇī cakṣur abhūt pataṅgaḥ
pakṣmāṇi viṣṇor ahanī ubhe ca |
tad-bhrū-vijṛmbhaḥ parameṣṭhi-dhiṣṇyam
āpo 'sya tālū rasa eva jihvā ||2.1.30|| त्रि

przestwór oczami, wzrokiem jego Słońce, 
rzęsami Wisznu są dwie części doby,
brwi uniesione Demiurga siedzibą,
smak zaś językiem, wody podniebieniem.

chandāṃsy anantasya śiro gṛṇanti
daṃṣṭrā yamaḥ sneha-kalā dvijāni |
hāso janonmādakarī ca māyā
duranta-sargo yad-apāṅga-mokṣaḥ ||2.1.31|| त्रि

Nieskończonego głową są Wed hymny,
bóg śmierci kłami, zębami zaś lgnięcie,
Ułuda śmiechem, co ludzi omracza,
bezkres przejawy – ukośnym spojrzeniem.

vrīḍottarauṣṭho 'dhara eva lobho
dharmaḥ stano 'dharma-patho 'sya pṛṣṭham |
kas tasya meḍhraṃ vṛṣaṇau ca mitrau
 kukṣiḥ samudrā girayo 'sthi-saṅghāḥ ||2.1.32|| त्रि

Wstyd górną wargą, a dolną pragnienie,
prawo jest piersią, plecami bezprawie,
Ka znów penisem, jądrami Mitrowie,
góry szkieletem, oceany brzuchem.

nāḍyo ’sya nadyo 'tha tanū-ruhāṇi
mahī-ruhā viśva-tanor nṛpendra |
ananta-vīryaḥ śvasitaṃ mātariśvā
gatir vayaḥ karma guṇa-pravāhaḥ ||2.1.33|| उ

Rzeki żyłami są ciała wszystkiego, 
włoskami jego wzrosłe z ziemi drzewa,
wiatr zaś oddechem mężnego bez kresu,
ruchem moc życia, przymiotów pęd czynem.

īśasya keśān vidur ambu-vāhān
vāsas tu sandhyāṃ kuru-varya bhūmnaḥ |
avyaktam āhur hṛdayaṃ manaś ca
sa candramāḥ sarva-vikāra-kośaḥ ||2.1.34|| त्रि

Włosami Władcy chmury wodonośne,
szatą Ziemskiego zaś dnia są przełomy,
sercem niezjawa, a zowią umysłem
Księżyc, co skarbcem jest wszelkiej przemiany.

vijñāna-śaktiṃ mahim āmananti
sarvātmano ’ntaḥ-karaṇaṃ giritram |
aśvāśvatary-uṣṭra-gajā nakhāni
sarve mṛgāḥ paśavaḥ śroṇi-deśe ||2.1.35|| त्रि

Moc rozpoznania Ogromem nazwali,
Gór zaś Obrońcę strukturą psychiczną,
wielbłąd, mulica, słoń, koń – to paznokcie,
zwierzęta, trzoda w rejonie pośladków.

vayāṃsi tad-vyākaraṇaṃ vicitraṃ
manur manīṣā manujo nivāsaḥ |
gandharva-vidyādhara-cāraṇāpsaraḥ-
svara-smṛtīr asurānīka-vīryaḥ ||2.1.36|| उ

Ptaki są jego barwną gramatyką,
Manu rozumem, a człowiek siedzibą,
piewcy niebiańscy, nimfy, ćaranowie
są nut pamięcią, męstwem antybogi.

brahmānanaṃ kṣatra-bhujo mahātmā
viḍ-ūrur aṅghri-śrita-kṛṣṇa-varṇaḥ |
nānābhidhābhījya-gaṇopapanno
dravyātmakaḥ karma vitāna-yogaḥ ||2.1.37|| त्रि

Brahman ustami, moc mężnym ramieniem,
twórczość udami, a stan czarny w stopach.
W nim zastęp bogów o różnych imionach,
a joga ofiar z przedmiotów jest czynem.

iyān asāv īśvara-vigrahasya
yaḥ sanniveśaḥ kathito mayā te |
sandhāryate 'smin vapuṣi sthaviṣṭhe
manaḥ sva-buddhyā na yato ’sti kiñcit ||2.1.38|| त्रि

Oto i Boga kształt ów rozpostarty,
jak jest on wielki – tobie opisałem.
Gdy myśli dzierży rozumem na ciele
owym najgęstszym, nic nie pozostaje.

sa sarva-dhī-vṛtty-anubhūta-sarva
ātmā yathā svapna-janekṣitaikaḥ |
taṃ satyam ānanda-nidhiṃ bhajeta
nānyatra sajjed yata ātma-pātaḥ ||2.1.39|| त्रि

To jaźń jest wszystkim, czego myśl doświadcza,
niczym widzenie we śnie innych ludzi.
Niech wielbi prawdę ocean rozkoszy,
nie lgnąc k niczemu, bo w tym jaźni dramat.

iti śrīmad-bhāgavate mahā-purāṇe
brahma-sūtra-bhāṣye
pārama-haṃsyāṃ saṃhitāyāṃ
vaiyāsikyāṃ
dvitīya-skandhe puruṣa-saṃsthā-varṇane
viśva-rūpa-varṇanaṃ nāma

Oto w chwalebnej wielkiej puranie Bhagawata,
w komentarzu do Sutr wedanty,
w piśmie najlepszych z ascetów,
w utworze syna Wjasy,
w drugiej księdze, w Opisie natury Człowieka
rozdział pierwszy zatytułowany „Postać Wszystkiego”.