8.51. Kolejna przemowa Kryszny

Sańdźaja rzekł:
Potem do Ardźuny, co zabić Karnę postanowił i całe siły swe w celu tym wytężał, Bujnowłosy*, wielki duchem ponad miarę wszelką, ponownie tak oto się zwrócił:

— Gdy dzisiaj, potomku Bharaty, w dniu siedemnastym toczącej się zagłady straszliwej ludzi, słoni i koni, armia stronników twych z wrogami nawzajem w boju się spotkała, choć ogromna była, panie ludu, pozostała z niej jedynie mała resztka. Podobnie i Kaurawowie, synu Prythy, choć liczne były ich słonie i konie, z tobą jako wrogiem na froncie bitwy się starłszy, poginęli… [5] Wszyscy jednak Pandawowie owi, Pańćalowie i Sryńdźajowie wraz z potomstwem, z tobą niepokonanym znów się połączywszy, gotowi są walczyć dalej. To przez ciebie osłaniani, nieprzyjaciół zabójco, Pańćalowie, Pandawowie, Matsjowie, Karuszowie, Ćedi i Kekajowie zagłady zastępów wrogów dokonali. Któż bowiem poza osłanianymi przez ciebie wielkimi rydwannikami Pandawów, drogi mój, zebranych w bitwie Kaurawów pokonać byłby w stanie? Ty przecież zdolny jesteś zwyciężyć w starciu trójświat cały, z ludźmi wszystkimi, asurami i bogami, choćby siły swe wespół wytężali — a cóż dopiero wojsko Kaurawów! Któż inny wszak, chociażby Wasawie* był podobny, króla Bhagadattę zdołałby zwyciężyć, poza tobą, tygrysie wśród ludzi? [10] Ku owej armii ogromnej, którą ty, mężu bez skazy, tak osłaniasz, żaden z władców ziemi nawet oczu skierować się nie waży… Dzięki temu właśnie, synu Prythy, żeś stale w boju ich ochraniał, Śikhandin i Dhrysztadjumna powalili Bhiszmę i Dronę. Któż z Pańćalów bowiem sam byłby w stanie pokonać w bitwie owych dwóch rydwanników wielkich, odwagą w natarciu równych Śakrze*? Któż z nich sam w walce zwyciężyć by zdołał syna Śantanu*, Dronę, Waikartanę*, Krypę, syna Drony*, syna Somadatty*, Krytawarmana, władcę Sindhu*, władcę Madrów* i króla Sujodhanę* — bohaterów owych, wszystkich do oręża wprawnych, z których żaden w boju od wroga odwracać się nie zwykł, wielkich armii przywódców groźnych, rozwścieczonych, szałem ogarniętych bitewnym? [15] Przerzedziłeś liczne oddziały, w rozsypkę rozniósłszy ich konie, rydwany i słonie, a także przeróżne ludy straszliwe kszatrijów do gniewu skorych: Gowasów, Dasamijów i Wasatich, potomku Bharaty, wyrzutków, Watadhanów oraz pyszałków Bhodźów. Choć pychy pełne, armie wielkie kszatrijów i braminów, starłszy się z tobą, poległy, wraz z końmi swymi, rydwanami i słoniami: groźni Tukharowie o czynach okrutnych, Jawanowie, Khaśowie, Darwowie, Abhisarowie, Daradowie, Śakowie, Ramathowie i Tanganowie, Andhrakowie, Pulindowie i straszliwie odważni w natarciu Kiratowie, barbarzyńcy, górale oraz wybrzeża oceanu mieszkańcy — gniewu pełni, szałem ogarnięci bitewnym, mocarni, o pewnych* rękach. [20] Nikt inny poza tobą, wrogów dręczycielu, owych mężów rozwścieczonych, co na rzecz Sujodhany z Kaurawami się sprzymierzyli, pokonać w boju nie byłby w stanie… Zawzięte wielkie wojsko Dhrytarasztry ustawione w szyku ujrzawszy, któryż z ludzi bowiem by na nie ruszył, gdyby ciebie nie miał za obrońcę? Kurzem pokryte wojsko to, niczym ocean wzburzone, rozproszyli jednak Pandawowie z gniewem i wybili, gdyż osłaniałeś ich, mężu potężny.

Mocarnego władcę Magadhów Dźajatsenę siedem dni temu Abhimanju zabił w starciu. Następnie Bhima dziesięć tysięcy słoni o czynach straszliwych, co króla owego osłaniały, maczugą wytłukł, po czym również inne słonie gwałtownie powalił, a także rydwanów setki. [25] Tak to, gdy toczyła się przerażająca bitwa ta, drogi mój, spotkawszy się w niej z Bhimaseną i tobą, Pandawo, Kaurawowie, wraz z końmi swymi, rydwanami i słoniami, do krainy śmierci odchodzić stąd zaczęli…

A kiedy front armii wroga, synu Prythy, Pandawowie tak tam powalili, wtedy Bhiszma, drogi mój, jął wypuszczać strzał swych groźne deszcze. Ćedich, Kaśich, Pańćalów, Karuszów, Matsjów i Kekajów strzałami pokrywszy, do zguby ich doprowadził oręża ostrego ów znawca. Wypuszczanymi przezeń z łuku strzałami, z nasadami ze złota, o locie prostym, co ciała wrogów rozdzierały, wypełniło się całe niebo! Dziewięć niewłaściwych dróg porzucając i lecąc dziesiątą drogą*, raziły strzały te konie, rydwany i słonie. On zaś strzały swe gwałtownie wciąż wypuszczał. [30] Przez dziesięć dni Bhiszma wojsko twe tak powalał; opróżniał siedzenia rydwanów, zabijał słonie i konie. Rudrze* i Upendrze* równą postać przybrawszy w boju, wdzierał się w głąb oddziałów Pandawów, w rozsypkę je roznosząc. Powalał stróżów ziemi, królów Ćedich, Pańćalów i Kekajów. Całą armię stronników Pandawów zadręczał, wzburzając ludzi, konie i słonie. Głupca Sujodhanę chcąc ratować, jakby tonącego bez łodzi, tak krążyć zaczął w bitwie, jak słońce, co świat pali. Ani Sryńdźajowie, ani inni ziemi władcy nawet spojrzeć nań nie byli w stanie… Gdy tak w starciu krążył, za zwycięzcę się już mając, rzucili się nań nagle wespół Pandawowie — a wysiłków żadnych w walce z nim nie szczędzili. [35] Rozpędził ów jednak Pandawów w boju, Sryńdźajów również rozpędził. To Bhiszma w bitwie tej, w pojedynkę walcząc, największym stał się bohaterem! Z rydwannikiem owym wielkim się spotkawszy, osłaniany przez ciebie Śikhandin strzałami o drzewcach prostych tygrysa wśród mężów jął razić. Dopiero wtedy padł jednak i na łożu ze strzał spoczął dziad twój, gdyś ty, tygrysie wśród mężów, go dopadł, jak kruk dopada sępa…

Przez pięć dni Drona groźny oddziały wrogów potem rozpraszał; wojsko swe w szyku ustawił i rydwanników wielkich powalał w tym wielkim boju. Dźajadrathę w starciu ochraniał rydwannik ów wielki; przez całą noc straszliwą walcząc, ludzi zadręczał, niszczycielskiemu bogu śmierci podobny. [40] Dwa dni temu potężnego bohatera owego dopadł Dhrysztadjumna — na ostatnią życia ścieżkę syn Bharadwadźi wówczas wkroczył. Gdybyś ty jednak rydwanników wroga z Synem Woźnicy na czele nie powstrzymał w boju, nie zginąłby Drona… Powstrzymałeś siły całe syna Dhrytarasztry*, Zdobywco Bogactw — to dlatego wnuk Pryszaty mógł Dronie w bitwie śmierć zadać!

Jakiż inny kszatrija poza tobą dokonałby w starciu wyczynów takich, jakich dokonałeś ty, synu Prythy, by zabić Dźajadrathę? Odpór dawszy armii ogromnej i bohaterskich władców ziemi wybiwszy, powaliłeś króla Sindhu żarem silnym oręża twego. [45] Za cud zadziwiający uznają zabicie Dźajadrathy ziemi władcy. W twym wypadku to jednak dziwić nie powinno, rydwannikiem tyś bowiem wielkim!

Starłszy się z tobą w bitwie, potomku Bharaty, wojsko to, zadręczane i rozbite, w ciągu jednego dnia istnieć by przestało — tak uważam. Armia syna Dhrytarasztry ta groźna, synu Prythy, z bohaterami swymi wszystkimi, poległa już bowiem w boju, gdy Bhiszma i Drona polegli… Z wojownikami prześwietnymi w rozsypce, zabitymi końmi, ludźmi i słoniami, tak armia ta potomków Bharaty wygląda dzisiaj, jak niebo bez słońca, gwiazd i księżyca. Odwaga Bhimy w natarciu zniszczenie wszak w armii tej posiała, tak jak kiedyś Śakra, odważnie nacierając, armię asurów zniszczył.

[50] Pięciu rydwanników wielkich jednak żywych jeszcze im pozostało: Aśwatthaman, Krytawarman, Karna, władca Madrów i Krypa. Wielkich rydwanników owych pięciu zabij dziś, tygrysie wśród mężów! Nieprzyjaciół zabiwszy, całą ziemię z wyspami i miastami królowi* ofiaruj! Niechaj syn Prythy, o męstwie i chwale ponad miarę wszelką, ziemię całą, z niebem, wodami i światem podziemnym, górami i lasami wielkimi, dzisiaj otrzyma. Ofiaruj ziemię tę królowi, tak jak Śakrze kiedyś ofiarował ją Hari*, Daitjów i Danawów* zgładziwszy.
Niech uradują się dziś Pańćalowie, gdy wrogów powalisz, tak jak bogowie się uradowali, gdy Wisznu powalił Danawów.

[55] Albo też, najlepszy wśród ludzi, nawet jeśli Dronę jako swego mistrza poważając, litujesz się nad Aśwatthamanem, a nad Krypą — przez szacunek dla drugiego nauczyciela swego; nawet jeśli licznie zgromadzonych krewnych ze strony matki* szanując, Krytawarmana do siedziby Jamy nie wyprawisz, gdy w bitwie go spotkasz; nawet jeśli brata matki*, władcę ludu Madrów Śalję w bitwie spotkawszy, z litości także i jego zabić nie chcesz, lotosooki, to prędko strzałami ostrymi zabij dzisiaj, mężu znamienity, owego nikczemnego Karnę, co niecne ogromnie zamiary żywi wobec Pandawów! Zasługą twą czyn ten będzie, nic niestosownego w nim nie ma; zezwalam na to, niegodziwości żadnej w tym nie dostrzegając.

[60] Gdy matkę twą wraz z jej synami spalić w nocy Sujodhana próbował i gdy działania podjął, mężu bez skazy, by do gry w kości was skłonić, źródłem tego wszystkiego podły duchem Karna był, Ardźuno. W mniemaniu Sujodhany bowiem ratunek stale ma on właśnie w Karnie — to dlatego, rozwścieczony, nawet mnie pojmać usiłował. Takie oto jest niezachwiane przekonanie, mężu dumę wrogów niszczący, owego króla, Indry wśród ludzi, syna Dhrytarasztry: „Karna w bitwie wszystkich synów Prythy zwycięży — wątpliwości żadnych to nie budzi”. W Karnie oparcie mając, synu Kunti, niezgodę z tobą upodobał sobie syn Dhrytarasztry, choć znał twą siłę… Karna bowiem zawsze powiada: „Zebranych tu synów Prythy i syna Wasudewy* wraz z królami zwyciężę w tym wielkim boju!”. [65] Podłemu duchem synowi Dhrytarasztry odwagi dodając, tak wrzeszczy w starciu Karna o zamiarach niecnych — zabij go dziś, potomku Bharaty! Kiedykolwiek bowiem syn Dhrytarasztry niegodziwość jakąś wobec was popełnił, to podły duchem Karna o zamiarach niecnych wszystkiego tego był przyczyną…

Widziałem, jak sześciu okrutnych wojowników wielkich, stronników Dhrytrasztry, powaliło bohaterskiego syna Subhadry* o oczach byka, co w drżenie wprawiał Dronę, syna Drony i Krypę, bohaterskich rydwanników owych wielkich; co innych wielkich rydwanników rydwanów pozbawiał, słonie i konie — jeźdźców, a piechurów — oręża i życia; młodzieńca o barkach byka, co Kuru i Wrysznich okrywał sławą, [70] oddziały wojska rozpraszał, rydwanników wielkich zadręczał, do siedziby Jamy wysyłał ludzi, konie i słonie; syna Subhadry, co siły wytężając, strzałami swymi armię wroga jakby spalał. Zaprawdę przysięgam ci, przyjacielu, członki me to zaś aż pali, że i w tym wypadku to podły duchem Karna, mężu potężny, krzywdę wyrządzić mu się starał. Niezdolny Abhimanju w boju się przeciwstawić, strzałami jego rozdarty, przytomność tracąc, krwią ociekając, dyszący, rozpalony gniewem, w odwrocie, dalej strzałami syna Subhadry dręczony, usiłujący uciec, choć bez nadziei na przeżycie, oszołomiony ogromnie, wyczerpany ciosami wroga, wciąż jednak na polu bitwy pozostawał. [75] Potem, Drony słowa okrutne w starciu słysząc: „Czas po temu już odpowiedni!”, łuk Abhimanju Karna przełamał. Pięciu rydwanników wielkich wraz z owym Karną w nikczemności wprawnym syna Subhadry o orężu przez Syna Woźnicy złamanym deszczami strzał w walce zabiło wówczas…

Taką mowę szorstką okrutnie wyrzekł Karna do Kryszny* w sali zgromadzeń przed synami Pandu i Kaurawami: „Zgubieni są Pandawowie, na wieki do piekła trafili… Innego męża sobie wybierz, szerokobiodra Kryszno, co każde słowo ważysz! Niewolnicą syna Dhrytarasztry się stałaś, wąskobrewa, wejdź więc do jego siedziby! Mężów już nie masz, Kryszno o rzęsach podwiniętych…”. [80] Tak niegodziwie mówił wtedy ów niegodziwy Karna, w nieprawości biegły, o zamiarach ogromnie niecnych, gdyś ty, potomku Bharaty, tego słuchał… Wypolerowane kamieniem strzały, zdobne złotem, przez ciebie wypuszczone, życie niegodziwca owego przerwawszy, słowa te niechaj uciszą!

Również innym niegodziwościom, jakie ów mąż podły duchem popełnił wobec ciebie, strzały twe dzisiaj kres niech położą, kończąc jego życie! Gdy członków Karny dziś dotkną strzały te groźne, z Gandiwy wysłane, niechaj podły duchem Syn Woźnicy wspomni Bhiszmy i Drony słowa… Żelazne strzały o nasadach ze złota, lśniące jak błyskawice, co wrogom śmierć niosą, wysłane przez ciebie, czułe punkty Karny przebiwszy, pić będą krew jego. [85] Straszliwe te strzały, ostre i prędkie, przez ramiona twe wypuszczane, punkty czułe Karny przebiwszy, niech do siedziby Jamy dzisiaj go wyprawią!

Udręczeni twymi strzałami, przygnębieni, lamentujący, żałośni, niechaj ujrzą dziś ziemi władcy, jak Karna z rydwanu wypada. Niech sprzymierzeńcy jego zobaczą dzisiaj, że się na ziemię zwalił, broń wypuścił i leży w krwi pogrążony własnej. Rozkołysany wielki sztandar owego syna Adhirathy, z godłem w kształcie popręgu słonia, wyrwany przez ciebie strzałą na niedźwiedzie, także na ziemię niechaj runie. Niech Śalja przerażony ucieknie, porzuciwszy złotem zdobny rydwan, strzał setkami przez ciebie pocięty, z zabitym wojownikiem. [90] I niechaj Sujodhana, widząc, żeś zabił syna Adhirathy, nadzieję na królestwo i życie, Zdobywco Bogactw, dziś utraci…

Oto pędzą Pańćalowie, Bharato znamienity, choć strzałami ostrymi przez Karnę wybijani, Pandawów chcąc ratować. Wiedz, że Pańćalowie, synowie Draupadi, Dhrysztadjumna i Śikhandin, synowie Dhrysztadjumny i syn Nakuli Śatanika, Nakula i Sahadewa, Durmukha i Dźanamedźaja, Suwarman i Satjaki* we władzę Karny się dostali. Wrzawę straszliwą słychać, wrogów dręczycielu, pośród Pańćalów, sprzymierzeńców twych, których w tym wielkim boju Karna tak razi… [95] Za nic jednak do odwrotu nie przeszliby ze strachu Pańćalowie, na śmierć bowiem owi wielcy rydwannicy i łucznicy wielcy nie zważają! Gdy owego Bhiszmę Pańćalowie spotkali w bitwie, co w pojedynkę armię Pandawów całą strzał masami spowił, nawet odeń się nie odwrócili. Natarli również na niepokonanego Dronę, mistrza łuczników wszystkich, co mocą swą ich spalał, jak płonący oręża ogień. Stale gotowi są wrogów zwyciężać w walce ci nieprzyjaciół pogromcy; zaprawdę, nie mogliby Pańćalowie ze strachu od syna Adhirathy się odwrócić! Gdy jednak rzucają się na Karnę Pańćalowie ci śmiali,
życie strzałami im odbiera ten bohater, niczym ogień, co ćmy* spala. [100] Tak przeciwstawiających mu się tych Pańćalów bohaterskich, za przyjaciół oddających swe życie, setkami w starciu syn Radhy do zguby doprowadza… Przywołał bowiem Karna groźną postać oręża tego, który otrzymał kiedyś od największego z wieszczów — Ramy*, potomka Bhrygu.

Oręż ten o postaci straszliwej, przerażenie wielkie budzący, armię wielką wroga spowiwszy, wojowników jej wszystkich spala, żarem swym płonąc. Oto lecą w bitwie strzały, z łuku Karny wysłane, stronników twych zadręczając, jak pszczół roje. Oto pierzchają na wszystkie strony Pańćalowie, potomku Bharaty, gdy w starciu z orężem Karny się spotkają, co nie do odparcia jest dla nikogo poza tobą. [105] Oto Bhima, synu Prythy, gwałtowny w gniewie, Sryńdźajami zewsząd otoczony, walczy z Karną, ten zaś strzałami ostrymi go zamęcza. Zlekceważony, uśmiercić może Karna Pandawów, Sryńdźajów i Pańćalów, niczym choroba, co po ciele się rozchodzi, gdy się ją zlekceważy…

Nie widzę w armii Judhiszthiry innego wojownika poza tobą, co cały i zdrowy do domu by mógł powrócić, z synem Radhy w boju się spotkawszy. Ostrymi strzałami powal go więc dzisiaj, byku wśród Bharatów! Uczyń tak, jak przysiągłeś, synu Prythy, a sławę zdobędziesz! Ty tylko bowiem, najlepszy z wojowników, jesteś zdolny zwyciężyć w starciu Kaurawów wraz z Karną — zaprawdę ci to powiadam. [110] Wyczynu tego wielkiego dokonaj, zabij Karnę, wielkiego rydwannika! Gdy cel swój pomyślnie osiągniesz, bądź szczęśliwy, mężu znamienity!