Autorzy
Opracowali (indika 2026):
(tłumaczenie)
Joanna Jurewicz
(komitet redakcyjny)
Andrzej Babkiewicz, Joanna Jurewicz, Monika Nowakowska,
Sven Sellmer, Przemysław Szczurek, Anna Trynkowska
(redakcja techniczna)
Karina Babkiewicz
(przygotowanie tekstu, skład, zamieszczenie na stronie)
Sven Sellmer i Andrzej Babkiewicz
Tłumaczenie finansowane w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki”
w latach 2017–2023, numer projektu 0357/NPRH5/H22/84/2017.
महाभारत
Mahābhārata
8. Księga Karny (Karṇaparvan)
***
8.22-69 Siedemnasty dzień bitwy
8.65. Przewaga Karny i jej przełamanie
Streszczenie rozdziału:
saṃjaya uvāca
tau śaṅkhabherīninade samṛddhe samīyatuḥ śvetahayau narāgryau |
vaikartanaḥ sūtaputro 'rjunaś ca durmantrite tava putrasya rājan ||8.65.1||
yathā gajau haimavatau prabhinnau pragṛhya dantāv iva vāśitārthe |
tathā samājagmatur ugravegau dhanaṃjayaś cādhirathiś ca vīrau ||8.65.2||
balāhakeneva yathā balāhako yadṛcchayā vā giriṇā girir yathā |
tathā dhanurjyātalaneminisvanau samīyatus tāv iṣuvarṣavarṣiṇau ||8.65.3||
pravṛddhaśṛṅgadrumavīrudoṣadhī pravṛddhanānāvidhaparvataukasau |
yathācalau vā galitau mahābalau tathā mahāstrair itaretaraṃ ghnataḥ ||8.65.4||
sa saṃnipātas tu tayor mahān abhūt sureśavairocanayor yathā purā |
śarair vibhugnāṅganiyantṛvāhanaḥ suduḥsaho 'nyaiḥ paṭuśoṇitodakaḥ ||8.65.5||
prabhūtapadmotpalamatsyakacchapau mahāhradau pakṣigaṇānunāditau |
susaṃnikṛṣṭāv aniloddhatau yathā tathā rathau tau dhvajinau samīyatuḥ ||8.65.6||
ubhau mahendrasya samānavikramāv ubhau mahendrapratimau mahārathau |
mahendravajrapratimaiś ca sāyakair mahendravṛtrāv iva saṃprajahratuḥ ||8.65.7||
sanāgapattyaśvarathe ubhe bale vicitravarṇābharaṇāmbarasraje |
cakampatuś connamataḥ sma vismayād viyadgatāś cārjunakarṇasaṃyuge ||8.65.8||
bhujāḥ savajrāṅgulayaḥ samucchritāḥ sasiṃhanādā hṛṣitair didṛkṣubhiḥ |
yadārjunaṃ mattam iva dvipo dvipaṃ samabhyayād ādhirathir jighāṃsayā ||8.65.9||
abhyakrośan somakās tatra pārthaṃ tvarasva yāhy arjuna vidhya karṇam |
chindhy asya mūrdhānam alaṃ cireṇa śraddhāṃ ca rājyād dhṛtarāṣṭrasūnoḥ ||8.65.10||
tathāsmākaṃ bahavas tatra yodhāḥ karṇaṃ tadā yāhi yāhīty avocan |
jahy arjunaṃ karṇa tataḥ sacīrāḥ punar vanaṃ yāntu cirāya pārthāḥ ||8.65.11||
tataḥ karṇaḥ prathamaṃ tatra pārthaṃ maheṣubhir daśabhiḥ paryavidhyat |
tam arjunaḥ pratyavidhyac chitāgraiḥ kakṣāntare daśabhir atīva kruddhaḥ ||8.65.12||
parasparaṃ tau viśikhaiḥ sutīkṣṇais tatakṣatuḥ sūtaputro 'rjunaś ca |
parasparasyāntarepsū vimarde subhīmam abhyāyayatuḥ prahṛṣṭau ||8.65.13||
amṛṣyamāṇaś ca mahāvimarde tatrākrudhyad bhīmaseno mahātmā |
athābravīt pāṇinā pāṇim āghnan saṃdaṣṭauṣṭho nṛtyati vādayann iva |
kathaṃ nu tvāṃ sūtaputraḥ kirīṭin maheṣubhir daśabhir avidhyad agre ||8.65.14||
yayā dhṛtyā sarvabhūtāny ajaiṣīr grāsaṃ dadad vahnaye khāṇḍave tvam |
tayā dhṛtyā sūtaputraṃ jahi tvam ahaṃ vainaṃ gadayā pothayiṣye ||8.65.15||
athābravīd vāsudevo 'pi pārthaṃ dṛṣṭvā ratheṣūn pratihanyamānān |
amīmṛdat sarvathā te 'dya karṇo hy astrair astrāṇi kim idaṃ kirīṭin ||8.65.16||
sa vīra kiṃ muhyasi nāvadhīyase nadanty ete kuravaḥ saṃprahṛṣṭāḥ |
karṇaṃ puraskṛtya vidur hi sarve tvadastram astrair vinipātyamānam ||8.65.17||
yayā dhṛtyā nihataṃ tāmasāstraṃ yuge yuge rākṣasāś cāpi ghorāḥ |
dambhodbhavāś cāsurāś cāhaveṣu tayā dhṛtyā tvaṃ jahi sūtaputram ||8.65.18||
anena vāsya kṣuraneminādya saṃchinddhi mūrdhānam areḥ prasahya |
mayā nisṛṣṭena sudarśanena vajreṇa śakro namucer ivāreḥ ||8.65.19||
kirātarūpī bhagavān yayā ca tvayā mahatyā paritoṣito 'bhūt |
tāṃ tvaṃ dhṛtiṃ vīra punar gṛhītvā sahānubandhaṃ jahi sūtaputram ||8.65.20||
tato mahīṃ sāgaramekhalāṃ tvaṃ sapattanāṃ grāmavatīṃ samṛddhām |
prayaccha rājñe nihatārisaṃghāṃ yaśaś ca pārthātulam āpnuhi tvam ||8.65.21||
saṃcodito bhīmajanārdanābhyāṃ smṛtvā tadātmānam avekṣya sattvam |
mahātmanaś cāgamane viditvā prayojanaṃ keśavam ity uvāca ||8.65.22||
prāduṣkaromy eṣa mahāstram ugraṃ śivāya lokasya vadhāya sauteḥ |
tan me 'nujānātu bhavān surāś ca brahmā bhavo brahmavidaś ca sarve ||8.65.23||
ity ūcivān brāhmam asahyam astraṃ prāduścakre manasā saṃvidheyam |
tato diśaś ca pradiśaś ca sarvāḥ samāvṛṇot sāyakair bhūritejāḥ |
sasarja bāṇān bharatarṣabho 'pi śataṃśatān ekavad āśuvegān ||8.65.24||
vaikartanenāpi tathājimadhye sahasraśo bāṇagaṇā visṛṣṭāḥ |
te ghoṣiṇaḥ pāṇḍavam abhyupeyuḥ parjanyamuktā iva vāridhārāḥ ||8.65.25||
sa bhīmasenaṃ ca janārdanaṃ ca kirīṭinaṃ cāpy amanuṣyakarmā |
tribhis tribhir bhīmabalo nihatya nanāda ghoraṃ mahatā svareṇa ||8.65.26||
sa karṇabāṇābhihataḥ kirīṭī bhīmaṃ tathā prekṣya janārdanaṃ ca |
amṛṣyamāṇaḥ punar eva pārthaḥ śarān daśāṣṭau ca samudbabarha ||8.65.27||
suṣeṇam ekena śareṇa viddhvā śalyaṃ caturbhis tribhir eva karṇam |
tataḥ sumuktair daśabhir jaghāna sabhāpatiṃ kāñcanavarmanaddham ||8.65.28||
sa rājaputro viśirā vibāhur vivājisūto vidhanur viketuḥ |
tato rathāgrād apatat prabhagnaḥ paraśvadhaiḥ śāla ivābhikṛttaḥ ||8.65.29||
punaś ca karṇaṃ tribhir aṣṭabhiś ca dvābhyāṃ caturbhir daśabhiś ca viddhvā |
catuḥśatān dviradān sāyudhīyān hatvā rathān aṣṭaśataṃ jaghāna |
sahasram aśvāṃś ca punaś ca sādīn aṣṭau sahasrāṇi ca pattivīrān ||8.65.30||
dṛṣṭvājimukhyāv atha yudhyamānau didṛkṣavaḥ śūravarāv arighnau |
karṇaṃ ca pārthaṃ ca niyamya vāhān khasthā mahīsthāś ca janāvatasthuḥ ||8.65.31||
tato dhanurjyā sahasātikṛṣṭā sughoṣam ācchidyata pāṇḍavasya |
tasmin kṣaṇe sūtaputras tu pārthaṃ samācinot kṣudrakāṇāṃ śatena ||8.65.32||
nirmuktasarpapratimaiś ca tīkṣṇais tailapradhautaiḥ khagapatravājaiḥ |
ṣaṣṭyā nārācair vāsudevaṃ bibheda tadantaraṃ somakāḥ prādravanta ||8.65.33||
tato dhanurjyām avadhamya śīghraṃ śarān astān ādhirather vidhamya |
susaṃrabdhaḥ karṇaśarakṣatāṅgo raṇe pārthaḥ somakān pratyagṛhṇāt |
na pakṣiṇaḥ saṃpatanty antarikṣe kṣepīyasāstreṇa kṛte 'ndhakāre ||8.65.34||
śalyaṃ ca pārtho daśabhiḥ pṛṣatkair bhṛśaṃ tanutre prahasann avidhyat |
tataḥ karṇaṃ dvādaśabhiḥ sumuktair viddhvā punaḥ saptabhir abhyavidhyat ||8.65.35||
sa pārthabāṇāsanaveganunnair dṛḍhāhataḥ patribhir ugravegaiḥ |
vibhinnagātraḥ kṣatajokṣitāṅgaḥ karṇo babhau rudra ivātateṣuḥ ||8.65.36||
tatas tribhiś ca tridaśādhipopamaṃ śarair bibhedādhirathir dhanaṃjayam |
śarāṃs tu pañca jvalitān ivoragān pravīrayām āsa jighāṃsur acyute ||8.65.37||
te varma bhittvā puruṣottamasya suvarṇacitraṃ nyapatan sumuktāḥ |
vegena gām āviviśuḥ suvegāḥ snātvā ca karṇābhimukhāḥ pratīyuḥ ||8.65.38||
tān pañcabhallais tvaritaiḥ sumuktais tridhā tridhaikaikam athoccakarta |
dhanaṃjayas te nyapatan pṛthivyāṃ mahāhayas takṣakaputrapakṣāḥ ||8.65.39||
tataḥ prajajvāla kirīṭamālī krodhena kakṣaṃ pradahann ivāgniḥ |
sa karṇam ākarṇavikṛṣṭasṛṣṭaiḥ śaraiḥ śarīrāntakarair jvaladbhiḥ |
marmasv avidhyat sa cacāla duḥkhād dhairyāt tu tasthāv atimātradhairyaḥ ||8.65.40||
tataḥ śaraughaiḥ pradiśo diśaś ca raviprabhā karṇarathaś ca rājan |
adṛśya āsīt kupite dhanaṃjaye tuṣāranīhāravṛtaṃ yathā nabhaḥ ||8.65.41||
sa cakrarakṣān atha pādarakṣān puraḥsarān pṛṣṭhagopāṃś ca sarvān |
duryodhanenānumatān arighnān samuccitān surathān sārabhūtān ||8.65.42||
dvisāhasrān samare savyasācī kurupravīrān ṛṣabhaḥ kurūṇām |
kṣaṇena sarvān sarathāśvasūtān nināya rājan kṣayam ekavīraḥ ||8.65.43||
athāpalāyanta vihāya karṇaṃ tavātmajāḥ kuravaś cāvaśiṣṭāḥ |
hatān avākīrya śarakṣatāṃś ca lālapyamānāṃs tanayān pitṝṃś ca ||8.65.44||
sa sarvataḥ prekṣya diśo viśūnyā bhayāvadīrṇaiḥ kurubhir vihīnaḥ |
na vivyathe bhārata tatra karṇaḥ pratīpam evārjunam abhyadhāvat ||8.65.45||
I rzekł Sańdźaja:
Huknęły konchy i bębny, a dwaj najznamienitsi mężowie — Ardźuna na rydwanie zaprzężonym w białe konie i Karna Syn Woźnicy — stanęli naprzeciw siebie, bo twój syn źle im doradzał, mój królu! Niczym dwa słonie z Himalajów rozjuszone, które kłami się zwierają, do walki gotowe, tak parli na siebie owi dwaj dzielni wojownicy podnieceni wielce — Zdobywca-Skarbu i Adhirathi. Niczym burzowa chmura, gdy z drugą się zderzy, jak góra, co przypadkiem z górą się spotkała, tak oni dwaj parli na siebie wśród klaśnięć dłoni o cięciwy, wśród brzęku obręczy kół, lejąc deszczem strzał. Niczym dwie góry o szczytach niebotycznych, porośnięte drzewami, roślinnością wszelaką, pełne jaskiń rozmaitych osuwać się zaczynają, tak oni wzajemnie bili się pociskami. [5] Ich starcie było potężne, jak pradawna walka, kiedy król bogów* bił się z Wiroćaną, strzały rozrywały ciała ich woźniców i wierzchowców, płynęły rwące krwi strumienie — nikt tego znieść nie mógł. Niczym dwa wielkie jeziora, pełne lotosów, lilii, ryb i żółwi, dźwięczące od głosów ptaków, wichrem wzburzone w niezwykłej bliskości — tak się rwały ku sobie te dwa rydwany godłami zdobione. Odwagą równi wielkiemu Indrze, wielcy rydwannicy jemu podobni, ciskali w siebie jak Mahendra i Wrytra pociskami jakby gromami Indry. A obie armie z oddziałami słoni, konnicy, piechoty i rydwanników, przybrane w barwne ozdoby, szaty i girlandy, aż trzęsły się z zachwytu z napowietrznym światem, kiedy Ardźuna i Karna walczyli. [10] Wznosili ręce z palcami jak gromy, jak lwy ryczeli, pragnąc widowiska, kiedy Adhirathi szedł na Ardźunę, żądzą mordu wiedziony, niczym słoń na słonia w amoku ruszający.
Wówczas Somakowie do Syna Prythy wrzasnęli:
— Pośpiesz się, ruszaj, Ardźuno, strzelajże w Karnę! Odetnij mu głowę — dość już mitrężyłeś! Niech straci morale królestwo Syna Dhrytarasztry!
I naszych wielu wojowników do Karny krzyczało:
— Naprzód, naprzód, ruszaj! Zabij Ardźunę, Karno, nie zwlekaj! Niech Pandawowie na długo do puszczy powrócą!
Najpierw Karna przeszył Syna Prythy wielkich strzał dziesiątką. Ardźuna, gniewem ogarnięty, odstrzelił mu się tą samą liczbą bełtów o ostrych grotach, mocno go w pachę raniąc. I tak Syn Woźnicy i Ardźuna rąbali się wzajem strzałami bez wiechciów, o ostrych grotach, a każdy pragnął okazję do ciosu znaleźć. Nacierali na siebie rozgorączkowani. Nie mógł tego zdzierżyć Wilczobrzuch szlachetny, wargę gryzł, dłonią bił w dłoń, jakby grał do tańca, wreszcie wrzasnął:
— Jakże to możliwe, że Syn Woźnicy pierwszy przeszył ciebie, Ardźuno Zdobny-W-Diadem, dziesięcioma potężnymi strzałami? [15] Jak w swej stanowczości wszystkie istoty pokonałeś, oddając je na żer ognia w Kniei Khandawa, tak teraz zabij teraz Syna Woźnicy, albo ja go maczugą wykończę!
I takoż rzekł Wasudewa* do Syna Prythy, widząc jak jego strzały wróg odbija:
— Dlaczegóż to Karna dzisiaj cały czas pociskami twoje pociski niszczy, Ardźuno Zdobny-W-Diadem? Co cię, bohaterze, omroczyło? Czy nie widzisz, że Kaurawowie ryczą z radości i wszyscy cześć Karnie oddają, gdy on twoje pociski swoimi rozwala? Jak w swej stanowczości w każdym wieku niszczyłeś oręż ciemności i rakszasów straszliwych, a w bitwach także władców, co na szwindlach wyrośli, tak teraz zabij Syna Woźnicy! Albo weź mój dysk Miły-Oku, ostry jak brzytwa, i od razu głowę wroga nim zetnij, jak ja to niegdyś robiłem, podobny Indrze, który gromem wrażą głowę Namućego zerwał. Jak swoją odwagą i w swej stanowczości zadowoliłeś potężnego Pana, kiedy przybrał postać łowczego*, tak ją teraz przywołaj i zabij Syna Woźnicy wraz z towarzyszami! [20] Oddaj królowi* tę przebogatą ziemię z jej miastami, wioskami, okoloną mórz girlandą, a sam zdobędziesz niezrównaną sławę, Synu Prythy!
W taki sposób przez Bhimę i Krysznę ponaglany, wrócił do siebie Ardźuna, zobaczył, co istotne i pojął cel nadejścia wielkiego duchem*. I odpowiedział Bujnowłosemu:
— Teraz objawię tę broń straszliwą dla dobra świata i zguby Syna Woźnicy. Udziel mi swego pozwolenia, panie, a wraz z tobą bogowie Brahma i Bhawa*, i wszyscy znawcy Wedy.
To rzekłszy, przywołał nieprzepartą, boską broń Brahmy, myślą sterowaną. I pociskami okrył wszystkie strony świata, główne i pośrednie, sam świecąc blaskiem straszliwym. [25] Ale Waikartana, z samego środka pola, strzały tysiącami puszczał, a one z hukiem spadały na Pandawę niczym potoki deszczu przy oberwaniu chmury. Każdego z nich — Bhimasenę, Krysznę Dręczyciela-Ludzi i Ardźunę Zdobnego-W-Diadem trzema trafił ten o nadludzkich czynach, o przerażającej sile. I wydał ryk straszliwy. Gdy go strzały Karny dosięgły, Ardźuna Zdobny-W-Diadem na Bhimę i Krysznę popatrzył i nie mogąc znieść, że ich trafiono, strzał osiemnaście wypuścił. Jedną strzałą przeszył Suszenę, czterema uderzył Śalję, trzema Karnę, a dziesięcioma dobrze wymierzonymi ugodził Sabhapatiego w złotej zbroi, odrąbując mu głowę i ramiona, zabijając rumaki i woźnicę, łamiąc łuk i godło. Z czoła rydwanu na ziemię się osunął Sabhapati jak drzewo śala toporami roztrzaskane. [30] Następnie ponownie przeszył Karnę trzema, ośmioma, dwoma, czterema i dziesięcioma… Zabił czterysta pancernych słoni, osiemset rydwanów zgruchotał i jeszcze tysiąc konnych i osiem tysięcy dzielnych piechurów zgładził. A lud naziemny i napowietrzny powstrzymał rydwany i stanął w miejscu, by patrzeć na Karnę i Syna Prythy w boju — tych dwóch wojowników największych, największych śmiałków, wrogów pogromców.
Lecz oto wtedy cięciwa łuku Pandawy, z nagła napięta, pękła z głośnym brzękiem. W tej samej chwili Syn Woźnicy zasypał Syna Prythy setką drobnych strzałek. I Wasudewę zaraz uderzył sześćdziesiątką żelaznych, polerowanych olejem, z lotkami z piór ptaków, uwolnionych niczym węże. Wraz Somakowie rzucili się do ucieczki. Syn Prythy szybko zwolnił cięciwę i ośmioma strzałami roztrzaskał strzałki Syna Woźnicy. Gniew go rozpalał, pociski Karny rwały jego ciało, ale udało mu się zawrócić Somaków. A od coraz szybciej śmigających strzał przestwór ogarnęła tak wielka ciemność, że ptactwo latać przestało.
[35] Uśmiechnął się półgębkiem Syn Prythy i Śalję w puklerz dziesięcioma cętkowanymi uderzył. Dwunastoma zaś, które dobrze wymierzył, ugodził Karnę, a potem raz jeszcze siedmioma. Ciężko Karnę zraniły — gnane pędem wyrzutu, pierzaste, o straszliwej prędkości. Z posiekanym ciałem, zbroczony krwią jaśniał niczym Rudra z łukiem napiętym. Trzema strzałami przeszył Ardźunę Zdobywcę-Skarbu, podobnego do władcy bogów. Wypuścił też pięć strzał niby węże ogniste, pragnąc śmierci Kryszny Niewzruszonego. Wymierzył je dobrze. Przeszyły złocisty pancerz Najwyższego Człowieka, z wielką szybkością w ziemię się wbijając, po czym się wynurzyły, by do Karny zawrócić. Ale Zdobywca-Skarbu spiesznie pięć strzał niedźwiedzich wypuścił i każdą z tamtych na trzy rozszczepił. I spadły na ziemię wielkie strzały wężowe, które Syna Takszaki* wybrały.
[40] Niczym ogień, kiedy drewno spala, tak płonął gniewem Ardźuna Zdobny-W-Diadem. Naciągnąwszy łuk aż po ucho, strzały śmiercionośne, płonące wypuścił, trafiając Karnę w czułe punkty, aż ten zachwiał się z bólu, lecz dalej trwał niewzruszenie dzięki swej sile ducha niezwykłej. Ardźuna Zdobywca-Skarbu wciąż gniewem płonął i od ulewy strzał jego nie dało się dostrzec ni stron świata, ni rydwanu Karny, co blaskiem słońcu dorównywał — jak nieba spowitego mgłą i deszczem. I dwóm tysiącom najlepszych wojów Kurów bohaterski Leworęki* samojeden w okamgnieniu zgubę przyniósł wraz z ich rydwanami, końmi i woźnicami, strażnikami kół rydwanu i stóp słoni, tym, którzy szli na przedzie i osłaniali tyły — ustawionym przez Durjodhanę pogromcom wrogów na świetnych rydwanach, znamienitym — on jeden, bohater, mój królu!
[45] Wtedy twoi synowie, mój królu, i pozostali Kurowie, zostawili Karnę i salwowali się ucieczką, porzucając trupy posiekane strzałami, opłakując swych synów i ojców. Widział Karna, że całe pole bitwy pustoszeje, a Kurowie rozpraszają się w przerażeniu, lecz ani przez moment się nie zawahał, tylko ruszył prosto na Ardźunę, Bharato!
