Autorzy
Opracowali (indika 2024):
(tłumaczenie)
Monika Nowakowska
(komitet redakcyjny)
Andrzej Babkiewicz, Joanna Jurewicz, Monika Nowakowska,
Sven Sellmer, Przemysław Szczurek, Anna Trynkowska
(redakcja techniczna)
Karina Babkiewicz
(przygotowanie tekstu, skład, zamieszczenie na stronie)
Sven Sellmer i Andrzej Babkiewicz
Tłumaczenie finansowane w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki”
w latach 2017–2023, numer projektu 0357/NPRH5/H22/84/2017.
महाभारत
Mahābhārata
7. Księga Drony (Droṇaparvan)
***
7.77-121 Śmierć Dźajadrathy (jayadratha-vadha) /
Czternasty dzień bitwy
7.92. Starcie Krytawarmana z Jujudhaną
Streszczenie rozdziału:
saṃjaya uvāca
te kirantaḥ śaravrātān sarve yattāḥ prahāriṇaḥ |
tvaramāṇā mahārāja yuyudhānam ayodhayan ||7.92.1||
taṃ droṇaḥ saptasaptatyā jaghāna niśitaiḥ śaraiḥ |
durmarṣaṇo dvādaśabhir duḥsaho daśabhiḥ śaraiḥ ||7.92.2||
vikarṇaś cāpi niśitais triṃśadbhiḥ kaṅkapatribhiḥ |
vivyādha savye pārśve tu stanābhyām antare tathā ||7.92.3||
durmukho daśabhir bāṇais tathā duḥśāsano 'ṣṭabhiḥ |
citrasenaś ca śaineyaṃ dvābhyāṃ vivyādha māriṣa ||7.92.4||
duryodhanaś ca mahatā śaravarṣeṇa mādhavam |
apīḍayad raṇe rājañ śūrāś cānye mahārathāḥ ||7.92.5||
sarvataḥ pratividdhas tu tava putrair mahārathaiḥ |
tān pratyavidhyac chaineyaḥ pṛthak pṛthag ajihmagaiḥ ||7.92.6||
bhāradvājaṃ tribhir bāṇair duḥsahaṃ navabhis tathā |
vikarṇaṃ pañcaviṃśatyā citrasenaṃ ca saptabhiḥ ||7.92.7||
durmarṣaṇaṃ dvādaśabhiś caturbhiś ca viviṃśatim |
satyavrataṃ ca navabhir vijayaṃ daśabhiḥ śaraiḥ ||7.92.8||
tato rukmāṅgadaṃ cāpaṃ vidhunvāno mahārathaḥ |
abhyayāt sātyakis tūrṇaṃ putraṃ tava mahāratham ||7.92.9||
rājānaṃ sarvalokasya sarvaśastrabhṛtāṃ varam |
śarair abhyāhanad gāḍhaṃ tato yuddham abhūt tayoḥ ||7.92.10||
vimuñcantau śarāṃs tīkṣṇān saṃdadhānau ca sāyakān |
adṛśyaṃ samare 'nyonyaṃ cakratus tau mahārathau ||7.92.11||
sātyakiḥ kururājena nirviddho bahv aśobhata |
asravad rudhiraṃ bhūri svarasaṃ candano yathā ||7.92.12||
sātvatena ca bāṇaughair nirviddhas tanayas tava |
śātakumbhamayāpīḍo babhau yūpa ivocchritaḥ ||7.92.13||
mādhavas tu raṇe rājan kururājasya dhanvinaḥ |
dhanuś ciccheda sahasā kṣurapreṇa hasann iva |
athainaṃ chinnadhanvānaṃ śarair bahubhir ācinot ||7.92.14||
nirbhinnaś ca śarais tena dviṣatā kṣiprakāriṇā |
nāmṛṣyata raṇe rājā śatror vijayalakṣaṇam ||7.92.15||
athānyad dhanur ādāya hemapṛṣṭhaṃ durāsadam |
vivyādha sātyakiṃ tūrṇaṃ sāyakānāṃ śatena ha ||7.92.16||
so 'tividdho balavatā putreṇa tava dhanvinā |
amarṣavaśam āpannas tava putram apīḍayat ||7.92.17||
pīḍitaṃ nṛpatiṃ dṛṣṭvā tava putrā mahārathāḥ |
sātvataṃ śaravarṣeṇa chādayām āsur añjasā ||7.92.18||
sa chādyamāno bahubhis tava putrair mahārathaiḥ |
ekaikaṃ pañcabhir viddhvā punar vivyādha saptabhiḥ ||7.92.19||
duryodhanaṃ ca tvarito vivyādhāṣṭabhir āśugaiḥ |
prahasaṃś cāsya ciccheda kārmukaṃ ripubhīṣaṇam ||7.92.20||
nāgaṃ maṇimayaṃ caiva śarair dhvajam apātayat |
hatvā tu caturo vāhāṃś caturbhir niśitaiḥ śaraiḥ |
sārathiṃ pātayām āsa kṣurapreṇa mahāyaśāḥ ||7.92.21||
etasminn antare caiva kururājaṃ mahāratham |
avākirac charair hṛṣṭo bahubhir marmabhedibhiḥ ||7.92.22||
sa vadhyamānaḥ samare śaineyasya śarottamaiḥ |
prādravat sahasā rājan putro duryodhanas tava |
āplutaś ca tato yānaṃ citrasenasya dhanvinaḥ ||7.92.23||
hāhābhūtaṃ jagac cāsīd dṛṣṭvā rājānam āhave |
grasyamānaṃ sātyakinā khe somam iva rāhuṇā ||7.92.24||
taṃ tu śabdaṃ mahac chrutvā kṛtavarmā mahārathaḥ |
abhyayāt sahasā tatra yatrāste mādhavaḥ prabhuḥ ||7.92.25||
vidhunvāno dhanuḥśreṣṭhaṃ codayaṃś caiva vājinaḥ |
bhartsayan sārathiṃ cograṃ yāhi yāhīti satvaraḥ ||7.92.26||
tam āpatantaṃ saṃprekṣya vyāditāsyam ivāntakam |
yuyudhāno mahārāja yantāram idam abravīt ||7.92.27||
kṛtavarmā rathenaiṣa drutam āpatate śarī |
pratyudyāhi rathenainaṃ pravaraṃ sarvadhanvinām ||7.92.28||
tataḥ prajavitāśvena vidhivat kalpitena ca |
āsasāda raṇe bhojaṃ pratimānaṃ dhanuṣmatām ||7.92.29||
tataḥ paramasaṃkruddhau jvalantāv iva pāvakau |
sameyātāṃ naravyāghrau vyāghrāv iva tarasvinau ||7.92.30||
kṛtavarmā tu śaineyaṃ ṣaḍviṃśatyā samārpayat |
niśitaiḥ sāyakais tīkṣṇair yantāraṃ cāsya saptabhiḥ ||7.92.31||
caturaś ca hayodārāṃś caturbhiḥ parameṣubhiḥ |
avidhyat sādhudāntān vai saindhavān sātvatasya ha ||7.92.32||
rukmadhvajo rukmapṛṣṭhaṃ mahad visphārya kārmukam |
rukmāṅgadī rukmavarmā rukmapuṅkhān avākirat ||7.92.33||
tato 'śītiṃ śineḥ pautraḥ sāyakān kṛtavarmaṇe |
prāhiṇot tvarayā yukto draṣṭukāmo dhanaṃjayam ||7.92.34||
so 'tividdho balavatā śatruṇā śatrutāpanaḥ |
samakampata durdharṣaḥ kṣitikampe yathācalaḥ ||7.92.35||
triṣaṣṭyā caturo 'syāśvān saptabhiḥ sārathiṃ śaraiḥ |
vivyādha niśitais tūrṇaṃ sātyakiḥ kṛtavarmaṇaḥ ||7.92.36||
suvarṇapuṅkhaṃ viśikhaṃ samādhāya sa sātyakiḥ |
vyasṛjat taṃ mahājvālaṃ saṃkruddham iva pannagam ||7.92.37||
so 'viśat kṛtavarmāṇaṃ yamadaṇḍopamaḥ śaraḥ |
jāmbūnadavicitraṃ ca varma nirbhidya bhānumat |
abhyagād dharaṇīm ugro rudhireṇa samukṣitaḥ ||7.92.38||
saṃjātarudhiraś cājau sātvateṣubhir arditaḥ |
pracalan dhanur utsṛjya nyapatat syandanottame ||7.92.39||
sa siṃhadaṃṣṭro jānubhyām āpanno 'mitavikramaḥ |
śarārditaḥ sātyakinā rathopasthe nararṣabhaḥ ||7.92.40||
sahasrabāhoḥ sadṛśam akṣobhyam iva sāgaram |
nivārya kṛtavarmāṇaṃ sātyakiḥ prayayau tataḥ ||7.92.41||
khaḍgaśaktidhanuḥkīrṇāṃ gajāśvarathasaṃkulām |
pravartitograrudhirāṃ śataśaḥ kṣatriyarṣabhaiḥ ||7.92.42||
prekṣatāṃ sarvasainyānāṃ madhyena śinipuṃgavaḥ |
abhyagād vāhinīṃ bhittvā vṛtrahevāsurīṃ camūm ||7.92.43||
samāśvāsya ca hārdikyo gṛhya cānyan mahad dhanuḥ |
tasthau tatraiva balavān vārayan yudhi pāṇḍavān ||7.92.44||
I opowiadał Sańdźaja:
1 Sypiący chmarami strzał wszyscy naraz przeciwnicy, w szyku przygotowani, o wielki władco, pośpiesznie zaatakowali Jujudhanę.
2 Drona szył w niego siedemdziesięcioma siedmioma ostrymi strzałami, Durmarszana* dwunastoma, a Duhsaha* strzałami dziesięcioma.
3 Wikarna także ostrych strzał trzydziestką z lotkami z czaplich piór w lewy bok go raził, a i w środek ciała między piersi.
4 Durmukha* dziesięcioma strzałami, także Duhśasana* ośmioma, a Ćitrasena* dwoma raził we Wnuka Śiniego, o czcigodny.
5 Durjodhana intensywnym gradem strzał Madhawę raził w starciu na placu boju, królu, jak i inni herosi, wspaniali rydwannicy.
6 Ze wszystkich stron ostrzeliwany oto przez twoich synów, wspaniałych rydwanników, Wnuk Śiniego w odpowiedzi szył w każdego z nich osobno strzałami prosto do celu bieżącymi.
7 W syna Bharadwadźi szył trzema strzałami, także w Duhsahę dziewięcioma, w Wikarnę dwudziestoma pięcioma, a w Citrasenę siedmioma.
8 W Durmarszanę dwunastoma strzałami, czterema w Wiwimśatiego*, w Satjawratę* dziewięcioma, w w Widźaję* dziesięcioma.
9 A potem rozdźwięczając łuk zdobny w złote bransolety, Satjaki rydwannik wspaniały ruszył prędko ku twojemu synowi*, wspaniałemu rydwannikowi.
10 W króla świata całego, najznamienitszego z wszystkich orężem władających, strzałami uderzył dotkliwie i rozpoczęła się wtedy ich walka.
11 Wypuszczając strzały ostre, nieustannie naprężając cięciwy, wzajemnie uczynili się w starciu niewidocznymi — obaj wspaniali rydwannicy.
12 Satjaki raniony głęboko przez Księcia Kurów aż błyszczał, gdy ściekała po nim krew obficie niczym żywica z drzewa sandałowego.
13 A przez wojownika Satwatów rażony strumieniami strzał twój potomek, udręczony, ukoronowany diademem ze strzał na kształt kwiatu bielunia, jawił się niczym wyniesiony słup ofiarny*.
14 Zaś wojownik z rodu Madhu w starciu, królu, Księcia Kurów, łucznika, łuk przeciął błyskawicznie strzałą o grocie ostrym jak brzytwa, uśmiechając się lekko. A potem przeciwnika, któremu łuk strzaskał, strzałami licznymi zasypał.
15 Rażony zaś strzałami przez błyskawicznie działającego przeciwnika, zdzierżyć nie mógł w polu Książę oznak zwycięstwa wroga.
16 Inny łuk chwyciwszy zatem, ze złotym grzbietem, nie mający sobie równego, szył w Satjakiego szybko strzał setką zaiste.
17 Ten mocno poraniony przez syna twojego, mocarnego łucznika, we wściekłość popadł i syna twojego razić zaczął w odpowiedzi.
18 Widząc dręczonego Księcia twoi synowie, rydwannicy wspaniali, wojownika Satwatów deszczem strzał natychmiast zalali.
19 Ten przesłonięty przez pociski twoich licznych synów, wspaniałych rydwanników, w jednego po drugim po pięć strzał w każdego oddał, a potem znowu ostrzelał siedmioma.
20 Durjodhanę pośpiesznie poraził ośmioma chyżolotnymi i z uśmiechem szerokim strzaskał jego łuk, napastników w przerażenie wprawiający.
21 I proporzec ze słoniem z klejnotów strzałami mu strącił, a zabiwszy cztery konie czterema ostrymi strzałami, woźnicę mu położył jednym pociskiem z grotem jak brzytwa, sławny ogromnie.
22 W tym samym czasie Księcia Kurów, wspaniałego rydwannika, strzałami ostrzelał licznymi radośnie pobudzony, w punkty czułe na ciele wprost trafiającymi.
23 Syn twój Durjodhana, rażony w walce najlepszymi ze strzał Wnuka Śiniego, runął wówczas przed siebie biegiem gwałtownie, królu, pokonany, w stronę pojazdu Ćitraseny, łucznika.
24 Wszystko, co żywe, załkało z żalu, widząc Księcia na placu wojennym przyćmiewanego przez Satjakiego niczym Księżyc na niebie przez demonicznego Rahu.
25 Dźwięk ten wielki żałosny usłyszawszy, Krytawarman, rydwannik wspaniały, ruszył natychmiast tam, gdzie przebywał Madhu Potomek wszechpotężny.
26 Dźwięcząc najlepszym z łuków i poganiając rumaki, i przynaglając dziko woźnicę: „Dalej! Jazda!”, gnał w pośpiechu Krytawarman.
27 Dostrzegając nadjeżdżającego, niczym Śmierć samą z rozdziawioną paszczą, Jujudhana, wielki władca, tak się odezwał do woźnicy:
28 „Oto Krytawarman rydwanem tu szybko nadjeżdża, ze strzałą gotowy. Ruszaj wozem na niego, najwyborniejszego ze wszystkich łuczników!”.
29 Po czym konie ponaglając, na rydwanie zgodnie ze sztuką uzbrojonym naparł na placu na Bhodźę, najpierwszego z łuczników.
30 A wówczas rozwścieczeni obaj bezgranicznie niczym dwa rozpłomienione ognie starli się, dwa tygrysy wśród ludzi, niczym dwa rozpędzone w skoku tygrysy.
31 Potem Krytawarman sięgnął Wnuka Śiniego dwudziestoma sześcioma strzałami, ostrymi, palącymi, a jego woźnicę siedmioma.
32 Cztery zaś wyborne rumaki woja Satwatów, świetnie ułożone zaiste, z hodowli w Sindhu pochodzące, czterema wybornymi strzałami przeszył.
33 Heros o proporcu złotym*, w złotych bransoletach, złotej zbroi, wielki napiąwszy łuk o złotym grzbiecie, pociskami o złotych lotkach wystrzelił.
34 Wówczas Wnuk Śiniego osiemdziesiąt strzał w Krytawaramana posłał pośpiesznie, skupiony, pragnąc zobaczyć Bogactw Zdobywcę.
35 Krytawarman — dręczyciel wrogów niepokonany — głęboko przez mocarnego przeciwnika poraniony zachwiał się, niczym nieporuszona góra w czas trzęsienia ziemi.
36 A Satjaki sześćdziesięcioma trzema strzałami cztery konie, a siedmioma ostrymi woźnicę Krytawarmana poraził zaraz szybko.
37 Nałożywszy strzałę o złotej lotce, bezpiórą, wypuścił Satjaki ten rozpłomieniony ogromnie pocisk niczym rozwścieczonego wężowego gada.
38 Strzała kosturowi Jamy* podobna przeszyła Krytawarmana i, rozciąwszy jego zbroję błyszczącą złotymi ornamentami przyozdobioną, wbiła się w ziemię, potworna, czerwienią krwi zroszona.
39 A Bhodźa, skrwawiony, strzałami wojownika Satwatów w starciu rażony, łuk wypuściwszy, chwiejąc się, opadł na najznakomitszy z rydwanów.
40 Nieulękły heros o lwich kłach i o męstwie niepomiernym, strzałami rażony przez Satjakiego na kolana upadł na siedzisku rydwanu, buhaj wśród ludzi.
41 A Satjaki, Krytawarmana tysiącoramiennemu słońcu podobnego, niczym ocean niewzruszonego wstrzymawszy, ruszył wówczas dalej przed siebie.
42–43 Ukraszoną mieczami, włóczniami, łukami, przepełnioną słoniami, końmi i rydwanami, toczącą strumienie krwi setek buhajów–wojowników armię przeciąwszy, pomiędzy patrzącymi wszystkimi oddziałami środkiem przejechał byk z rodu Śinich, niczym Zabójca Wrytry przez masę wojsk asurów.
44 Tymczasem dech odzyskawszy, Syn Hrydiki* za kolejny wielki łuk chwycił i został na placu boju, potężny wielce, odpór dając w walce Pandawom.
