Autorzy

Opracowali (indika 2024):
(tłumaczenie)

Monika Nowakowska
(komitet redakcyjny)
Andrzej Babkiewicz, Joanna Jurewicz, Monika Nowakowska,
Sven Sellmer, Przemysław Szczurek, Anna Trynkowska
(redakcja techniczna)
Karina Babkiewicz
(przygotowanie tekstu, skład, zamieszczenie na stronie)
Sven Sellmer i Andrzej Babkiewicz

Tłumaczenie finansowane w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki”
w latach 2017–2023, numer projektu 0357/NPRH5/H22/84/2017.

महाभारत

Mahābhārata

7. Księga Drony (Droṇaparvan)

***

7.122-161 Śmierć Ghatotkaćy (ghaṭotkaca-vadha)

7.148. Kryszna napuszcza Ghatotkaćę na Karnę

Streszczenie rozdziału:

saṃjaya uvāca
tataḥ karṇo raṇe dṛṣṭvā pārṣataṃ paravīrahā |
ājaghānorasi śarair daśabhir marmabhedibhiḥ ||7.148.1||

prativivyādha taṃ tūrṇaṃ dhṛṣṭadyumno 'pi māriṣa |
pañcabhiḥ sāyakair hṛṣṭas tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt ||7.148.2||

tāv anyonyaṃ śaraiḥ saṃkhye saṃchādya sumahārathau |
punaḥ pūrṇāyatotsṛṣṭair vivyadhāte parasparam ||7.148.3||

tataḥ pāñcālamukhyasya dhṛṣṭadyumnasya saṃyuge |
sārathiṃ caturaś cāśvān karṇo vivyādha sāyakaiḥ ||7.148.4||

kārmukapravaraṃ cāsya praciccheda śitaiḥ śaraiḥ |
sārathiṃ cāsya bhallena rathanīḍād apātayat ||7.148.5||

dhṛṣṭadyumnas tu viratho hatāśvo hatasārathiḥ |
gṛhītvā parighaṃ ghoraṃ karṇasyāśvān apīpiṣat ||7.148.6||

viddhaś ca bahubhis tena śarair āśīviṣopamaiḥ |
tato yudhiṣṭhirānīkaṃ padbhyām evānvavartata |
āruroha rathaṃ cāpi sahadevasya māriṣa ||7.148.7||

karṇasyāpi rathe vāhān anyān sūto nyayojayat |
śaṅkhavarṇān mahāvegān saindhavān sādhuvāhinaḥ ||7.148.8||

labdhalakṣyas tu rādheyaḥ pāñcālānāṃ mahārathān |
abhyapīḍayad āyastaḥ śarair megha ivācalān ||7.148.9||

sā pīḍyamānā karṇena pāñcālānāṃ mahācamūḥ |
saṃprādravat susaṃtrastā siṃhenevārditā mṛgī ||7.148.10||

patitās turagebhyaś ca gajebhyaś ca mahītale |
rathebhyaś ca narās tūrṇam adṛśyanta tatas tataḥ ||7.148.11||

dhāvamānasya yodhasya kṣurapraiḥ sa mahāmṛdhe |
bāhū ciccheda vai karṇaḥ śiraś caiva sakuṇḍalam ||7.148.12||

ūrū ciccheda cānyasya gajasthasya viśāṃ pate |
vājipṛṣṭhagatasyāpi bhūmiṣṭhasya ca māriṣa ||7.148.13||

nājñāsiṣur dhāvamānā bahavaś ca mahārathāḥ |
saṃchinnāny ātmagātrāṇi vāhanāni ca saṃyuge ||7.148.14||

te vadhyamānāḥ samare pāñcālāḥ sṛñjayaiḥ saha |
tṛṇapraspandanāc cāpi sūtaputraṃ sma menire ||7.148.15||

api svaṃ samare yodhaṃ dhāvamānaṃ vicetasaḥ |
karṇam evābhyamanyanta tato bhītā dravanti te ||7.148.16||

tāny anīkāni bhagnāni dravamāṇāni bhārata |
abhyadravad drutaṃ karṇaḥ pṛṣṭhato vikirañ śarān ||7.148.17||

avekṣamāṇās te 'nyonyaṃ susaṃmūḍhā vicetasaḥ |
nāśaknuvann avasthātuṃ kālyamānā mahātmanā ||7.148.18||

karṇenābhyāhatā rājan pāñcālāḥ parameṣubhiḥ |
droṇena ca diśaḥ sarvā vīkṣamāṇāḥ pradudruvuḥ ||7.148.19||

tato yudhiṣṭhiro rājā svasainyaṃ prekṣya vidrutam |
apayāne matiṃ kṛtvā phalgunaṃ vākyam abravīt ||7.148.20||

paśya karṇaṃ maheṣvāsaṃ dhanuṣpāṇim avasthitam |
niśīthe dāruṇe kāle tapantam iva bhāskaram ||7.148.21||

karṇasāyakanunnānāṃ krośatām eṣa nisvanaḥ |
aniśaṃ śrūyate pārtha tvadbandhūnām anāthavat ||7.148.22||

yathā visṛjataś cāsya saṃdadhānasya cāśugān |
paśyāmi jayavikrāntaṃ kṣapayiṣyati no dhruvam ||7.148.23||

yad atrānantaraṃ kāryaṃ prāptakālaṃ prapaśyasi |
karṇasya vadhasaṃyuktaṃ tat kuruṣva dhanaṃjaya ||7.148.24||

evam ukto mahābāhuḥ pārthaḥ kṛṣṇam athābravīt |
bhītaḥ kuntīsuto rājā rādheyasyātivikramāt ||7.148.25||

evaṃ gate prāptakālaṃ karṇānīke punaḥ punaḥ |
bhavān vyavasyatāṃ kṣipraṃ dravate hi varūthinī ||7.148.26||

droṇasāyakanunnānāṃ bhagnānāṃ madhusūdana |
karṇena trāsyamānānām avasthānaṃ na vidyate ||7.148.27||

paśyāmi ca tathā karṇaṃ vicarantam abhītavat |
dravamāṇān rathodārān kirantaṃ viśikhaiḥ śitaiḥ ||7.148.28||

naitad asyotsahe soḍhuṃ caritaṃ raṇamūrdhani |
pratyakṣaṃ vṛṣṇiśārdūla pādasparśam ivoragaḥ ||7.148.29||

sa bhavān atra yātvāśu yatra karṇo mahārathaḥ |
aham enaṃ vadhiṣyāmi māṃ vaiṣa madhusūdana ||7.148.30||

vāsudeva uvāca
paśyāmi karṇaṃ kaunteya devarājam ivāhave |
vicarantaṃ naravyāghram atimānuṣavikramam ||7.148.31||

naitasyānyo 'sti samare pratyudyātā dhanaṃjaya |
ṛte tvāṃ puruṣavyāghra rākṣasād vā ghaṭotkacāt ||7.148.32||

na tu tāvad ahaṃ manye prāptakālaṃ tavānagha |
samāgamaṃ mahābāho sūtaputreṇa saṃyuge ||7.148.33||

dīpyamānā maholkeva tiṣṭhaty asya hi vāsavī |
tvadarthaṃ hi mahābāho raudrarūpaṃ bibharti ca ||7.148.34||

ghaṭotkacas tu rādheyaṃ pratyudyātu mahābalaḥ |
sa hi bhīmena balinā jātaḥ suraparākramaḥ ||7.148.35||

tasminn astrāṇi divyāni rākṣasāny āsurāṇi ca |
satataṃ cānurakto vo hitaiṣī ca ghaṭotkacaḥ |
vijeṣyati raṇe karṇam iti me nātra saṃśayaḥ ||7.148.36||

saṃjaya uvāca
evam uktvā mahābāhuḥ pārthaṃ puṣkaralocanaḥ |
ājuhāvātha tad rakṣaḥ tac cāsīt prādur agrataḥ ||7.148.37||

kavacī sa śarī khaḍgī sadhanvā ca viśāṃ pate |
abhivādya tataḥ kṛṣṇaṃ pāṇḍavaṃ ca dhanaṃjayam |
abravīt taṃ tadā hṛṣṭas ayam asmy anuśādhi mām ||7.148.38||

tatas taṃ meghasaṃkāśaṃ dīptāsyaṃ dīptakuṇḍalam |
abhyabhāṣata haiḍimbaṃ dāśārhaḥ prahasann iva ||7.148.39||

ghaṭotkaca vijānīhi yat tvāṃ vakṣyāmi putraka |
prāpto vikramakālo 'yaṃ tava nānyasya kasya cit ||7.148.40||

sa bhavān majjamānānāṃ bandhūnāṃ tvaṃ plavo yathā |
vividhāni tavāstrāṇi santi māyā ca rākṣasī ||7.148.41||

paśya karṇena haiḍimba pāṇḍavānām anīkinī |
kālyamānā yathā gāvaḥ pālena raṇamūrdhani ||7.148.42||

eṣa karṇo maheṣvāso matimān dṛḍhavikramaḥ |
pāṇḍavānām anīkeṣu nihanti kṣatriyarṣabhān ||7.148.43||

kirantaḥ śaravarṣāṇi mahānti dṛḍhadhanvinaḥ |
na śaknuvanty avasthātuṃ pīḍyamānāḥ śarārciṣā ||7.148.44||

niśīthe sūtaputreṇa śaravarṣeṇa pīḍitāḥ |
ete dravanti pāñcālāḥ siṃhasyeva bhayān mṛgāḥ ||7.148.45||

etasyaivaṃ pravṛddhasya sūtaputrasya saṃyuge |
niṣeddhā vidyate nānyas tvad ṛte bhīmavikrama ||7.148.46||

sa tvaṃ kuru mahābāho karma yuktam ihātmanaḥ |
mātulānāṃ pitṝṇāṃ ca tejaso 'strabalasya ca ||7.148.47||

etadarthaṃ hi haiḍimba putrān icchanti mānavāḥ |
kathaṃ nas tārayed duḥkhāt sa tvaṃ tāraya bāndhavān ||7.148.48||

tava hy astrabalaṃ bhīmaṃ māyāś ca tava dustarāḥ |
saṃgrāme yudhyamānasya satataṃ bhīmanandana ||7.148.49||

pāṇḍavānāṃ prabhagnānāṃ karṇena śitasāyakaiḥ |
majjatāṃ dhārtarāṣṭreṣu bhava pāraṃ paraṃtapa ||7.148.50||

rātrau hi rākṣasā bhūyo bhavanty amitavikramāḥ |
balavantaḥ sudurdharṣāḥ śūrā vikrāntacāriṇaḥ ||7.148.51||

jahi karṇaṃ maheṣvāsaṃ niśīthe māyayā raṇe |
pārthā droṇaṃ vadhiṣyanti dhṛṣṭadyumnapurogamāḥ ||7.148.52||

keśavasya vacaḥ śrutvā bībhatsur api rākṣasam |
abhyabhāṣata kauravya ghaṭotkacam ariṃdamam ||7.148.53||

ghaṭotkaca bhavāṃś caiva dīrghabāhuś ca sātyakiḥ |
matau me sarvasainyeṣu bhīmasenaś ca pāṇḍavaḥ ||7.148.54||

sa bhavān yātu karṇena dvairathaṃ yudhyatāṃ niśi |
sātyakiḥ pṛṣṭhagopas te bhaviṣyati mahārathaḥ ||7.148.55||

jahi karṇaṃ raṇe śūraṃ sātvatena sahāyavān |
yathendras tārakaṃ pūrvaṃ skandena saha jaghnivān ||7.148.56||

ghaṭotkaca uvāca
alam evāsmi karṇāya droṇāyālaṃ ca sattama |
anyeṣāṃ kṣatriyāṇāṃ ca kṛtāstrāṇāṃ mahātmanām ||7.148.57||

adya dāsyāmi saṃgrāmaṃ sūtaputrāya taṃ niśi |
yaṃ janāḥ saṃpravakṣyanti yāvad bhūmir dhariṣyati ||7.148.58||

na cātra śūrān mokṣyāmi na bhītān na kṛtāñjalīn |
sarvān eva vadhiṣyāmi rākṣasaṃ dharmam āsthitaḥ ||7.148.59||

saṃjaya uvāca
evam uktvā mahābāhur haiḍimbaḥ paravīrahā |
abhyayāt tumule karṇaṃ tava sainyaṃ vibhīṣayan ||7.148.60||

tam āpatantaṃ saṃkruddhaṃ dīptāsyam iva pannagam |
abhyasyan parameṣvāsaḥ pratijagrāha sūtajaḥ ||7.148.61||

tayoḥ samabhavad yuddhaṃ karṇarākṣasayor niśi |
garjato rājaśārdūla śakraprahrādayor iva ||7.148.62||

I opowiadał Sańdźaja:
1 A wówczas Karna, zabójca mężnych nieprzyjaciół, widząc na placu Syna Pryszaty, poraził go w pierś prosto strzałami dziesięcioma, w punkty czułe bijącymi.

2 Poszył go za to w odwecie szybko Dhrysztadjumna, o czcigodny, pięcioma strzałami, i pobudzony „Stawaj! Stawaj!” zawołał.

3 Ci dwaj, przesłoniwszy się w starciu wzajemnie strzałami, arcywspaniali obaj rydwannicy, znowu do pełna łuki naciągając, szyli pociskami słanymi jeden w drugiego.

4 Wówczas woźnicę Dhrysztadjumny, najpierwszego z Pańćalów, oraz konie cztery jego poraził Karna pociskami w bitwie.

5 I łuk mu jego wyborny roztrzaskał strzałami ostrymi, a woźnicę niedźwiedzią z siedziska rydwanu zrzucił.

6 Dhrysztadjumna zaś, rydwanu pozbawiony, z końmi ubitymi i woźnicą zabitym, za pałkę chwycił straszliwą i konie Karnie utłukł.

7 A rażony licznymi przez Karnę strzałami, wężom jadowitym podobnymi, w stronę oddziałów Judhiszthiry z kolei na piechotę zaiste ruszył i tam na rydwan wspiął się Sahadewy, o czcigodny.

8 Do rydwanu Karny natomiast rumaki inne jego woźnica zaprzągł, jasne jak muszle, o wielkim pędzie, z Sindhu sprowadzone, świetnie ujeżdżone.

9 Syn Radhy o pewnej ręce, utrudzony, ostrzeliwać jął Pańćalów, wspaniałych rydwanników, pociskami, niczym chmura deszczu szczyty gór nieruchomych.

10 A wielka masa wojsk Pańćalów, rażona przez Karnę, do ucieczki się rzuciła, bojaźnią wielką zdjęta, niczym antylopa przez lwa nękana.

11 I tu, i tam dawało się widzieć ludzi spadających raptownie na ziemię, zarówno z wierzchowców, jak i ze słoni, i z rydwanów.

12 Uciekającemu* wojownikowi ostrymi jak brzytwa strzałami Karna ramiona oba odciął w tej wielkiej rzezi, jak i głowę kolczykami zdobną.

13 I uda oba przeciął innemu, który na słoniu jechał, o panie ludów, a także temu, który konia dosiadał, jak i piechurowi na ziemi, o czcigodny.

14 I nie zdawali sobie nawet sprawy, uciekając, liczni wspaniali rydwannicy, gdy obcinał im kończyny i wierzchowce im ścinał w bitwie.

15 Dziesiątkowani na polu bitwy Pańćalowie, razem ze Sryńdźajami, w drgnięciu choćby źdźbła trawy już się Syna Woźnicy zaiste spodziewali.

16 Nawet własnego pierzchającego po placu wojownika za Karnę zaiste brali, zmysłów pozbawieni, i — przerażeni — uciekali od niego jak najdalej.

17 Te wojska porozrywane, w ucieczce wycofujące się, o potomku Bharaty, rozganiał Karna na ich tyłach szybko, strzałami wokół sypiąc.

18 Popatrując na siebie nawzajem, omroczeni potężnie, zmysłów pozbawieni, nie byli w stanie utrzymać pozycji, udręczeni przez tego o wielkim harcie ducha.

19 Pańćalowie, rażeni pociskami ogromnymi przez Karnę, królu, i przez Dronę, na jedno choćby ich spojrzenie rzucali się natychmiast do ucieczki we wszystkich kierunkach.

20 Wtedy król Judhiszthira, swoich wojsk widząc panikę, decyzję o odwrocie podjąwszy, tak się do Phalguny odezwał:

21 „Spójrzże na Karnę, łucznika wspaniałego, z łukiem w ręku na pozycji trwającego w godzinie nocy najciemniejszej, przeraźliwej, gorejącego blaskiem niby słońce.

22 Głosy krzyczących, przeganianych strzałami Karny, dają się słyszeć bez przerwy*, Synu Prythy, twoich towarzyszy, wsparcia pozbawionych.

23 Z tego, w jaki sposób wypuszcza, napinając i zwalniając łuk, szybkobieżne, widzę, że zmierza do zwycięstwa. Rozniesie nas zaraz.

24 Na co, twoim zdaniem, czas przyszedł? Co trzeba czynić w tej sytuacji, by osiągnąć śmierć Karny? To uczyń, Zdobywco Bogactw!”.

25 Na te słowa wielkoramienny Syn Prythy tak z kolei do Kryszny powiedział: „Zatrwożony jest król, Syn Kunti*, przewagą waleczną Syna Radhy.

26 Gdy w ten sposób działa wojsko Karny raz za razem, stosowny nadszedł czas, panie, byś podjął decyzję szybko, w popłoch popadła bowiem armia.

27 Rozganiani strzałami Drony, wyniszczani, o Zabójco Madhu*, w drżenie wprawiani przez Karnę, pola nie dotrzymują.

28 I widzę też Karnę, jak panoszy się bez strachu, sypiąc strzałami bezpiórymi w uciekających naszych najlepszych rydwanników.

29 Nie jestem w stanie znieść widoku jego wyczynów na czele bitwy, o tygrysie z rodu Wrysznich, niczym wąż nogi dotyku.

30 Niech pan tam jedzie szybko, gdzie Karna rydwannik wspaniały! Ja go zabiję lub on mnie, o Zabójco Madhu!”.

I rzekł Wasudewa:
31 Widzę Karnę, tygrysa wśród ludzi, o Synu Kunti, buszującego po placu wojennej ofiary niczym Władca Bogów, nadludzko walecznego.

32 Nie ma drugiego takiego jak on napastnika w walce, Zdobywco Bogactw, poza tobą, mężczyzno–tygrysie, lub rakszasą Ghatotkaćą.

33 Ale nie sądzę na razie, by czas stosowny nadszedł na twoje starcie, o bezgrzeszny, z Synem Woźnicy w polu, o wielkoramienny.

34 Rozpłomieniona niby wielka kometa stoi bowiem jego Wasawi*, o straszliwej postaci, którą z myślą o tobie, o wielkoramienny, ze sobą nosi.

35 Niech więc Ghatotkaća zaatakuje Syna Radhy, arcypotężny. Przez mocarnego Bhimę wszak spłodzony, boską on walecznością dysponuje.

36 Ma u siebie pociski boskie, rakszasowe i asurowe. I zawsze jest wam oddany i dobra waszego spragniony Ghatotkaća. Pokona w starciu Karnę, nie mam co do tego wątpliwości”.

I opowiadał Sańdźaja:
37–38a W ten sposób powiedziawszy do Syna Prythy, wielkoramienny, lotosooki Kryszna zawołał zaraz rakszę, a ten objawił się przed nimi w zbroję odziany, ze strzałami, mieczem i łukiem, o panie ludów.

38ce A pozdrowiwszy Krysznę i Syna Pandu Zdobywcę Bogactw, tak się do nich odezwał wtedy, radośnie pobudzony: „Oto jestem na wasze rozkazy!”.

39 Wówczas do Syna Hidimby, chmurze podobnego z płonącą paszczą i płonącymi kolczykami, odezwał się w te słowa Daśarha*, z uśmiechem lekkim:

40 „Ghatotkaćo, słuchaj uważnie, co ci powiem, chłopaku. Czas przyszedł na to, byś się wykazał odwagą, ty, nikt inny.

41 Pan, panie*, bądź niczym tratwa dla tonących towarzyszy. Rozmaitym orężem dysponujesz i iluzją rakszasową także.

42 Spójrzże, Synu Hidimby! Armia Pandawów przeganiana jest przez Karnę na czele bitwy, niczym bydło przez pasterza.

43 Karna, łucznik wspaniały, rozumny, waleczny wytrwale, pośrodku oddziałów Pandawów wybija wojowników–buhaje.

44 Sypiący strumieniami strzał, potężni, wytrzymali łucznicy nie są w stanie w polu wytrwać, dręczeni przez ogniste snopy jego pocisków.

45 W środku najgłębszej nocy, rażeni deszczem strzał przez Syna Woźnicy, do ucieczki rzucają się Pańćalowie, niczym antylopy ze strachu przed lwem.

46 By odpór dać butnemu Synowi Woźnicy, panoszącemu się tak na placu, nie znajdzie się nikt poza tobą, synu o straszliwym męstwie Straszliwego–Bhimy!

47 Ty czyń, wielkoramienny, czyn energią i potęgą oręża godny tutaj ciebie, twoich wujów i dziadów!

48 Po to właśnie, Synu Hidimby, synów pragną ludzie: „Oby przeprawił nas przez trudności!”*. Tak ty właśnie przepraw swoich towarzyszy!

49 Masz bowiem, gdy walczysz, potęgę oręża straszliwą oraz moc iluzji trudną zawsze do przezwyciężenia w starciu, o Pociecho Bhimy!

50 Dla Pandawów rozgramianych przez Karnę ostrymi strzałami, tonących wśród oddziałów Dhrytarasztry, bądź suchym lądem, ludu wrogiego dręczycielu!

51 Nocą bowiem rakszasowie jeszcze bardziej niezmiernie stają się waleczni, pełni mocy, szczególnie niezłomni. Mężni, walecznie sobie poczynają.

52 Zabij Karnę w walce, wspaniałego łucznika, z pomocą iluzji w samej głębi najciemniejszej nocy. Synowie Prythy zaś, z Dhrysztadjumną na czele, Dronę zabiją”.

53 Słowa Keśawy–Bujnowłosego usłyszawszy, Obrzydliwy–Bibhatsu* też się zwrócił do rakszasy Ghatotkaći, o potomku Kuru, pogromcy wrogów.

54 „Ghatotkaćo, i pana zaiste, i długoramiennego Satjakiego wyróżniam spośród wojów wszystkich, oraz Bhimasenę Syna Pandu.

55 Niech pan jedzie! Zewrzyjcie się z Karną w pojedynku na rydwany nocą! Satjaki będzie osłaniał twoje tyły, rydwannik wspaniały.

56 Zabij Karnę w polu, herosa, z pomocą wojownika Satwatów*, tak jak Indra Tarakę niegdyś z pomocą Skandy był zabił”.

I rzekł Ghatotkaća:
57 Starczy mnie jednego na Karnę i na Dronę, o najlepszy, i na pozostałych wojowników, w orężu doświadczonych, o wielkim harcie ducha.

58 Dzisiaj wydam Synowi Woźnicy taką bitwę nocą, że ludzie będą o niej opowiadać, jak długo ziemia będzie świat nosiła.

59 I nie oszczędzę tutaj żadnych mężów, ani strachem zdjętych, ani z rękami błagalnie złożonymi. Wszystkich zaiste zabiję, kodeksowi rakszasowemu wierny!

I opowiadał Sańdźaja:
60 To powiedziawszy, wielkoramienny Syn Hidimby, zabójca mężnych nieprzyjaciół, ruszył z hurgotem na Karnę, wojska twoje trwożąc.

61 Tego nadlatującego, rozwścieczonego, niczym z paszczą ognistą węża, przyjął, strzałami szyjąc, łucznik najwspanialszy, z woźnicy zrodzony.

62 I wybuchła tych dwóch bitwa nocą, Karny i rakszasy, grzmiących gromko, o tygrysie wśród królów, niczym bitwa Śakry i Prahrady.