Autorzy

Opracowali (indika 2024):
(tłumaczenie)

Monika Nowakowska
(komitet redakcyjny)
Andrzej Babkiewicz, Joanna Jurewicz, Monika Nowakowska,
Sven Sellmer, Przemysław Szczurek, Anna Trynkowska
(redakcja techniczna)
Karina Babkiewicz
(przygotowanie tekstu, skład, zamieszczenie na stronie)
Sven Sellmer i Andrzej Babkiewicz

Tłumaczenie finansowane w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki”
w latach 2017–2023, numer projektu 0357/NPRH5/H22/84/2017.

महाभारत

Mahābhārata

7. Księga Drony (Droṇaparvan)

***

7.77-121 Śmierć Dźajadrathy (jayadratha-vadha) /
Czternasty dzień bitwy

7.105. Walka Durjodhany z Judhamanju i Uttamaudźasem

Streszczenie rozdziału:

saṃjaya uvāca
tasmin vilulite sainye saindhavāyārjune gate |
sātvate bhīmasene ca putras te droṇam abhyayāt |
tvarann ekarathenaiva bahukṛtyaṃ vicintayan ||7.105.1||

sa rathas tava putrasya tvarayā parayā yutaḥ |
tūrṇam abhyapatad droṇaṃ manomārutavegavān ||7.105.2||

uvāca cainaṃ putras te saṃrambhād raktalocanaḥ |
arjuno bhīmasenaś ca sātyakiś cāparājitaḥ ||7.105.3||

vijitya sarvasainyāni sumahānti mahārathāḥ |
saṃprāptāḥ sindhurājasya samīpam arikarśanāḥ |
vyāyacchanti ca tatrāpi sarva evāparājitāḥ ||7.105.4||

yadi tāvad raṇe pārtho vyatikrānto mahārathaḥ |
kathaṃ sātyakibhīmābhyāṃ vyatikrānto 'si mānada ||7.105.5||

āścaryabhūtaṃ loke 'smin samudrasyeva śoṣaṇam |
nirjayaṃ tava viprāgrya sātvatenārjunena ca ||7.105.6||

tathaiva bhīmasenena lokaḥ saṃvadate bhṛśam |
kathaṃ droṇo jitaḥ saṃkhye dhanurvedasya pāragaḥ ||7.105.7||

nāśa eva tu me nūnaṃ mandabhāgyasya saṃyuge |
yatra tvāṃ puruṣavyāghram atikrāntās trayo rathāḥ ||7.105.8||

evaṃ gate tu kṛtye 'smin brūhi yat te vivakṣitam |
yad gataṃ gatam eveha śeṣaṃ cintaya mānada ||7.105.9||

yat kṛtyaṃ sindhurājasya prāptakālam anantaram |
tad bravītu bhavān kṣipraṃ sādhu tat saṃvidhīyatām ||7.105.10||

droṇa uvāca
cintyaṃ bahu mahārāja kṛtyaṃ yat tatra me śṛṇu |
trayo hi samatikrāntāḥ pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ |
yāvad eva bhayaṃ paścāt tāvad eṣāṃ puraḥsaram ||7.105.11||

tad garīyastaraṃ manye yatra kṛṣṇadhanaṃjayau |
sā purastāc ca paścāc ca gṛhītā bhāratī camūḥ ||7.105.12||

tatra kṛtyam ahaṃ manye saindhavasyābhirakṣaṇam |
sa no rakṣyatamas tāta kruddhād bhīto dhanaṃjayāt ||7.105.13||

gatau hi saindhavaṃ vīrau yuyudhānavṛkodarau |
saṃprāptaṃ tad idaṃ dyūtaṃ yat tac chakunibuddhijam ||7.105.14||

na sabhāyāṃ jayo vṛtto nāpi tatra parājayaḥ |
iha no glahamānānām adya tāta jayājayau ||7.105.15||

yān sma tān glahate ghorāñ śakuniḥ kurusaṃsadi |
akṣān saṃmanyamānaḥ sa prā kśarās te durāsadāḥ ||7.105.16||

yatra te bahavas tāta kuravaḥ paryavasthitāḥ |
senāṃ durodaraṃ viddhi śarān akṣān viśāṃ pate ||7.105.17||

glahaṃ ca saindhavaṃ rājann atra dyūtasya niścayaḥ |
saindhave hi mahādyūtaṃ samāsaktaṃ paraiḥ saha ||7.105.18||

atra sarve mahārāja tyaktvā jīvitam ātmanaḥ |
saindhavasya raṇe rakṣāṃ vidhivat kartum arhatha |
tatra no glahamānānāṃ dhruvau tāta jayājayau ||7.105.19||

yatra te parameṣvāsā yattā rakṣanti saindhavam |
tatra yāhi svayaṃ śīghraṃ tāṃś ca rakṣasva rakṣiṇaḥ ||7.105.20||

ihaiva tv aham āsiṣye preṣayiṣyāmi cāparān |
nirotsyāmi ca pāñcālān sahitān pāṇḍusṛñjayaiḥ ||7.105.21||

tato duryodhanaḥ prāyāt tūrṇam ācāryaśāsanāt |
udyamyātmānam ugrāya karmaṇe sapadānugaḥ ||7.105.22||

cakrarakṣau tu pāñcālyau yudhāmanyūttamaujasau |
bāhyena senām abhyetya jagmatuḥ savyasācinam ||7.105.23||

tau hi pūrvaṃ mahārāja vāritau kṛtavarmaṇā |
praviṣṭe tv arjune rājaṃs tava sainyaṃ yuyutsayā ||7.105.24||

tābhyāṃ duryodhanaḥ sārdham agacchad yuddham uttamam |
tvaritas tvaramāṇābhyāṃ bhrātṛbhyāṃ bhārato balī ||7.105.25||

tāv abhidravatām enam ubhāv udyatakārmukau |
mahārathasamākhyātau kṣatriyapravarau yudhi ||7.105.26||

yudhāmanyus tu saṃkruddhaḥ śarāṃs triṃśatam āyasān |
vyasṛjat tava putrasya tvaramāṇaḥ stanāntare ||7.105.27||

duryodhano 'pi rājendra pāñcālyasyottamaujasaḥ |
jaghāna caturaś cāśvān ubhau ca pārṣṇisārathī ||7.105.28||

uttamaujā hatāśvas tu hatasūtaś ca saṃyuge |
āruroha rathaṃ bhrātur yudhāmanyor abhitvaran ||7.105.29||

sa rathaṃ prāpya taṃ bhrātur duryodhanahayāñ śaraiḥ |
bahubhis tāḍayām āsa te hatāḥ prāpatan bhuvi ||7.105.30||

hayeṣu patiteṣv asya ciccheda parameṣuṇā |
yudhāmanyur dhanuḥ śīghraṃ śarāvāpaṃ ca saṃyuge ||7.105.31||

hatāśvasūtāt sa rathād avaplutya mahārathaḥ |
gadām ādāya te putraḥ pāñcālyāv abhyadhāvata ||7.105.32||

tam āpatantaṃ saṃprekṣya kruddhaṃ parapuraṃjayam |
avaplutau rathopasthād yudhāmanyūttamaujasau ||7.105.33||

tataḥ sa hemacitraṃ taṃ syandanapravaraṃ gadī |
gadayā pothayām āsa sāśvasūtadhvajaṃ raṇe ||7.105.34||

hatvā cainaṃ sa putras te hatāśvo hatasārathiḥ |
madrarājarathaṃ tūrṇam āruroha paraṃtapaḥ ||7.105.35||

pāñcālānāṃ tu mukhyau tau rājaputrau mahābalau |
ratham anyaṃ samāruhya dhanaṃjayam abhīyatuḥ ||7.105.36||

I opowiadał Sańdźaja:
1 Kiedy wojska były tak rozbijane i gdy za Władcą Sindhu udał się Ardźuna, a za Satwatą ruszył Bhimasena, twój syn do Drony podjechał, pędząc jednym rydwanem tylko, rozmyślając o mnóstwie zadań do wykonania.

2 Rydwan ten twojego syna z wielką prędkością prowadzony, pędzący niczym myśl, niczym wiatr, Dronę dogonił szybko.

3–4 I rzekł do Drony twój syn rozsierdzony o oczach od krwi czerwonych: „Ardźuna i Bhimasena, i Satjaki niezwyciężony, zwyciężywszy armie bardzo liczne wszystkie, rydwannicy wspaniali, dotarli w pobliże Władcy Sindhu, wrogów dziesiątkując. I wojują tam właśnie, a wszyscy trzej niezwyciężeni!

5 Jeśli nawet w polu Syn Prythy twój rydwan przeszedł mimo, wspaniały rydwannik, to jak to się stało, że przejechali mimo ciebie Satjaki i Bhima, dawco zaszczytów?

6 Przegrana twoja z Satwatów wojownikiem i Ardźuną, o pierwszy wśród uczonych, to cud niemal taki w świecie, jakim by było wód oceanu wyschnięcie.

7 Tak samo z Bhimaseną! Ludzie gadają nieustannie: »Jakżeż Drona pokonany został w polu, ten znawca wiedzy łuczniczej niezrównany?«.

8 Mnie, któremu los nie sprzyja, klęska pisana jest zaiste w tej bitwie, w której nad tygrysem wśród ludzi górowali ci trzej rydwannicy.

9 Ale w tym tutaj teraz zadaniu, powiedz, jakie masz zamiary? Co było, to było przecież, o reszcie pomyśl do zrobienia, zaszczytów dawco!

10 Co trzeba zrobić z Władcą Sindhu? Pora jest na to nieodległa! Niech pan powiada zaraz szybko, by zaplanować dobrze wszystko!”.

I rzekł Drona:
11 Dużo było, o wielki książę, do przemyślenia. Słuchaj mnie teraz, co jest do zrobienia. Trzech bowiem spośród Pandawów między nasze szeregi wkroczyło, rydwanników wspaniałych. Jednakie stanowią teraz zagrożenie tym, co za nimi, jak i tym, co przed nimi.

12 Dlatego za dużo poważniejsze uważam to, gdzie znajdują się Kryszna i Zdobywca Bogactw. Wielka nasza armia Bharatów wzięta została i od czoła, i na tyłach.

13 Za niezbędną uważam Władcy Sindhu zaiste ochronę. Chociaż przez nas strzeżony, mój drogi, obawia się on rozjuszonego Zdobywcy Bogactw.

14 Ruszyli bowiem na przedstawiciela Sindhu obaj mężni Jujudhana i Wilczobrzuch. Dopełnia się tu oto teraz gra w kości, owoc intrygi Śakuniego.

15 Na zgromadzeniu nie wygrywa się, ani też nie przegrywa. Tutaj nam, rzucającym kośćmi dzisiaj, mój drogi, zwycięstwo przypadnie lub klęska.

16 Te, które za kości brał Śakuni, przerażające, rzucane przez niego na radzie Kurów, strzałami już wtedy były trudnymi do odparowania.

17 Tam, gdzie ci liczni, mój drogi, Kurowie stoją w szyku gotowi — ich armię jako gracza znaj na los się zdającego, ich strzały jako kości, panie ludów.

18 A stawką bez wątpienia Władca Sindhu jest, o królu, tej gry tutaj. O Władcę Sindhu bowiem wielka ta gra w kości toczy się z przeciwnikami.

19 Wy wszyscy tutaj, wielki książę, życie swe własne poświęciwszy, by chronić w polu Władcę Sindhu działać winniście zgodnie z regułą. To tu nieuniknione są, mój drogi, dla nas, ryzyko gry podejmujących: zwycięstwo albo klęska.

20 Gdzie ci potężni są łucznicy gotowi chronić Władcę Sindhu, tam jedź sam szybko i tam chrońże ich, ochronę jemu przynoszących!

21 Tutaj zaś właśnie ja pozostanę i porozsyłam wkoło innych. I powstrzymywać Pańćalów będę wspartych przez Pandu wojów i Sryńdźajów.

[I opowiadał Sańdźaja:]
22 Zgodnie z wskazaniem Nauczyciela wyruszył zatem szybko Durjodhana, wraz ze swoimi towarzyszami, składając siebie w tym heroicznym akcie ofiarnym.

23 Tymczasem dwaj Pańćalowie, przyboczni Judhamanju i Uttamaudźas*, po zewnętrznej armię objechawszy, podążali za Leworęcznym.

24 Ci dwa bowiem wcześniej, o wielki królu, powstrzymani zostali przez Krytawarmana*, gdy Ardźuna wjechałże w twojego wojska szeregi z pragnieniem walki.

25 Do walki z tymi dwoma pędzącymi braćmi pędem zapalczywym Durjodhana ruszył, siłacz, o potomku Bharaty.

26 Ci zaatakowali go obaj gotowi, z napiętymi łukami, sławą cieszący się wspaniałych rydwanników, najznamienitsi wojownicy w starciu.

27 Judhamanju rozgniewany zaraz strzał trzysta żelaznych wypuścił w twego syna, celując w sam środek jego piersi.

28 Durjodhana zaś, o Indro wśród władców, księcia Pańćalów Uttamaudźasa konie ubił cztery i obu bocznych jego woźniców*.

29 Uttamaudźas koni na placu pozbawiony, z woźnicą zabitym, na rydwan Judhamanju wspiął się więc pośpiesznie.

30 Na rydwanie brata stanąwszy, konie Durjodhany strzałami licznymi raził. Zabijane, padały na ziemię.

31 Gdy konie jego padły w walce, przeciął Durjodhana potężnym pociskiem łuk Judhamanju szybko oraz kołczan.

32 Z rydwanu z ubitymi końmi i bardem zeskoczywszy, twój syn, wspaniały rydwannik, maczugę chwyciwszy, na obu książąt Pańćalów biegiem ruszył.

33 Widząc, że on wściekły nadciąga, niszczyciel wrażych grodów, zeskoczyli z siedziska rydwanu Judhamanju i Uttamaudźas.

34 Wówczas syn twój uzbrojony w maczugę najwyborniejszy ów z pojazdów złotem inkrustowany maczugą rozniósł w pył na placu, wraz z końmi, bardem i proporcem.

35 A zniszczywszy go, twój syn, sam koni pozbawiony, sam woźnicy pozbawiony, na rydwan króla Madrów szybko się wspiął, dręczyciel wrogów.

36 Zaś dwaj znamienici książęta Pańćalów, bardzo mocarni, na inny rydwan wsiadłszy, ku Zdobywcy Bogactw ruszyli.