Autorzy
Opracowali (indika 2026):
(tłumaczenie)
Anna Trynkowska
(komitet redakcyjny)
Andrzej Babkiewicz, Joanna Jurewicz, Monika Nowakowska,
Sven Sellmer, Przemysław Szczurek, Anna Trynkowska
(redakcja techniczna)
Karina Babkiewicz
(przygotowanie tekstu, skład, zamieszczenie na stronie)
Sven Sellmer i Andrzej Babkiewicz
Tłumaczenie finansowane w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki”
w latach 2017–2023, numer projektu 0357/NPRH5/H22/84/2017.
महाभारत
Mahābhārata
8. Księga Karny (Karṇaparvan)
***
8.22-69 Siedemnasty dzień bitwy
8.38. Porażka Krytawarmana
Streszczenie rozdziału:
saṃjaya uvāca
kṛtavarmā kṛpo drauṇiḥ sūtaputraś ca māriṣa |
ulūkaḥ saubalaś caiva rājā ca saha sodaraiḥ ||8.38.1||
sīdamānāṃ camūṃ dṛṣṭvā pāṇḍuputrabhayārditām |
samujjihīrṣur vegena bhinnāṃ nāvam ivārṇave ||8.38.2||
tato yuddham atīvāsīn muhūrtam iva bhārata |
bhīrūṇāṃ trāsajananaṃ śūrāṇāṃ harṣavardhanam ||8.38.3||
kṛpeṇa śaravarṣāṇi vipramuktāni saṃyuge |
sṛñjayāḥ śātayām āsuḥ śalabhānāṃ vrajā iva ||8.38.4||
śikhaṇḍī tu tataḥ kruddho gautamaṃ tvarito yayau |
vavarṣa śaravarṣāṇi samantād eva brāhmaṇe ||8.38.5||
kṛpas tu śaravarṣaṃ tad vinihatya mahāstravit |
śikhaṇḍinaṃ raṇe kruddho vivyādha daśabhiḥ śaraiḥ ||8.38.6||
tataḥ śikhaṇḍī kupītaḥ śaraiḥ saptabhir āhave |
kṛpaṃ vivyādha subhṛśaṃ kaṅkapatrair ajihmagaiḥ ||8.38.7||
tataḥ kṛpaḥ śarais tīkṣṇaiḥ so 'tividdho mahārathaḥ |
vyaśvasūtarathaṃ cakre pārṣataṃ tu dvijottamaḥ ||8.38.8||
hatāśvāt tu tato yānād avaplutya mahārathaḥ |
carmakhaḍge ca saṃgṛhya satvaraṃ brāhmaṇaṃ yayau ||8.38.9||
tam āpatantaṃ sahasā śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ |
chādayām āsa samare tad adbhutam ivābhavat ||8.38.10||
tatrādbhutam apaśyāma śilānāṃ plavanaṃ yathā |
niśceṣṭo yad raṇe rājañ śikhaṇḍī samatiṣṭhata ||8.38.11||
kṛpeṇa chāditaṃ dṛṣṭvā nṛpottama śikhaṇḍinam |
pratyudyayau kṛpaṃ tūrṇaṃ dhṛṣṭadyumno mahārathaḥ ||8.38.12||
dhṛṣṭadyumnaṃ tato yāntaṃ śāradvatarathaṃ prati |
pratijagrāha vegena kṛtavarmā mahārathaḥ ||8.38.13||
yudhiṣṭhiram athāyāntaṃ śāradvatarathaṃ prati |
saputraṃ sahasenaṃ ca droṇaputro nyavārayat ||8.38.14||
nakulaṃ sahadevaṃ ca tvaramāṇau mahārathau |
pratijagrāha te putraḥ śaravarṣeṇa vārayan ||8.38.15||
bhīmasenaṃ karūṣāṃś ca kekayān sahasṛñjayān |
karṇo vaikartano yuddhe vārayām āsa bhārata ||8.38.16||
śikhaṇḍinas tato bāṇān kṛpaḥ śāradvato yudhi |
prāhiṇot tvarayā yukto didhakṣur iva māriṣa ||8.38.17||
tāñ śarān preṣitāṃs tena samantād dhemabhūṣaṇān |
ciccheda khaḍgam āvidhya bhrāmayaṃś ca punaḥ punaḥ ||8.38.18||
śatacandraṃ tataś carma gautamaḥ pārṣatasya ha |
vyadhamat sāyakais tūrṇaṃ tata uccukruśur janāḥ ||8.38.19||
sa vicarmā mahārāja khaḍgapāṇir upādravat |
kṛpasya vaśam āpanno mṛtyor āsyam ivāturaḥ ||8.38.20||
śāradvataśarair grastaṃ kliśyamānaṃ mahābalam |
citraketusuto rājan suketus tvarito yayau ||8.38.21||
vikiran brāhmaṇaṃ yuddhe bahubhir niśitaiḥ śaraiḥ |
abhyāpatad ameyātmā gautamasya rathaṃ prati ||8.38.22||
dṛṣṭvāviṣahyaṃ taṃ yuddhe brāhmaṇaṃ caritavratam |
apayātas tatas tūrṇaṃ śikhaṇḍī rājasattama ||8.38.23||
suketus tu tato rājan gautamaṃ navabhiḥ śaraiḥ |
viddhvā vivyādha saptatyā punaś cainaṃ tribhiḥ śaraiḥ ||8.38.24||
athāsya saśaraṃ cāpaṃ punaś ciccheda māriṣa |
sārathiṃ ca śareṇāsya bhṛśaṃ marmaṇy atāḍayat ||8.38.25||
gautamas tu tataḥ kruddho dhanur gṛhya navaṃ dṛḍham |
suketuṃ triṃśatā bāṇaiḥ sarvamarmasv atāḍayat ||8.38.26||
sa vihvalitasarvāṅgaḥ pracacāla rathottame |
bhūmicāle yathā vṛkṣaś calaty ākampito bhṛśam ||8.38.27||
calatas tasya kāyāt tu śiro jvalitakuṇḍalam |
soṣṇīṣaṃ saśirastrāṇaṃ kṣurapreṇānvapātayat ||8.38.28||
tac chiraḥ prāpatad bhūmau śyenāhṛtam ivāmiṣam |
tato 'sya kāyo vasudhāṃ paścāt prāpa tadā cyutaḥ ||8.38.29||
tasmin hate mahārāja trastās tasya padānugāḥ |
gautamaṃ samare tyaktvā dudruvus te diśo daśa ||8.38.30||
dhṛṣṭadyumnaṃ tu samare saṃnivārya mahābalaḥ |
kṛtavarmābravīd dhṛṣṭas tiṣṭha tiṣṭheti pārṣatam ||8.38.31||
tad abhūt tumulaṃ yuddhaṃ vṛṣṇipārṣatayo raṇe |
āmiṣārthe yathā yuddhaṃ śyenayor gṛddhayor nṛpa ||8.38.32||
dhṛṣṭadyumnas tu samare hārdikyaṃ navabhiḥ śaraiḥ |
ājaghānorasi kruddhaḥ pīḍayan hṛdikātmajam ||8.38.33||
kṛtavarmā tu samare pārṣatena dṛḍhāhataḥ |
pārṣataṃ sarathaṃ sāśvaṃ chādayām āsa sāyakaiḥ ||8.38.34||
sarathaś chādito rājan dhṛṣṭadyumno na dṛśyate |
meghair iva paricchanno bhāskaro jaladāgame ||8.38.35||
vidhūya taṃ bāṇagaṇaṃ śaraiḥ kanakabhūṣaṇaiḥ |
vyarocata raṇe rājan dhṛṣṭadyumnaḥ kṛtavraṇaḥ ||8.38.36||
tatas tu pārṣataḥ kruddhaḥ śastravṛṣṭiṃ sudāruṇām |
kṛtavarmāṇam āsādya vyasṛjat pṛtanāpatiḥ ||8.38.37||
tām āpatantīṃ sahasā śastravṛṣṭiṃ nirantarām |
śarair anekasāhasrair hārdikyo vyadhamad yudhi ||8.38.38||
dṛṣṭvā tu dāritāṃ yuddhe śastravṛṣṭiṃ duruttarām |
kṛtavarmāṇam abhyetya vārayām āsa pārṣataḥ ||8.38.39||
sārathiṃ cāsya tarasā prāhiṇod yamasādanam |
bhallena śitadhāreṇa sa hataḥ prāpatad rathāt ||8.38.40||
dhṛṣṭadyumnas tu balavāñ jitvā śatruṃ mahāratham |
kauravān samare tūrṇaṃ vārayām āsa sāyakaiḥ ||8.38.41||
tatas te tāvakā yodhā dhṛṣṭadyumnam upādravan |
siṃhanādaravaṃ kṛtvā tato yuddham avartata ||8.38.42||
Sańdźaja rzekł:
Krytawarman, Krypa, syn Drony* i Syn Woźnicy*, panie, Uluka* i syn Subali* oraz król* razem z braćmi, widząc, że armia twa, strachem przed synem Pandu* dręczona, wyczerpana, w przygnębieniu się pogrąża, pośpieszyli jej na ratunek, jakby tonącą rozbitą łódź z oceanu wyciągnąć chcieli.
Jak gdyby w jednej chwili, potomku Bharaty, zażarta bitwa się rozpętała, w tchórzliwych trwogę budząca i powiększająca podniecenie bohaterów. Krypa strzał deszcze wypuścił w boju, rozproszyli je jednak Sryńdźajowie, chmarom szarańczy podobni. [5] Śikhandin wówczas, gniewu pełen, pośpiesznie natarł na potomka Gotamy*, własnych strzał deszcze zewsząd w bramina owego posyłając. Krypa, oręża potężnego znawca, ulewę strzał tę strącił i z gniewem Śikhandina dziesięcioma strzałami przebił w starciu. Śikhandin na to, rozwścieczony, bardzo gwałtownie przeszył Krypę w walce siódemką strzał z piórami czapli, o locie prostym. Krypa, najlepszy z braminów i rydwannik wielki, głęboko strzałami ostrymi przeszyty, wnuka Pryszaty* w odwecie koni, woźnicy i rydwanu pozbawił. Gdy konie mu padły, wielki rydwannik Śikhandin z rydwanu swego zeskoczył; miecz i tarczę chwyciwszy, z pośpiechem ruszył na bramina. [10] Nadbiegającego wroga strzałami o drzewcach prostych gwałtownie pokrył Krypa w boju — cudownym się to zdawało! Cud tam prawdziwy ujrzeliśmy — znieruchomiały, stał bezradnie w starciu Śikhandin… Tak niezwykłe to było, jak gdyby głazy latały!
Widząc, królu prześwietny, że Krypa strzałami swymi spowił Śikhandina, Dhrysztadjumna, rydwannik wielki, prędko na Krypę się rzucił. Gdy jednak ku rydwanowi syna Śaradwanta* tak pędził, przeciwstawił mu się szybko wielki rydwannik Krytawarman. Judhiszthirze, który również ku rydwanowi Krypy zmierzał razem z synem i armią, odpór dał syn Drony. [15] Nakulę i Sahadewę, rydwanników dwóch wielkich, także tam śpieszących, powstrzymał syn twój*, ulewą strzał ich pokrywając. Bhimasenie zaś oraz Karuszom i Kekajom wraz ze Sryńdźajami Karna Waikartana, potomku Bharaty, w walce czoła stawił.
Krypa, syn Śaradwanta, następnie z pośpiechem, panie, kolejne strzały w Śikhandina posłał w boju, jakby pragnął go spalić! Te wypuszczane przezeń zewsząd strzały, złotem ozdobione, poprzecinał jednak Śikhandin, mieczem swym wywijając i dźgając nim raz za razem. Potomek Gotamy wtedy tarczę wnuka Pryszaty, setką księżyców pokrytą, prędko strzałami roztrzaskał — aż wykrzyknęli ludzie! [20] Pozbawiony tarczy, wielki królu, podbiegł Śikhandin do Krypy z mieczem w dłoni i w moc jego się dostał, niczym chory, co wpadł w paszczę śmierci…
Ku owemu mężowi mocarnemu, pochłanianemu przez strzały syna Śaradwanta, cierpiącemu, Suketu, syn Ćitraketu, pośpiesznie się skierował. Zarzucając potomka Gotamy w starciu licznymi strzałami ostrymi, natarł pędem na rydwan jego ów wojownik, wielki duchem ponad miarę wszelką. Widząc, że Krypa, ślubów dotrzymujący bramin, nie do pokonania jest w walce, Śikhandin tymczasem, prześwietny królu, szybko się stamtąd oddalił… Suketu zaś dziewięcioma strzałami przebił wówczas potomka Gotamy, po czym kolejnych strzał siedemdziesiątką go przeszył, i jeszcze trójką. [25] Później łuk mu wraz ze strzałą przełamał, panie, a woźnicy jego czułe punkty własną strzałą gwałtownie poraził. Potomek Gotamy na to, gniewu pełen, nowy mocny łuk wziąwszy, ugodził Suketu we wszystkie punkty czułe strzał trzydziestką. Z porażonymi wszystkimi członkami dygotać jął ów gwałtownie na rydwanie swym wspaniałym, tak jak podczas trzęsienia ziemi rozkołysane drzewo dygocze. Strącił wtedy Krypa strzałą o grocie jak brzytwa z trzęsącego się ciała Suketu jego głowę z błyszczącymi kolczykami, turbanem i hełmem okrytą. Spadła głowa ta na ziemię, niczym przez orła upuszczone mięso, a potem ciało jego też się na ziemię zwaliło. [30] Gdy zginął Suketu, wielki królu, jego towarzysze, przerażeni, porzucili potomka Gotamy w bitwie i rozpierzchli się na wszystkie strony…
Krytawarman mocarny, Dhrysztadjumnie przeciwstawiając się w boju, „Broń się! Broń!” — tak z podnieceniem doń zawołał. Rozgorzało więc, królu, rozgardiaszu pełne starcie Wryszniego* i wnuka Pryszaty*, walce o mięso dwóch orłów albo dwóch sępów podobne. Dziewięć strzał wraził w boju Dhrysztadjumna w pierś syna Hrydiki*, z gniewem wroga dręcząc. Krytawarman, mocno ugodzony tak w starciu przez wnuka Pryszaty, strzałami w odwecie całego go pokrył wraz z końmi i rydwanem. [35] Wraz z rydwanem strzałami spowity, przestał być widoczny Dhrysztadjumna, tak jak słońca, choć pełne jest blasku, nie widać, gdy w porze deszczowej przesłonią je chmury. Własnymi strzałami, zdobnymi złotem, rozproszył jednak strzał tę gromadę; poraniony, aż rozbłysł wówczas w walce! Następnie wnuk Pryszaty, wódz armii, rozwścieczony, na Krytawarmana natarłszy, straszliwy deszcz broni weń posłał. Spadającą nań gwałtownie broni ulewę tę nieprzerwaną rozproszył w boju syn Hrydiki licznymi strzał tysiącami. Ujrzawszy, że oręża tę ulewę, do przebycia trudną, zdołał rozedrzeć w starciu Krytawarman, rzucił się nań i odpór mu dał wnuk Pryszaty. [40] Woźnicę jego prędko do siedziby Jamy wyprawił — strzałą na niedźwiedzie o grocie ostrym zabity, z rydwanu wypadł woźnica.
Mocarny Dhrysztadjumna zaś, gdy wroga, rydwannnika wielkiego, zwyciężył, pozostałych Kaurawów w walce szybko strzałami spowijać zaczął. Pośpieszyli na to wojownicy twoi ku Dhrysztadjumnie, lwie ryki z siebie wydając — i dalej toczyła się bitwa…
