Autorzy
Opracowali (indika 2026):
(tłumaczenie)
Anna Trynkowska
(komitet redakcyjny)
Andrzej Babkiewicz, Joanna Jurewicz, Monika Nowakowska,
Sven Sellmer, Przemysław Szczurek, Anna Trynkowska
(redakcja techniczna)
Karina Babkiewicz
(przygotowanie tekstu, skład, zamieszczenie na stronie)
Sven Sellmer i Andrzej Babkiewicz
Tłumaczenie finansowane w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki”
w latach 2017–2023, numer projektu 0357/NPRH5/H22/84/2017.
महाभारत
Mahābhārata
8. Księga Karny (Karṇaparvan)
***
8.22-69 Siedemnasty dzień bitwy
8.39. Aśwatthaman w natarciu
Streszczenie rozdziału:
saṃjaya uvāca
drauṇir yudhiṣṭhiraṃ dṛṣṭvā śaineyenābhirakṣitam |
draupadeyais tathā śūrair abhyavartata hṛṣṭavat ||8.39.1||
kirann iṣugaṇān ghorān svarṇapuṅkhāñ śilāśitān |
darśayan vividhān mārgāñ śikṣārthaṃ laghuhastavat ||8.39.2||
tataḥ khaṃ pūrayām āsa śarair divyāstramantritaiḥ |
yudhiṣṭhiraṃ ca samare paryavārayad astravit ||8.39.3||
drauṇāyaniśaracchannaṃ na prājñāyata kiṃ cana |
bāṇabhūtam abhūt sarvam āyodhanaśiro hi tat ||8.39.4||
bāṇajālaṃ diviṣṭhaṃ tat svarṇajālavibhūṣitam |
śuśubhe bharataśreṣṭha vitānam iva viṣṭhitam ||8.39.5||
tena channe raṇe rājan bāṇajālena bhāsvatā |
abhracchāyeva saṃjajñe bāṇaruddhe nabhastale ||8.39.6||
tatrāścaryam apaśyāma bāṇabhūte tathāvidhe |
na sma saṃpatate bhūmau dṛṣṭvā drauṇeḥ parākramam ||8.39.7||
lāghavaṃ droṇaputrasya dṛṣṭvā tatra mahārathāḥ |
vyasmayanta mahārāja na cainaṃ prativīkṣitum |
śekus te sarvarājānas tapantam iva bhāskaram ||8.39.8||
sātyakir yatamānas tu dharmarājaś ca pāṇḍavaḥ |
tathetarāṇi sainyāni na sma cakruḥ parākramam ||8.39.9||
vadhyamāne tataḥ sainye draupadeyā mahārathāḥ |
sātyakir dharmarājaś ca pāñcālāś cāpi saṃgatāḥ |
tyaktvā mṛtyubhayaṃ ghoraṃ drauṇāyanim upādravan ||8.39.10||
sātyakiḥ pañcaviṃśatyā drauṇiṃ viddhvā śilāmukhaiḥ |
punar vivyādha nārācaiḥ saptabhiḥ svarṇabhūṣitaiḥ ||8.39.11||
yudhiṣṭhiras trisaptatyā prativindhyaś ca saptabhiḥ |
śrutakarmā tribhir bāṇaiḥ śrutakīrtis tu saptabhiḥ ||8.39.12||
sutasomaś ca navabhiḥ śatānīkaś ca saptabhiḥ |
anye ca bahavaḥ śūrā vivyadhus taṃ samantataḥ ||8.39.13||
so 'tikruddhas tato rājann āśīviṣa iva śvasan |
sātyakiṃ pañcaviṃśatyā prāvidhyata śilāśitaiḥ ||8.39.14||
śrutakīrtiṃ ca navabhiḥ sutasomaṃ ca pañcabhiḥ |
aṣṭabhiḥ śrutakarmāṇaṃ prativindhyaṃ tribhiḥ śaraiḥ |
śatānīkaṃ ca navabhir dharmaputraṃ ca saptabhiḥ ||8.39.15||
athetarāṃs tataḥ śūrān dvābhyāṃ dvābhyām atāḍayat |
śrutakīrtes tathā cāpaṃ ciccheda niśitaiḥ śaraiḥ ||8.39.16||
athānyad dhanur ādāya śrutakīrtir mahārathaḥ |
drauṇāyaniṃ tribhir viddhvā vivyādhānyaiḥ śitaiḥ śaraiḥ ||8.39.17||
tato drauṇir mahārāja śaravarṣeṇa bhārata |
chādayām āsa tat sainyaṃ samantāc ca śarair nṛpān ||8.39.18||
tataḥ punar ameyātmā dharmarājasya kārmukam |
drauṇiś ciccheda vihasan vivyādha ca śarais tribhiḥ ||8.39.19||
tato dharmasuto rājan pragṛhyānyan mahad dhanuḥ |
drauṇiṃ vivyādha saptatyā bāhvor urasi cārdayat ||8.39.20||
sātyakis tu tataḥ kruddho drauṇeḥ praharato raṇe |
ardhacandreṇa tīkṣṇena dhanuś chittvānadad bhṛśam ||8.39.21||
chinnadhanvā tato drauṇiḥ śaktyā śaktimatāṃ varaḥ |
sārathiṃ pātayām āsa śaineyasya rathād drutam ||8.39.22||
athānyad dhanur ādāya droṇaputraḥ pratāpavān |
śaineyaṃ śaravarṣeṇa chādayām āsa bhārata ||8.39.23||
tasyāśvāḥ pradrutāḥ saṃkhye patite rathasārathau |
tatra tatraiva dhāvantaḥ samadṛśyanta bhārata ||8.39.24||
yudhiṣṭhirapurogās te drauṇiṃ śastrabhṛtāṃ varam |
abhyavarṣanta vegena visṛjantaḥ śitāñ śarān ||8.39.25||
āgacchamānāṃs tān dṛṣṭvā raudrarūpān paraṃtapaḥ |
prahasan pratijagrāha droṇaputro mahāraṇe ||8.39.26||
tataḥ śaraśatajvālaḥ senākakṣaṃ mahārathaḥ |
drauṇir dadāha samare kakṣam agnir yathā vane ||8.39.27||
tad balaṃ pāṇḍuputrasya droṇaputrapratāpitam |
cukṣubhe bharataśreṣṭha timineva nadīmukham ||8.39.28||
dṛṣṭvā te ca mahārāja droṇaputraparākramam |
nihatān menire sarvān pāṇḍūn droṇasutena vai ||8.39.29||
yudhiṣṭhiras tu tvarito drauṇiṃ śliṣya mahāratham |
abravīd droṇaputraṃ tu roṣāmarṣasamanvitaḥ ||8.39.30||
naiva nāma tava prītir naiva nāma kṛtajñatā |
yatas tvaṃ puruṣavyāghra mām evādya jighāṃsasi ||8.39.31||
brāhmaṇena tapaḥ kāryaṃ dānam adhyayanaṃ tathā |
kṣatriyeṇa dhanur nāmyaṃ sa bhavān brāhmaṇabruvaḥ ||8.39.32||
miṣatas te mahābāho jeṣyāmi yudhi kauravān |
kuruṣva samare karma brahmabandhur asi dhruvam ||8.39.33||
evam ukto mahārāja droṇaputraḥ smayann iva |
yuktatvaṃ tac ca saṃcintya nottaraṃ kiṃ cid abravīt ||8.39.34||
anuktvā ca tataḥ kiṃ cic charavarṣeṇa pāṇḍavam |
chādayām āsa samare kruddho 'ntaka iva prajāḥ ||8.39.35||
saṃchādyamānas tu tadā droṇaputreṇa māriṣa |
pārtho 'payātaḥ śīghraṃ vai vihāya mahatīṃ camūm ||8.39.36||
apayāte tatas tasmin dharmaputre yudhiṣṭhire |
droṇaputraḥ sthito rājan pratyādeśān mahātmanaḥ ||8.39.37||
tato yudhiṣṭhiro rājā tyaktvā drauṇiṃ mahāhave |
prayayau tāvakaṃ sainyaṃ yuktaḥ krūrāya karmaṇe ||8.39.38||
Sańdźaja rzekł:
Ujrzawszy Judhiszthirę, chronionego przez wnuka Śiniego* i bohaterskich synów Draupadi, natarł nań z podnieceniem syn Drony*. Zasypując go chmarami na kamieniu ostrzonych groźnych strzał z nasadami ze złota, przeróżne sposoby strzelania ów mąż o rękach prędkich demonstrował, by innych pouczyć. Następnie kolejnymi strzałami, wyczarowanymi boskim orężem, niebo całe wypełnił broni ów znawca i Judhiszthirę pokrył nimi w boju. Wszystko strzałami spowił syn Drony; niczego rozpoznać się nie dało, front bitwy tej bowiem całkowicie w strzał masę się zmienił! [5] Sieć strzał ta, Bharato prześwietny, na niebie rozpostarta, błyszczała niczym baldachim ozdobiony siatką ze złota. Niebo strzałami zapchane było, starcie całe przykryła strzał sieć ta lśniąca — na miejsce to, królu, jak gdyby cień chmur padł wówczas.
Po natarciu tym odważnym syna Drony cud tam prawdziwy ujrzeliśmy — za sprawą tej strzał masy nic na ziemię nie mogło zlecieć… Widok zwinności Aśwatthamana, wielki królu, w podziw rydwanników wielkich tam wprawił, lecz żaden wojownik długo patrzeć nań nie był w stanie, jak na palące słońce pełne blasku! Ani siły wytężający Satjaki*, ani syn Pandu, Król Prawa*, ani inni walczący natrzeć nań się nie ważyli…
[10] Potem jednak, gdy wojsko ich wybijał, synowie Draupadi, rydwannicy owi wielcy, a także Satjaki i Król Prawa oraz Pańćalowie, wespół na groźnego syna Drony ruszyli pędem, strach przed śmiercią odrzucając. Przebił go Satjaki dwudziestką piątką strzał o kamiennych grotach i siedmioma strzałami z żelaza, zdobnymi złotem. Judhiszthira siedemdziesięcioma trzema strzałami Aśwatthamana przeszył, Pratiwindhja* — siedmioma, Śrutakarman* — trzema, Śrutakirti* — siedmioma, Sutasoma* — dziewięcioma, Śatanika* — siedmioma; również inni liczni bohaterowie zewsząd go razili.
Rozwścieczony, niczym wąż jadowity sycząc, królu, przebił na to Aśwatthaman Satjakiego ostrzonych na kamieniu strzał dwudziestką piątką, [15] Śrutakirtiego — dziewięcioma strzałami, Sutasomę — pięcioma, ośmioma — Śrutakarmana, Pratiwindhję — trzema, Śatanikę — dziewięcioma, syna Dharmy* zaś — siedmioma, po czym każdego z pozostałych bohaterów dwójką strzał ugodził. Śrutakirtiemu ponadto łuk przełamał dalszymi strzałami ostrymi.
Inny łuk wziąwszy, Śrutakirti, rydwannik wielki, strzał trójką i kolejnymi ostrymi strzałami przeszył syna Drony. Aśwatthaman wtedy, wielki królu, potomku Bharaty, władców i ich wojsko strzał deszczem zewsząd zalał. Następnie mąż ów wielki duchem ponad miarę wszelką także Królowi Prawa, szydząc zeń, łuk przełamał i trzema strzałami go poraził. [20] Syn Dharmy wówczas, królu, nowy wielki łuk chwyciwszy, przebił syna Drony strzał siedemdziesiątką, ramiona i pierś mu raniąc. Satjaki zaś, gniewu pełen, nacierającemu Aśwatthamanowi w odwecie jego własny łuk w boju złamał ostrą strzałą o grocie jak półksiężyc, po czym gwałtownie wrzasnął! Łuk złamany mając, syn Drony, włócznik wyborny, woźnicę wnuka Śiniego szybko włócznią z rydwanu zwalił. Inny łuk wziął potem Aśwatthaman potężny i Satjakiego, potomku Bharaty, pokrył strzał ulewą. Gdy padł w starciu woźnica Satjakiego, konie jego uciekły; to tu, to tam pędzące rumaki te widziano.
[25] Syna Drony, najlepszego z mężów broń dzierżących, wojownicy z Judhiszthirą na czele deszczem prędko wypuszczanych strzał ostrych zalali wtedy. Widząc, że nadciągają bohaterowie owi o postaciach groźnych, Aśwatthaman, wrogów dręczyciel, szydząc z nich, odpór im dał w tym wielkim boju. Następnie ów rydwannik wielki, strzał setkami płomieniejący, w skrzydle armii Pandawów jął w starciu siać zniszczenie, niczym ogień suchą trawę palący w lesie. Wzburzyło się wojsko to syna Pandu, przez syna Drony dręczone, tak jak woda w ujściu rzeki się burzy, gdy wpłynie tam wieloryb. Na widok odwagi Aśwatthamana w natarciu, wielki królu, wszyscy oni stronników Pandawów za powalonych już przezeń uznali.
[30] Judhiszthira wówczas do syna Drony, rydwannika wielkiego, pośpiesznie się zbliżył i tak oto doń się ozwał, przejęty urazą i gniewem:
— Nie wiesz, zaiste, co to przyjaźń, uczucia wdzięczności nie znasz, skoro, tygrysie wśród mężów, zabić mnie pragniesz dzisiaj… Bramin ascezę powinien praktykować, dary rozdawać, studiować Wedy; łuk zaś napinać powinien kszatrija — i ty braminem siebie nazywasz? Na oczach twych, długoręki, zwyciężę Kaurawów w bitwie! A ty wyczynów w boju sobie dokonuj — braminem jesteś, zaprawdę, tylko z urodzenia…
Zagadnięty tak, wielki królu, syn Drony, uśmiechać się zdając, rozważywszy, co będzie stosowne, nic Judhiszthirze nie odpowiedział. [35] Bez słowa potem, gniewu pełen, strzał deszczem Pandawę w starciu spowił, niszczycielskiemu bogu śmierci stworzenia spowijającemu podobny.
Zasypywany tak wtedy strzałami przez syna Drony, panie, syn Prythy wycofał się szybko, wielkie wojsko swe opuszczając. Choć Judhiszthira, syn Dharmy, odjechał stamtąd, syn Drony pozostał na placu boju — z rozkazu twego, wielki duchem królu, gotów był walczyć dalej. Król Judhiszthira zaś, porzuciwszy w bitwie tej wielkiej Aśwatthamana, ku armii twej się skierował, na okrutne czyny gotowy.
