Autorzy
Opracowali (indika 2024):
(tłumaczenie)
Andrzej Babkiewicz
(komitet redakcyjny)
Andrzej Babkiewicz, Joanna Jurewicz, Monika Nowakowska,
Sven Sellmer, Przemysław Szczurek, Anna Trynkowska
(redakcja techniczna)
Karina Babkiewicz
(przygotowanie tekstu, skład, zamieszczenie na stronie)
Sven Sellmer i Andrzej Babkiewicz
Tłumaczenie finansowane w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki”
w latach 2017–2023, numer projektu 0357/NPRH5/H22/84/2017.
महाभारत
Mahābhārata
7. Księga Drony (Droṇaparvan)
***
7.122-161 Śmierć Ghatotkaćy (ghaṭotkaca-vadha)
7.157. Czemu Karna nie zabił Ardźuny?
Streszczenie rozdziału:
dhṛtarāṣṭra uvāca
ekavīravadhe moghā
śaktiḥ sūtātmaje yadā |
kasmāt sarvān samutsṛjya
sa tāṃ pārthe na muktavān ||7.157.1||
tasmin hate hatā hi syuḥ
sarve pāṇḍavasṛñjayāḥ |
ekavīravadhe kasmān
na yuddhe jayam ādadhat ||7.157.2||
āhūto na nivarteyam
iti tasya mahāvratam |
svayam āhvayitavyaḥ sa
sūtaputreṇa phalgunaḥ ||7.157.3||
tato dvairatham ānīya
phalgunaṃ śakradattayā |
na jaghāna vṛṣā kasmāt
tan mamācakṣva saṃjaya ||7.157.4||
nūnaṃ buddhivihīnaś cāpy
asahāyaś ca me sutaḥ |
śatrubhir vyaṃsitopāyaḥ
kathaṃ nu sa jayed arīn ||7.157.5||
yā hy asya paramā śaktir
jayasya ca parāyaṇam |
sā śaktir vāsudevena
vyaṃsitāsya ghaṭotkace ||7.157.6||
kuṇer yathā hastagataṃ
hriyed bilvaṃ balīyasā |
tathā śaktir amoghā sā
moghībhūtā ghaṭotkace ||7.157.7||
yathā varāhasya śunaś ca yudhyatos
tayor abhāve śvapacasya lābhaḥ |
manye vidvan vāsudevasya tadvad
yuddhe lābhaḥ karṇahaiḍimbayor vai ||7.157.8||
ghaṭotkaco yadi hanyād dhi karṇaṃ
paro lābhaḥ sa bhavet pāṇḍavānām |
vaikartano vā yadi taṃ nihanyāt
tathāpi kṛtyaṃ śaktināśāt kṛtaṃ syāt ||7.157.9||
iti prājñaḥ prajñayaitad vicārya
ghaṭotkacaṃ sūtaputreṇa yuddh||
ayodhayad vāsudevo nṛsiṃhaḥ
priyaṃ kurvan pāṇḍavānāṃ hitaṃ ca ||7.157.10||
saṃjaya uvāca
etac cikīrṣitaṃ jñātvā
karṇe madhunihā nṛpa |
niyojayām āsa tadā
dvairathe rākṣaseśvaram ||7.157.11||
ghaṭotkacaṃ mahāvīryaṃ
mahābuddhir janārdanaḥ |
amoghāyā vighātārthaṃ
rājan durmantrite tava ||7.157.12||
tadaiva kṛtakāryā hi
vayaṃ syāma kurūdvaha |
na rakṣed yadi kṛṣṇas taṃ
pārthaṃ karṇān mahārathāt ||7.157.13||
sāśvadhvajarathaḥ saṃkhye
dhṛtarāṣṭra pated bhuvi |
vinā janārdanaṃ pārtho
yogānām īśvaraṃ prabhum ||7.157.14||
tais tair upāyair bahubhī
rakṣyamāṇaḥ sa pārthiva |
jayaty abhimukhaḥ śatrūn
pārthaḥ kṛṣṇena pālitaḥ ||7.157.15||
saviśeṣaṃ tv amoghāyāḥ
kṛṣṇo 'rakṣata pāṇḍavam |
hanyāt kṣiptā hi kaunteyaṃ
śaktir vṛkṣam ivāśaniḥ ||7.157.16||
dhṛtarāṣṭra uvāca
virodhī ca kumantrī ca
prājñamānī mamātmajaḥ |
yasyaiṣa samatikrānto
vadhopāyo jayaṃ prati ||7.157.17||
tavāpi samatikrāntam
etad gāvalgaṇe katham |
etam arthaṃ mahābuddhe
yat tvayā nāvabodhitaḥ ||7.157.18||
saṃjaya uvāca
duryodhanasya śakuner
mama duḥśāsanasya ca |
rātrau rātrau bhavaty eṣā
nityam eva samarthanā ||7.157.19||
śvaḥ sarvasainyān utsṛjya
jahi karṇa dhanaṃjayam |
preṣyavat pāṇḍupāñcālān
upabhokṣyāmahe tataḥ ||7.157.20||
atha vā nihate pārthe
pāṇḍuṣv anyatamaṃ tataḥ |
sthāpayed yudhi vārṣṇeyas
tasmāt kṛṣṇo nipātyatām ||7.157.21||
kṛṣṇo hi mūlaṃ pāṇḍūnāṃ
pārthaḥ skandha ivodgataḥ |
śākhā ivetare pārthāḥ
pāñcālāḥ patrasaṃjñitāḥ ||7.157.22||
kṛṣṇāśrayāḥ kṛṣṇabalāḥ
kṛṣṇanāthāś ca pāṇḍavāḥ |
kṛṣṇaḥ parāyaṇaṃ caiṣāṃ
jyotiṣām iva candramāḥ ||7.157.23||
tasmāt parṇāni śākhāś ca
skandhaṃ cotsṛjya sūtaja |
kṛṣṇaṃ nikṛndhi pāṇḍūnāṃ
mūlaṃ sarvatra sarvadā ||7.157.24||
hanyād yadi hi dāśārhaṃ
karṇo yādavanandanam |
kṛtsnā vasumatī rājan
vaśe te syān na saṃśayaḥ ||7.157.25||
yadi hi sa nihataḥ śayīta bhūmau
yadukulapāṇḍavanandano mahātmā |
nanu tava vasudhā narendra sarvā
sagirisamudravanā vaśaṃ vrajeta ||7.157.26||
sā tu buddhiḥ kṛtāpy evaṃ
jāgrati tridaśeśvare |
aprameye hṛṣīkeśe
yuddhakāle vyamuhyata ||7.157.27||
arjunaṃ cāpi kaunteyaṃ
sadā rakṣati keśavaḥ |
na hy enam aicchat pramukhe
sauteḥ sthāpayituṃ raṇe ||7.157.28||
anyāṃś cāsmai rathodārān
upasthāpayad acyutaḥ |
amoghāṃ tāṃ kathaṃ śaktiṃ
moghāṃ kuryām iti prabho ||7.157.29||
tataḥ kṛṣṇaṃ mahābāhuḥ
sātyakiḥ satyavikramaḥ |
papraccha rathaśārdūla
karṇaṃ prati mahāratham ||7.157.30||
ayaṃ ca pratyayaḥ karṇe
śaktyā cāmitavikrama |
kimarthaṃ sūtaputreṇa
na muktā phalgune tu sā ||7.157.31||
vāsudeva uvāca
duḥṣāsanaś ca karṇaś ca
śakuniś ca sasaindhavaḥ |
satataṃ mantrayanti sma
duryodhanapurogamāḥ ||7.157.32||
karṇa karṇa maheṣvāsa
raṇe 'mitaparākrama |
nānyasya śaktir eṣā te
moktavyā jayatāṃ vara ||7.157.33||
ṛte mahārathāt pārthāt
kuntīputrād dhanaṃjayāt |
sa hi teṣām atiyaśā
devānām iva vāsavaḥ ||7.157.34||
tasmin vinihate sarve
pāṇḍavāḥ sṛñjayaiḥ saha |
bhaviṣyanti gatātmānaḥ
surā iva niragnayaḥ ||7.157.35||
tatheti ca pratijñātaṃ
karṇena śinipuṃgava |
hṛdi nityaṃ tu karṇasya
vadho gāṇḍīvadhanvanaḥ ||7.157.36||
aham eva tu rādheyaṃ
mohayāmi yudhāṃ vara |
yato nāvasṛjac chaktiṃ
pāṇḍave śvetavāhane ||7.157.37||
phalgunasya hi tāṃ mṛtyum
avagamya yuyutsataḥ |
na nidrā na ca me harṣo
manaso 'sti yudhāṃ vara ||7.157.38||
ghaṭotkace vyaṃsitāṃ tu
dṛṣṭvā tāṃ śinipuṃgava |
mṛtyor āsyāntarān muktaṃ
paśyāmy adya dhanaṃjayam ||7.157.39||
na pitā na ca me mātā
na yūyaṃ bhrātaras tathā |
na ca prāṇās tathā rakṣyā
yathā bībhatsur āhave ||7.157.40||
trailokyarājyād yat kiṃ cid
bhaved anyat sudurlabham |
neccheyaṃ sātvatāhaṃ tad
vinā pārthaṃ dhanaṃjayam ||7.157.41||
ataḥ praharṣaḥ sumahān
yuyudhānādya me 'bhavat |
mṛtaṃ pratyāgatam iva
dṛṣṭvā pārthaṃ dhanaṃjayam ||7.157.42||
ataś ca prahito yuddhe
mayā karṇāya rākṣasaḥ |
na hy anyaḥ samare rātrau
śaktaḥ karṇaṃ prabādhitum ||7.157.43||
saṃjaya uvāca
iti sātyakaye prāha
tadā devakinandanaḥ |
dhanaṃjayahite yuktas
tatpriye satataṃ rataḥ ||7.157.44||
Dhrytarasztra rzekł:
1 Jeśli włócznia była władna
uśmiercić jednego człeka,
czemu innych nie pominął
i nie posłał jej k Ardźunie?
2 Gdyby zginął, by przepadli
Pandawowie i Sryńdźaje.
Mogąc więc jednego zabić,
czemuż bitwy nie rozstrzygnął?
3 „Nie wycofam się wyzwany” —
taki ślub Phalguna złożył.
Mógł więc przecież Syn Woźnicy
w bój go wezwać samotnego.
4 Wywoławszy pojedynek
dwóch rydwanów, czemuż Karna
Phalguny nie zabił włócznią —
to wyjaśnij mi, Sańdźajo.
5 Syn mój zbyty jest rozumu
i, zaiste, pomocników!
Kiedy wróg krzyżował plany,
jakże zdołał go pokonać?
6 Jego włócznię przepotężną,
na której zwycięstwo oparł,
Wasudewa łatwo okpił
przy pomocy Ghatotkaći.
7 Tak jak z dłoni owoc bilwa
silny wyrwie kalekiemu,
tak też niezawodną włócznię
zwiódł z pomocą Ghatotkaći.
8 Tak jak w potyczce
warchlaka i psiaka,
który by wygrał,
to zjadacz psów zyska,
tak też i w starciu
Karny z Ghatotkaćą
myślę, że zyskał
jeno Wasudewa.
9 Jakby sczezł Karna
z ręki Ghatotkaći,
to wielką korzyść
mieliby Pandowie,
gdy Waikartana
tamtego zwyciężył,
to strata włóczni
dla nich równie dobra.
10 Mądry mądrością
to swoją rozważył
i Wasudewa
człek-lew spowodował,
że Syn Woźnicy
zabił Ghatotkaćę,
radość i dobro
niosąc dzieciom Pandu.
Sańdźaja rzekł:
11 Wiedząc, co chce czynić Karna,
Madhugromca ciągle judził
do rydwanów pojedynku
królewicza wśród rakszasów,
12 potężnego Ghatotkaćę.
Pragnął mądry Dźanardana
zniszczyć włócznię niezawodną —
oto wynik twych złych porad!
13 Cel swój byśmy osiągnęli
niechybnie, pociecho Kurów,
gdyby Kryszna nie ochronił
Parthy przed Synem Woźnicy.
14 Z chorągwią, rydwanem, końmi
Prythy syn by zginął w boju
pozbawiony Dręczyciela —
Boga oraz pana jogi.
15 Takim licznym to sposobem
ochraniany, o monarcho,
Prythy syn zwycięża wrogów,
będąc pod opieką Kryszny.
16 Każdą miarą Kryszna bronił
Pandów przed zwycięską włócznią —
ciśnięta, by syna Kunti
zmogła jak grom niszczy drzewo.
Dhrytarasztra rzekł:
17 Swarliwy, ma złych doradców,
wszakże mniema, że jest mądry,
więc zabicia plan zwycięski
się nie powiódł mego syna.
18 O przemądry, jak umknęła
tobie rada ta zwycięska?
Czemuś, synu Gawalgany,
nie oświecił mego syna?
Sańdźaja rzekł:
19 Każdej nocy wciąż na nowo
kwestię tę podnosiliśmy —
Durjodhana i Śakuni,
ja, a także Duhśasana.
20 „Jutro zostaw innych wojów,
Karno, zabij Dóbr Zdobywcę!
Wówczas z Pandów i Pańćalów
jak z służących będziem radzi.
21 Może być, gdy Partha zginie,
Wrysznich syn* innego znajdzie
wśród Pandawów w jego miejsce —
zatem niechaj Kryszna sczeźnie.
22 Kryszna Pandów jest korzeniem,
pniem wyrosłym zaś Ardźuna,
konarami dzieci Prythy,
Pańćalowie zaś są liśćmi.
23 Kryszna siłą i opoką,
Kryszna panem jest Pandawów,
Kryszna ich najwyższym celem —
jak wśród gwiazd błyszczący Księżyc.
24 Zostaw więc liście, gałęzie,
nawet pień, Synu Woźnicy,
zetnij Krysznę — co korzeniem
jest Pandawów zawsze, wszędzie”.
25 Gdyby Karna Krysznę zabił,
Daśarhę, uciechę Jadów,
cała ziemia skarborodna,
w twojej władzy by już była.
26 Gdy on zabity
na ziemi by zasnął,
rodziny Jadu
i Pandu pociecha,
calutka ziemia
z górą, lasem, wodą
zaiste w pieczy
twojej by spoczęła.
27 To, co żeśmy ustalili,
z każdym rankiem szło w niepamięć,
gdy się budził pan trzydziestki,
niezgłębiony Bujnowłosy*.
28 Ardźunę, potomka Kunti,
zawsze chroni Bujnowłosy,
toteż nie chciał go postawić
przed obliczem Karny w boju.
29 Innych mężnych rydwanników
Aćjuta umieszczał przed nim,
myśląc: „jak tę niezawodną
włócznię mógłbym zwieść”, o władco.
30 Raz Satjaki długoręki,
wielce mężny spytał Krysznę
o wielkiego rydwanika
Karnę, o królu-tygrysie:
31 „Dzielny, Karna postanowił
twardo, co chce z włócznią czynić,
więc dlaczego Syn Woźnicy
jej nie cisnął ku Phalgunie?”.
Wasudewa rzekł:
32 Duhśasana, król Indusu,
Karna, a także Śakuni
cały czas się naradzają
przed obliczem Durjodhany:
33 „Karno, Karno, łuk twój wielki,
w boju tyś niepokonany,
o najlepszy wśród zwycięzców,
nie puść włóczni tej w innego
34 poza Dóbr Zdobywcą, Parthą,
rydwannikiem, synem Kunti.
On wśród nich najznamienitszy,
jak wśród bogów sam Wasawa.
35 Gdy polegnie, wówczas wszyscy
Pandawowie i Sryńdźaje
jaźni będą pozbawieni,
jak niebianie, gdy bez ognia”.
36 „Niech tak będzie” Karna przysiągł,
o buhaju pośród Śinich,
by Gandiwy dzierżcę zabić
w sercu swym zamiar piastował.
37 Jam to mroczył syna Radhy*,
o wybrańcu wśród walecznych,
więc nie zwolnił swojej włóczni
w syna Pandu z siwym koniem.
38 Gdy poznałem groźbę śmierci
Phalguny zrywnego w boju,
snu radości nie zaznały
moje myśli utrudzone.
39 Gdy ujrzałem, że tę włócznię
okpił Ghatotkaća, byku,
czuję dziś, że Dóbr Zdobywca
z paszczy śmierci się wydobył.
40 Ani ojca, ani matki,
ani ciebie, moich braci,
nawet tchnienia tak nie chronię
jak Bibhatsu podczas boju.
41 Ponad władzą nad trójświatem
jeśli jest coś godniejszego,
nie chcę tego, o Satwato,
bez Ardźuny, Dóbr Zdobywcy.
42 Więc ogromna ma uciecha,
Jujudhano, dziś nastała —
widzę Parthę, Dóbr Zdobywcę
powstałego jakby z martwych.
43 Jam podjudził więc rakszasę,
by na Karnę napadł w boju,
w nocnej bitwie nikt prócz niego
nie mógł Karnie wszak zagrozić.
Sańdźaja rzekł:
44 Tako rzekł do Satjakiego
ukochany syn Dewaki,
dobra łaknąc Dóbr Zdobywcy,
jego szczęściem zawsze rady.
