Autorzy
Opracowali (indika 2024):
(tłumaczenie)
Monika Nowakowska
(komitet redakcyjny)
Andrzej Babkiewicz, Joanna Jurewicz, Monika Nowakowska,
Sven Sellmer, Przemysław Szczurek, Anna Trynkowska
(redakcja techniczna)
Karina Babkiewicz
(przygotowanie tekstu, skład, zamieszczenie na stronie)
Sven Sellmer i Andrzej Babkiewicz
Tłumaczenie finansowane w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki”
w latach 2017–2023, numer projektu 0357/NPRH5/H22/84/2017.
महाभारत
Mahābhārata
7. Księga Drony (Droṇaparvan)
***
7.122-161 Śmierć Ghatotkaćy (ghaṭotkaca-vadha)
7.146. Syn z ojcem ramię w ramię
Streszczenie rozdziału:
saṃjaya uvāca
tatas te prādravan sarve tvaritā yuddhadurmadāḥ |
amṛṣyamāṇāḥ saṃrabdhā yuyudhānarathaṃ prati ||7.146.1||
te rathaiḥ kalpitai rājan hemarūpyavibhūṣitaiḥ |
sādibhiś ca gajaiś caiva parivavruḥ sma sātvatam ||7.146.2||
athainaṃ koṣṭhakīkṛtya sarvatas te mahārathāḥ |
siṃhanādāṃs tadā cakrus tarjayantaḥ sma sātyakim ||7.146.3||
te 'bhyavarṣañ śarais tīkṣṇaiḥ sātyakiṃ satyavikramam |
tvaramāṇā mahāvīryā mādhavasya vadhaiṣiṇaḥ ||7.146.4||
tān dṛṣṭvā patatas tūrṇaṃ śaineyaḥ paravīrahā |
pratyagṛhṇān mahābāhuḥ pramuñcan viśikhān bahūn ||7.146.5||
tatra vīro maheṣvāsaḥ sātyakir yuddhadurmadaḥ |
nicakarta śirāṃsy ugraiḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ ||7.146.6||
hastihastān hayagrīvān bāhūn api ca sāyudhān |
kṣurapraiḥ pātayām āsa tāvakānāṃ sa mādhavaḥ ||7.146.7||
patitaiś cāmaraiś caiva śvetacchatraiś ca bhārata |
babhūva dharaṇī pūrṇā nakṣatrair dyaur iva prabho ||7.146.8||
teṣāṃ tu yuyudhānena yudhyatāṃ yudhi bhārata |
babhūva tumulaḥ śabdaḥ pretānām iva krandatām ||7.146.9||
tena śabdena mahatā pūritāsīd vasuṃdharā |
rātriḥ samabhavac caiva tīvrarūpā bhayāvahā ||7.146.10||
dīryamāṇaṃ balaṃ dṛṣṭvā yuyudhānaśarāhatam |
śrutvā ca vipulaṃ nādaṃ niśīthe lomaharṣaṇam ||7.146.11||
sutas tavābravīd rājan sārathiṃ rathināṃ varaḥ |
yatraiṣa śabdas tatrāśvāṃś codayeti punaḥ punaḥ ||7.146.12||
tena saṃcodyamānas tu tatas tāṃs turagottamān |
sūtaḥ saṃcodayām āsa yuyudhānarathaṃ prati ||7.146.13||
tato duryodhanaḥ kruddho dṛḍhadhanvā jitaklamaḥ |
śīghrahastaś citrayodhī yuyudhānam upādravat ||7.146.14||
tataḥ pūrṇāyatotsṛṣṭair māṃsaśoṇitabhojanaiḥ |
duryodhanaṃ dvādaśabhir mādhavaḥ pratyavidhyata ||7.146.15||
duryodhanas tena tathā pūrvam evārditaḥ śaraiḥ |
śaineyaṃ daśabhir bāṇaiḥ pratyavidhyad amarṣitaḥ ||7.146.16||
tataḥ samabhavad yuddham ākulaṃ bharatarṣabha |
pāñcālānāṃ ca sarveṣāṃ bhāratānāṃ ca dāruṇam ||7.146.17||
śaineyas tu raṇe kruddhas tava putraṃ mahāratham |
sāyakānām aśītyā tu vivyādhorasi bhārata ||7.146.18||
tato 'sya vāhān samare śarair ninye yamakṣayam |
sārathiṃ ca rathāt tūrṇaṃ pātayām āsa patriṇā ||7.146.19||
hatāśve tu rathe tiṣṭhan putras tava viśāṃ pate |
mumoca niśitān bāṇāñ śaineyasya rathaṃ prati ||7.146.20||
śarān pañcāśatas tāṃs tu śaineyaḥ kṛtahastavat |
ciccheda samare rājan preṣitāṃs tanayena te ||7.146.21||
athāpareṇa bhallena muṣṭideśe mahad dhanuḥ |
ciccheda rabhaso yuddhe tava putrasya māriṣa ||7.146.22||
viratho vidhanuṣkaś ca sarvalokeśvaraḥ prabhuḥ |
āruroha rathaṃ tūrṇaṃ bhāsvaraṃ kṛtavarmaṇaḥ ||7.146.23||
duryodhane parāvṛtte śaineyas tava vāhinīm |
drāvayām āsa viśikhair niśāmadhye viśāṃ pate ||7.146.24||
śakuniś cārjunaṃ rājan parivārya samantataḥ |
rathair anekasāhasrair gajaiś caiva sahasraśaḥ |
tathā hayasahasraiś ca tumulaṃ sarvato 'karot ||7.146.25||
te mahāstrāṇi divyāni vikiranto 'rjunaṃ prati |
arjunaṃ yodhayanti sma kṣatriyāḥ kālacoditāḥ ||7.146.26||
tāny arjunaḥ sahasrāṇi rathavāraṇavājinām |
pratyavārayad āyastaḥ prakurvan vipulaṃ kṣayam ||7.146.27||
tatas tu samare śūraḥ śakuniḥ saubalas tadā |
vivyādha niśitair bāṇair arjunaṃ prahasann iva ||7.146.28||
punaś caiva śatenāsya saṃrurodha mahāratham |
tam arjunas tu viṃśatyā vivyādha yudhi bhārata ||7.146.29||
athetarān maheṣvāsāṃs tribhis tribhir avidhyata |
saṃvārya tān bāṇagaṇair yudhi rājan dhanaṃjayaḥ |
avadhīt tāvakān yodhān vajrapāṇir ivāsurān ||7.146.30||
bhujaiś chinnair mahārāja śarīraiś ca sahasraśaḥ |
samāstīrṇā dharā tatra babhau puṣpair ivācitā ||7.146.31||
sa viddhvā śakuniṃ bhūyaḥ pañcabhir nataparvabhiḥ |
ulūkaṃ tribhir ājaghne tribhir eva mahāyasaiḥ ||7.146.32||
tam ulūkas tathā viddhvā vāsudevam atāḍayat |
nanāda ca mahānādaṃ pūrayan vasudhātalam ||7.146.33||
arjunas tu drutaṃ gatvā śakuner dhanur ācchinat |
ninye ca caturo vāhān yamasya sadanaṃ prati ||7.146.34||
tato rathād avaplutya saubalo bharatarṣabha |
ulūkasya rathaṃ tūrṇam āruroha viśāṃ pate ||7.146.35||
tāv ekaratham ārūḍhau pitāputrau mahārathau |
pārthaṃ siṣicatur bāṇair giriṃ meghāv ivotthitau ||7.146.36||
tau tu viddhvā mahārāja pāṇḍavo niśitaiḥ śaraiḥ |
vidrāvayaṃs tava camūṃ śataśo vyadhamac charaiḥ ||7.146.37||
anilena yathābhrāṇi vicchinnāni samantataḥ |
vicchinnāni tathā rājan balāny āsan viśāṃ pate ||7.146.38||
tad balaṃ bharataśreṣṭha vadhyamānaṃ tathā niśi |
pradudrāva diśaḥ sarvā vīkṣamāṇaṃ bhayārditam ||7.146.39||
utsṛjya vāhān samare codayantas tathāpare |
saṃbhrāntāḥ paryadhāvanta tasmiṃs tamasi dāruṇe ||7.146.40||
vijitya samare yodhāṃs tāvakān bharatarṣabha |
dadhmatur muditau śaṅkhau vāsudevadhanaṃjayau ||7.146.41||
dhṛṣṭadyumno mahārāja droṇaṃ viddhvā tribhiḥ śaraiḥ |
ciccheda dhanuṣas tūrṇaṃ jyāṃ śareṇa śitena ha ||7.146.42||
tan nidhāya dhanur nīḍe droṇaḥ kṣatriyamardanaḥ |
ādade 'nyad dhanuḥ śūro vegavat sāravattaram ||7.146.43||
dhṛṣṭadyumnaṃ tato droṇo viddhvā saptabhir āśugaiḥ |
sārathiṃ pañcabhir bāṇai rājan vivyādha saṃyuge ||7.146.44||
taṃ nivārya śarais tūrṇaṃ dhṛṣṭadyumno mahārathaḥ |
vyadhamat kauravīṃ senāṃ śataśo 'tha sahasraśaḥ ||7.146.45||
vadhyamāne bale tasmiṃs tava putrasya māriṣa |
prāvartata nadī ghorā śoṇitaughataraṅgiṇī ||7.146.46||
ubhayoḥ senayor madhye narāśvadvipavāhinī |
yathā vaitaraṇī rājan yamarāṣṭrapuraṃ prati ||7.146.47||
drāvayitvā tu tat sainyaṃ dhṛṣṭadyumnaḥ pratāpavān |
atyarājata tejasvī śakro devagaṇeṣv iva ||7.146.48||
atha dadhmur mahāśaṅkhān dhṛṣṭadyumnaśikhaṇḍinau |
yamau ca yuyudhānaś ca pāṇḍavaś ca vṛkodaraḥ ||7.146.49||
jitvā rathasahasrāṇi tāvakānāṃ mahārathāḥ |
siṃhanādaravāṃś cakruḥ pāṇḍavā jitakāśinaḥ ||7.146.50||
paśyatas tava putrasya karṇasya ca madotkaṭāḥ |
tathā droṇasya śūrasya drauṇeś caiva viśāṃ pate ||7.146.51||
I opowiadał Sańdźaja:
1 Ruszyli wówczas wszyscy w ataku pośpiesznie, szałem bitewnym upojeni, nieubłagani, rozjuszeni, na rydwan Jujudhany.
2 Rydwanami wyrychtowanymi, królu, ozdobionymi srebrem i złotem, także konnicą i słonnicą zaiste otoczyli Wojownika Satwatów.
3 Potem rydwannicy wspaniali murem go otoczyli ze stron wszystkich i ryki lwie wtedy wydali, wyzywając Satjakiego do walki.
4 I deszczem zalali strzał ostrych Satjakiego Prawdą Mężnego pośpiesznie, męstwem wielkim mężni, śmierci Madhawy łaknąc.
5 Zobaczywszy ich, nadciągających błyskawicznie, Wnuk Śiniego, zabójca wrogich mężów, czoło im stawił, wielkoramienny, posyłając pociski bezpióre liczne.
6 Mężny łucznik wspaniały, Satjaki, szałem bitewnym upojony, głowy ścinał tam wtedy okrutnymi strzałami o gładko toczonych drzewcach.
7 Trąby słoni, grzywy rumaków, a także ramiona uzbrojone zbrojnych twoich grotami jak brzytwy odcinał Madhawa.
8 Spadłymi ogonami jaków, jak i białymi parasolami*, o potomku Bharaty, usłana została ziemia niczymi gwiazdozbiorami niebo, o panie.
9 Ci zaś z walecznym Jujudhaną walczący w walce*, o potomku Bharaty, okrzyki wznosili rozgłośne niczym upiornych upiorów wrzaski.
10 I napełniła się ziemia urodzajna tym wielkim dźwiękiem. A noc przybrała zaistę potworną postać, przerażenie budzącą.
11–12 Szatkowane wojska widząc, strzałami Jujudhany atakowane, i słysząc donośny ryk w głębi najciemniejszej nocy, dreszczem po skórze przechodzący, syn twój, najwyborniejszy spośród rydwanników, wołał do woźnicy, o królu, raz za razem: „Gdzie ten głos, tam konie zacinaj!”.
13 Poganiany zaś przez niego woźnica pogonił wówczas najznakomitsze z koni w kierunku rydwanu Jujudhany.
14 Wówczas Durjodhana — rozgniewany, łucznik pewny, nieznużony, o ręce szybkiej, wojownik świetny — na Jujudhanę w ataku ruszył.
15 Wypuszczanymi z łuku, w pełny kręg napinanego, dwunastoma pociskami, które krwią i mięsem się pasły, w Durjodhanę Madhawa poszył.
16 Durjodhana porażony pierwej zaiste przez wroga w ten sposób strzałami, w odwecie dziesięcioma pociskami poszył we Wnuka Śiniego, nieubłagany.
17 I bój rozgorzał potem znowu bezładny, o buhaju z rodu Bharaty, między wszystkimi Pańćalami a potomkami Bharaty, okrutny.
18 Wnuk Śiniego zaś gniewny w polu w twojego syna, rydwannika wspaniałego, strzał osiemdziesiątką poszył w pierś prosto, o Bharaty potomku.
19 Potem zaś jego konie w starciu strzałami na pastwę Jamy posłał. I woźnicę z rydwanu błyskawicznie zrzucił strzałą pierzastą.
20 Ale — trwając na rydwanie koni pozbawionych — syn twój, panie ludów, dalej uwalniał strzały ostre w kierunku rydwanu Wnuka Śiniego.
21 Strzał zaś tych pięć setek, posłanych przez potomka twojego, Wnuk Śiniego o biegłej ręce, królu, przeciął w tym starciu jeszcze w locie.
22 A potem w ataku kolejną, niedźwiedzią strzałą łuk wspaniały twojego syna, o czcigodny, przeciął w pochwycie, rozjuszony.
23 Pozbawiony rydwanu i łuku pozbawiony, władca całego świata wszechmocny wspiął się szybko na rydwan świetlisty Krytawarmana.
24 Gdy odwrót nastąpił Durjodhany, Wnuk Śiniego dalej rozganiał twoje wojska strzałami bezpiórymi w samym środku nocy, o panie ludów.
25 Tymczasem Śakuni Ardźunę otoczywszy, królu, ze stron wszystkich niepoliczonymi tysiącami rydwanów, a i słoniami zaiste w tysiącach, jak i tysiącami rumaków jazdy, tumult wzbudził we wszystkich świata stronach.
26 Wszyscy ci wojownicy, wielkimi pociskami boskimi sypiąc wkoło rydwanu Ardźuny, walkę toczyli z Ardźuną, Czasem–Śmiercią gnani.
27 Ardźuna te tysiące rydwanów, słoni i wierzchowców wstrzymywał w odpowiedzi, walcząc ofiarnie, ogromne powodując wśród nich spustoszenie.
28 Potem zaś mężny Śakuni Syn Subali poszył na placu ostrymi strzałami w Ardźunę, z uśmiechem lekkim.
29 I znowu zaiste setką strzał jego rydwan wspaniały osaczył. Ardźuna zaś poszył w niego dwudziestką w walce, o potomku Bharaty.
30 A potem kolejnych wspaniałych łuczników, trzema strzałami w każdego, raził Zdobywca Bogactw, odpierając ich zastępami strzał w walce, królu. Uderzał zaś Ardźuna w twoich wojowników niczym Indra Gromodzierżca w asurów.
31 Odciętymi ramionami, wielki królu, i głowami w tysiącach usłana tam ziemia jawiła się niczym obsypana kwieciem.
32 Poszywszy w Śakuniego ponownie pięcioma pociskami o gładko toczonych drzewcach, w Ulukę* trzema Ardźuna uderzył, trzema zaiste w pełni żelaznymi.
33 W niego Uluka tak samo poszył, po czym w Wasudewę* uderzył i zaryczał wielkim rykiem, całą ziemi urodzajną nim napełniając.
34 Ardźuna zaś zaraz, błyskawicznie działając, łuk Śakuniego strzaskał. I czwórkę koni jego posłał do siedziby Jamy.
35 Ze swego rydwanu zeskoczył wtedy Syn Subali, o buhaju z rodu Bharaty, i natychmiast na rydwan Uluki wspiął się, o panie ludów.
36 Ci dwaj, na jednym rydwanie jadąc, ojciec z synem, rydwannicy wspaniali, Syna Prythy strzałami kropili niczym górę dwie chmury wyniosłe.
37 W obu uderzywszy strzałami ostrymi, wielki królu, Syn Pandu rozpędzał dalej twoje wojska, setkami strzał je rozganiając.
38 Tak jak chmury burzowe wicher szarpie na wszystkie strony, tak samo rozrywane były, królu, oddziały zbrojnych, panie ludów.
39 Wojska, o najlepszy z rodu Bharaty, wybijane w ten sposób ciemną nocą, do ucieczki się rzuciły we wszystkich kierunkach, na naszych oczach, przerażeniem zdjęte.
40 Jedni porzucali swoje wierzchowce na polu bitwy, inni zaś tym mocniej je zacinali. Pomieszaniem ogarnięci, pierzchali w ucieczce w ciemnościach okrutnych.
41 Pokonawszy w starciu twoich wojowników, o buhaju z rodu Bharaty, zadęli obaj, uradowani, w dwie konchy, Wasudewa i Zdobywca Bogactw.
42 Dhrysztadjumna zaś, wielki królu, w Dronę szyjąc trzema strzałami, łuk mu ściął błyskawicznie, już napięty, jedną zaiste strzałą ostrą.
43 Odłożywszy strzaskany łuk na siedzisko, Drona, poskromiciel kszatrijów, heros mężny, inny wziął łuk o pędzie potężnym, najtęższy.
44 W Dhrysztadjumnę poszywszy wtedy siedmioma strzałami szybkobieżnymi, w jego woźnicę pięcioma, królu, Drona uderzył w walce.
45 Tego atak sparowawszy strzałami błyskawicznie, Dhrysztadjumna, rydwannik wspaniały, rozpraszał armię Kaurawów setkami strzał, a nawet tysiącami.
46–47 A gdy wyrzynane były siły twojego syna, o czcigodny, pomiędzy dwoma armiami toczyć się zaczęła rzeka przerażająca, kłębiąca się falami potoków krwi, która niosła ludzi, konie, słonie — niczym rzeka Waitarani* — prosto do stolicy królestwa Jamy.
48 Rozpędziwszy zaś wrogą armię, Dhrysztadjumna arcypotężny zajaśniał, energii pełen, niczym Śakra* wśród zastępów bogów.
49 A potem zadęli w wielkie konchy Dhrysztadjumna i Śikhandin, i bliźniacy*, i Jujudhana, i Syn Pandu Wilczobrzuch.
50–51 Pokonawszy tysiące twoich rydwanników, Synowie Pandu, rydwannicy wspaniali, zaryczeli jak lwy triumfalnie, zwycięzcami się już czując, zwycięstwem upojeni, na oczach twojego syna i Karny, także Drony, jak i mężnego Syna Drony, o panie ludów.
