Autorzy

Opracowali (indika 2026):
(tłumaczenie)

Anna Trynkowska
(komitet redakcyjny)
Andrzej Babkiewicz, Joanna Jurewicz, Monika Nowakowska,
Sven Sellmer, Przemysław Szczurek, Anna Trynkowska
(redakcja techniczna)
Karina Babkiewicz
(przygotowanie tekstu, skład, zamieszczenie na stronie)
Sven Sellmer i Andrzej Babkiewicz

Tłumaczenie finansowane w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki”
w latach 2017–2023, numer projektu 0357/NPRH5/H22/84/2017.

महाभारत

Mahābhārata

8. Księga Karny (Karṇaparvan)

***

8.22-69 Siedemnasty dzień bitwy

8.42. Kolejna porażka Aśwatthamana

Streszczenie rozdziału:

saṃjaya uvāca
tataḥ punaḥ samājagmur abhītāḥ kurusṛñjayāḥ |
yudhiṣṭhiramukhāḥ pārthā vaikartanamukhā vayam ||8.42.1||

tataḥ pravavṛte bhīmaḥ saṃgrāmo lomaharṣaṇaḥ |
karṇasya pāṇḍavānāṃ ca yamarāṣṭravivardhanaḥ ||8.42.2||

tasmin pravṛtte saṃgrāme tumule śoṇitodake |
saṃśaptakeṣu śūreṣu kiṃcicchiṣṭeṣu bhārata ||8.42.3||

dhṛṣṭadyumno mahārāja sahitaḥ sarvarājabhiḥ |
karṇam evābhidudrāva pāṇḍavāś ca mahārathāḥ ||8.42.4||

āgacchamānāṃs tān saṃkhye prahṛṣṭān vijayaiṣiṇaḥ |
dadhāraiko raṇe karṇo jalaughān iva parvataḥ ||8.42.5||

tam āsādya tu te karṇaṃ vyaśīryanta mahārathāḥ |
yathācalaṃ samāsādya jalaughāḥ sarvatodiśam |
tayor āsīn mahārāja saṃgrāmo lomaharṣaṇaḥ ||8.42.6||

dhṛṣṭadyumnas tu rādheyaṃ śareṇa nataparvaṇā |
tāḍayām āsa saṃkruddhas tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt ||8.42.7||

vijayaṃ tu dhanuḥśreṣṭhaṃ vidhunvāno mahārathaḥ |
pārṣatasya dhanuś chittvā śarān āśīviṣopamān |
tāḍayām āsa saṃkruddhaḥ pārṣataṃ navabhiḥ śaraiḥ ||8.42.8||

te varma hemavikṛtaṃ bhittvā tasya mahātmanaḥ |
śoṇitāktā vyarājanta śakragopā ivānagha ||8.42.9||

tad apāsya dhanuś chinnaṃ dhṛṣṭadyumno mahārathaḥ |
anyad dhanur upādāya śarāṃś cāśīviṣopamān |
karṇaṃ vivyādha saptatyā śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ ||8.42.10||

tathaiva rājan karṇo 'pi pārṣataṃ śatrutāpanam |
droṇaśatruṃ maheṣvāso vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ ||8.42.11||

tasya karṇo mahārāja śaraṃ kanakabhūṣaṇam |
preṣayām āsa saṃkruddho mṛtyudaṇḍam ivāparam ||8.42.12||

tam āpatantaṃ sahasā ghorarūpaṃ viśāṃ pate |
ciccheda saptadhā rājañ śaineyaḥ kṛtahastavat ||8.42.13||

dṛṣṭvā vinihitaṃ bāṇaṃ śaraiḥ karṇo viśāṃ pate |
sātyakiṃ śaravarṣeṇa samantāt paryavārayat ||8.42.14||

vivyādha cainaṃ samare nārācais tatra saptabhiḥ |
taṃ pratyavidhyac chaineyaḥ śarair hemavibhūṣitaiḥ ||8.42.15||

tato yuddham atīvāsīc cakṣuḥśrotrabhayāvaham |
rājan ghoraṃ ca citraṃ ca prekṣaṇīyaṃ samantataḥ ||8.42.16||

sarveṣāṃ tatra bhūtānāṃ lomaharṣo vyajāyata |
tad dṛṣṭvā samare karma karṇaśaineyayor nṛpa ||8.42.17||

etasminn antare drauṇir abhyayāt sumahābalam |
pārṣataṃ śatrudamanaṃ śatruvīryāsunāśanam ||8.42.18||

abhyabhāṣata saṃkruddho drauṇir dūre dhanaṃjaye |
tiṣṭha tiṣṭhādya brahmaghna na me jīvan vimokṣyase ||8.42.19||

ity uktvā subhṛśaṃ vīraḥ śīghrakṛn niśitaiḥ śaraiḥ |
pārṣataṃ chādayām āsa ghorarūpaiḥ sutejanaiḥ |
yatamānaṃ paraṃ śaktyā yatamāno mahārathaḥ ||8.42.20||

yathā hi samare drauṇiḥ pārṣataṃ vīkṣya māriṣa |
tathā drauṇiṃ raṇe dṛṣṭvā pārṣataḥ paravīrahā |
nātihṛṣṭamanā bhūtvā manyate mṛtyum ātmanaḥ ||8.42.21||

drauṇis tu dṛṣṭvā rājendra dhṛṣṭadyumnaṃ raṇe sthitam |
krodhena niḥśvasan vīraḥ pārṣataṃ samupādravat |
tāv anyonyaṃ tu dṛṣṭvaiva saṃrambhaṃ jagmatuḥ param ||8.42.22||

athābravīn mahārāja droṇaputraḥ pratāpavān |
dhṛṣṭadyumnaṃ samīpasthaṃ tvaramāṇo viśāṃ pate |
pāñcālāpasadādya tvāṃ preṣayiṣyāmi mṛtyave ||8.42.23||

pāpaṃ hi yat tvayā karma ghnatā droṇaṃ purā kṛtam |
adya tvā patsyate tad vai yathā hy akuśalaṃ tathā ||8.42.24||

arakṣyamāṇaḥ pārthena yadi tiṣṭhasi saṃyuge |
nāpakramasi vā mūḍha satyam etad bravīmi te ||8.42.25||

evam uktaḥ pratyuvāca dhṛṣṭadyumnaḥ pratāpavān |
prativākyaṃ sa evāsir māmako dāsyate tava |
yenaiva te pitur dattaṃ yatamānasya saṃyuge ||8.42.26||

yadi tāvan mayā droṇo nihato brāhmaṇabruvaḥ |
tvām idānīṃ kathaṃ yuddhe na haniṣyāmi vikramāt ||8.42.27||

evam uktvā mahārāja senāpatir amarṣaṇaḥ |
niśitenātha bāṇena drauṇiṃ vivyādha pārṣataḥ ||8.42.28||

tato drauṇiḥ susaṃkruddhaḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ |
prācchādayad diśo rājan dhṛṣṭadyumnasya saṃyuge ||8.42.29||

naivāntarikṣaṃ na diśo naiva yodhāḥ samantataḥ |
dṛśyante vai mahārāja śaraiś channāḥ sahasraśaḥ ||8.42.30||

tathaiva pārṣato rājan drauṇim āhavaśobhinam |
śaraiḥ saṃchādayām āsa sūtaputrasya paśyataḥ ||8.42.31||

rādheyo 'pi mahārāja pāñcālān saha pāṇḍavaiḥ |
draupadeyān yudhāmanyuṃ sātyakiṃ ca mahāratham |
ekaḥ sa vārayām āsa prekṣaṇīyaḥ samantataḥ ||8.42.32||

dhṛṣṭadyumno 'pi samare drauṇeś ciccheda kārmukam |
tad apāsya dhanuś chinnam anyad ādatta kārmukam |
vegavat samare ghoraṃ śarāṃś cāśīviṣopamān ||8.42.33||

sa pārṣatasya rājendra dhanuḥ śaktiṃ gadāṃ dhvajam |
hayān sūtaṃ rathaṃ caiva nimeṣād vyadhamac charaiḥ ||8.42.34||

sa chinnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥ |
khaḍgam ādatta vipulaṃ śatacandraṃ ca bhānumat ||8.42.35||

drauṇis tad api rājendra bhallaiḥ kṣipraṃ mahārathaḥ |
ciccheda samare vīraḥ kṣiprahasto dṛḍhāyudhaḥ |
rathād anavarūḍhasya tad adbhutam ivābhavat ||8.42.36||

dhṛṣṭadyumnaṃ tu virathaṃ hatāśvaṃ chinnakārmukam |
śaraiś ca bahudhā viddham astraiś ca śakalīkṛtam |
nātarad bharataśreṣṭha yatamāno mahārathaḥ ||8.42.37||

tasyāntam iṣubhī rājan yadā drauṇir na jagmivān |
atha tyaktvā dhanur vīraḥ pārṣataṃ tvarito 'nvagāt ||8.42.38||

āsīd ādravato rājan vegas tasya mahātmanaḥ |
garuḍasyeva patato jighṛkṣoḥ pannagottamam ||8.42.39||

etasminn eva kāle tu mādhavo 'rjunam abravīt |
paśya pārtha yathā drauṇiḥ pārṣatasya vadhaṃ prati |
yatnaṃ karoti vipulaṃ hanyāc cainam asaṃśayam ||8.42.40||

taṃ mocaya mahābāho pārṣataṃ śatrutāpanam |
drauṇer āsyam anuprāptaṃ mṛtyor āsyagataṃ yathā ||8.42.41||

evam uktvā mahārāja vāsudevaḥ pratāpavān |
praiṣayat tatra turagān yatra drauṇir vyavasthitaḥ ||8.42.42||

te hayāś candrasaṃkāśāḥ keśavena pracoditāḥ |
pibanta iva tad vyoma jagmur drauṇirathaṃ prati ||8.42.43||

dṛṣṭvāyāntau mahāvīryāv ubhau kṛṣṇadhanaṃjayau |
dhṛṣṭadyumnavadhe rājaṃś cakre yatnaṃ mahābalaḥ ||8.42.44||

vikṛṣyamāṇaṃ dṛṣṭvaiva dhṛṣṭadyumnaṃ janeśvara |
śarāṃś cikṣepa vai pārtho drauṇiṃ prati mahābalaḥ ||8.42.45||

te śarā hemavikṛtā gāṇḍīvapreṣitā bhṛśam |
drauṇim āsādya viviśur valmīkam iva pannagāḥ ||8.42.46||

sa vidhvastaiḥ śarair ghorair droṇaputraḥ pratāpavān |
ratham āruruhe vīro dhanaṃjayaśarārditaḥ |
pragṛhya ca dhanuḥ śreṣṭhaṃ pārthaṃ vivyādha sāyakaiḥ ||8.42.47||

etasminn antare vīraḥ sahadevo janādhipa |
apovāha rathenājau pārṣataṃ śatrutāpanam ||8.42.48||

arjuno 'pi mahārāja drauṇiṃ vivyādha patribhiḥ |
taṃ droṇaputraḥ saṃkruddho bāhvor urasi cārdayat ||8.42.49||

krodhitas tu raṇe pārtho nārācaṃ kālasaṃmitam |
droṇaputrāya cikṣepa kāladaṇḍam ivāparam |
sa brāhmaṇasyāṃsadeśe nipapāta mahādyutiḥ ||8.42.50||

sa vihvalo mahārāja śaravegena saṃyuge |
niṣasāda rathopasthe vaiklavyaṃ ca paraṃ yayau ||8.42.51||

tataḥ karṇo mahārāja vyākṣipad vijayaṃ dhanuḥ |
arjunaṃ samare kruddhaḥ prekṣamāṇo muhur muhuḥ |
dvairathaṃ cāpi pārthena kāmayāno mahāraṇe ||8.42.52||

taṃ tu hitvā hataṃ vīraṃ sārathiḥ śatrukarśanam |
apovāha rathenājau tvaramāṇo raṇājirāt ||8.42.53||

athotkruṣṭaṃ mahārāja pāñcālair jitakāśibhiḥ |
mokṣitaṃ pārṣataṃ dṛṣṭvā droṇaputraṃ ca pīḍitam ||8.42.54||

vāditrāṇi ca divyāni prāvādyanta sahasraśaḥ |
siṃhanādaś ca saṃjajñe dṛṣṭvā ghoraṃ mahādbhutam ||8.42.55||

evaṃ kṛtvābravīt pārtho vāsudevaṃ dhanaṃjayaḥ |
yāhi saṃśaptakān kṛṣṇa kāryam etat paraṃ mama ||8.42.56||

tataḥ prayāto dāśārhaḥ śrutvā pāṇḍavabhāṣitam |
rathenātipatākena manomārutaraṃhasā ||8.42.57||

Sańdźaja rzekł:
Potem ponownie zwarli się w walce nieulękli Kaurawowie i Sryńdźajowie — synowie Prythy z Judhiszthirą na czele i my pod wodzą Waikartany*. Bój straszliwy między Karną a Pandawami rozpętał się wówczas, dreszczem aż przejmujący i powiększający władanie Jamy.
Bohaterskich zaprzysięgłych wrogów Ardźuny niewielu już pozostało, gdy bój ten, potomku Bharaty, rozgorzał, rozgardiaszu pełen i krwi rozlewu. Ruszył pędem na samotnego Karnę Dhrysztadjumna, wielki królu, razem z władcami wszystkimi; wielcy rydwannicy Pandawowie
również nań się rzucili. [5] Nadciągających z podnieceniem mężów owych, zwycięstwa żądnych, w pojedynkę powstrzymał w starciu Karna, tak jak góra zatrzymuje wód strumienie.

Z Karną się starłszy, na wszystkie strony rozpierzchli się rydwannicy owi wielcy, tak jak rozpryskują się wód strumienie, gdy górę nieporuszoną napotkają.

Przejmujący dreszczem pojedynek Karny z Dhrysztadjumną następnie się rozpoczął. Rozwścieczony, ugodził Dhrysztadjumna syna Radhy* strzałą o drzewcu prostym i „Broń się, broń!” — tak doń zawołał. Łukiem swym wspaniałym, Widźają zwanym, potrząsając, Karna, rydwannik wielki, łuk wnuka Pryszaty* przeciąwszy, a także strzały jego, jadowitym wężom podobne, z wściekłością kolejnych własnych strzał dziewiątką go poraził. Ozdobioną złotem zbroję rozbiły strzały te mężowi owemu wielkiemu duchem; krwią wymazane, królu bez skazy, niczym rój czerwców błyszczały. [10] Łuk przecięty odrzucił wielki rydwannik Dhrysztadjumna, po inny łuk sięgnął i strzały, wężami jadowitymi się zdające, po czym siedemdziesiątką strzał o drzewcach prostych Karnę przeszył. Karna na to, łucznik wielki, wnuka Pryszaty, dręczyciela wrogów i wroga Drony, również ostrymi strzałami poprzebijał. Potem, rozwścieczony, złotem zdobną strzałę weń posłał, wielki królu, niczym drugą pałkę boga śmierci*.

Groźnie wyglądającą strzałę tę, panie ludu, jeszcze w locie na siedem części gwałtownie połamał wnuk Śiniego* o rękach zręcznych. Widząc, że strzałę mu strącił własnymi strzałami Satjaki*, strzał deszczem zewsząd go Karna przesłonił. [15] Przebił także wroga w boju tym siedmioma strzałami z żelaza. Własnymi zdobnymi złotem strzałami przeszył go w odwecie wnuk Śiniego. Później starcie ich, królu, niezmiernie przerażające dla oka i ucha się stało; grozę budząc, zadziwiające aż było i pod każdym względem spektakularne! Stworzeniom wszystkim włoski na ciele się jeżyły na widok wyczynów Karny i wnuka Śiniego w tej walce…

Korzystając z okazji, na mocarnego wnuka Pryszaty, wrogów pogromcę, co męstwo wrogów z łatwością niszczy, syn Drony* natarł. Gdy Zdobywca Bogactw* się oddalił, z wściekłością krzyknął Aśwatthaman do Dhrysztadjumny:

— Broń się, broń, braminobójco! Nie ujdziesz mi dzisiaj żywy…

[20] Po słowach tych ów szybki w działaniu bohaterski rydwannik wielki, siły wytężając, dobrze zaostrzonymi groźnymi strzałami gwałtownie spowił wroga, choć wnuk Pryszaty również, jak tylko mógł, siły swe wytężał. Zarówno syn Drony bowiem, panie, wnuka Pryszaty w boju widząc, jak i wnuk Pryszaty, bohaterskich wrogów zabójca, syna Drony widząc w boju, niezbyt uradowani, sądzili obaj, że oto śmierci swej w oczy już patrzą. Bohaterski syn Drony, Dhrysztadjumnę gotowego do walki ujrzawszy w bitwie, z gniewem sycząc, Indro wśród królów, pędem ruszył na wnuka Pryszaty. Obydwu, jak tylko nawzajem się zobaczyli, wzburzenie ogarnęło najwyższe. Gdy blisko siebie już byli, panie ludu, potężny syn Drony pośpiesznie tak zawołał do Dhrysztadjumny:

— W paszczę śmierci wyślę cię dzisiaj, wyrzutku Pańćalów! Zło wyrządziłeś, Dronę zabijając; zaprawdę powiadam ci: takie samo zło dziś cię za to spotka, [25] jeśli, głupcze, nie wycofasz się i pozostaniesz na placu boju, choć syn Prythy* cię teraz nie chroni…

Odparł na słowa te potężny Dhrysztadjumna:

— Ten sam miecz mój da ci odpowiedź, który ojcu twemu, siły wytężającemu w bitwie, odpowiedział! Skoro powaliłem Dronę, co braminem siebie nazywał, to jakże teraz, odważnie nacierając, miałbym ciebie w potyczce nie zabić?

Tak synowi Drony odrzekłszy z gniewem, wielki królu, ów wódz Pandawów, wnuk Pryszaty, ostrą strzałą go przeszył. Aśwatthaman na to, rozwścieczony, własnymi strzałami o drzewcach prostych przesłonił zewsząd w walce Dhrysztadjumnę. [30] Ani przestworzy, ani stron świata, ani wojowników żadnych widać nie było wtedy — wszystko dokoła całkiem spowiły strzał tysiące. Podobnie i wnuk Pryszaty, królu, syna Drony, piękna pełnego w bitwie,
strzałami pokrył na oczach Syna Woźnicy*.

Syn Radhy zaś Pańćalów wraz z Pandawami, synów Draupadi, Judhamanju i wielkiego rydwannika Satjakiego sam jeden powstrzymał, spektakularny pod każdym względem!

Dhrysztadjumna tymczasem łuk syna Drony przełamał w boju. Łuk przełamany odrzucił Aśwatthaman, po czym prędko inny łuk chwycił, groźny w walce, a także strzały, jadowitym wężom podobne. Następnie łuk wnuka Pryszaty, Indro wśród królów, jego włócznię, maczugę, sztandar, konie, woźnicę i rydwan w okamgnieniu strzałami tymi rozniósł na kawałki. [35] Gdy łuk mu złamał Aśwatthaman, zabił mu konie wraz z woźnicą i rydwanu go pozbawił, lśniący ogromny miecz swój wziął Dhrysztadjumna, setką księżyców pokryty. Syn Drony wówczas, bohaterski rydwannik wielki o prędkich rękach i orężu mocnym, zanim jeszcze wróg zsiadł z rydwanu, strzałami na niedźwiedzie szybko miecz ten przeciął mu w boju — cudownym się to zdawało! Gdy łuk złamał Aśwatthaman Dhrysztadjumnie, konie mu zabił i pozbawił go rydwanu, jął po wielekroć przeszywać go strzałami i innym orężem rozdzierać; choć jednak siły wytężał, Bharato znamienity, pokonać go nie był w stanie… Skoro zaś strzałami uśmiercić wnuka Pryszaty nie zdołał, łuk odrzucił bohaterski syn Drony i pośpiesznie ruszył na wroga. Nadbiegając, tak prędki był mąż ów wielki duchem, jak Garuda, co nadlatuje, węża wspaniałego chcąc pochwycić.

[40] Tymczasem potomek Madhu* tak do Ardźuny się zwrócił:

— Spójrz, synu Prythy, jak syn Drony wysiłki wielkie czyni, by wnuka Pryszaty zabić — i bez wątpienia go zabije… Uratuj, długoręki, owego wrogów dręczyciela, co w moc Aśwatthamana się dostał, jakby wpadł w paszczę śmierci!

To rzekłszy, wielki królu, potężny syn Wasudewy* ku synowi Drony, do dalszej walki gotowemu, konie skierował. Pomknęły konie te o blasku księżyca, poganiane przez Bujnowłosego*, w stronę rydwanu Aśwatthamana, jak gdyby przestrzeń dzielącą je od niego spijając.

Widząc, że nadjeżdżają Kryszna i Bogactw Zdobywca*, męstwa wielkiego pełni obaj, mocarny Aśwatthaman, królu, w wysiłkach, by zabić Dhrysztadjumnę, nie ustawał. [45] Jak tylko ujrzał syn Prythy mocarny, że wlecze za sobą Dhrysztadjumnę Aśwatthaman, natychmiast, panie ludzi, strzały swe posłał w syna Drony. Strzały te, złotem zdobne, wypuszczone gwałtownie z Gandiwy, dosięgły celu i wbiły się w Aśwatthamana, niczym węże wpełzające w mrowisko. Potężny ów bohater, syn Drony, którego własne strzały groźne pękły na kawałki, zadręczany strzałami Zdobywcy Bogactw, z powrotem wsiadł na rydwan, po łuk swój wspaniały znów sięgnął i kolejnymi strzałami syna Prythy zaczął przeszywać.

Skorzystał z tej okazji, władco ludzi, bohaterski Sahadewa i wnuka Pryszaty, wrogów dręczyciela, na rydwanie swym wywiózł z placu boju.

Ardźuna tymczasem, wielki królu, pierzastymi strzałami poprzebijał syna Drony. Rozwścieczony Aśwatthaman w odwecie ramiona i pierś mu poranił. [50] Syn Prythy na to z gniewem strzałę z żelaza, śmierci podobną, posłał w starciu w syna Drony, niczym boga śmierci* drugą pałkę; blasku wielkiego pełna, w okolicę łopatki bramina owego trafiła. Oszołomiony strzały tej impetem, słabością ogromną ogarnięty w walce, na siedzenie rydwanu osunął się Aśwatthaman.

Karna wtedy łuk swój, Widźają zwany, naciągnął, co chwila na Ardźunę gniewnie popatrując, do pojedynku na rydwanach z synem Prythy chciał bowiem stanąć w bitwie tej wielkiej.

Woźnica Aśwatthamana jednak Ardźunę zostawił, porażonego bohaterskiego syna Drony zaś, niszczyciela wrogów, pośpiesznie wywiózł na rydwanie z placu boju.

Widząc, że wnuk Pryszaty uratowany został, a Aśwatthaman — pognębiony, aż zakrzyknęli Pańćalowie, wielki królu, za zwycięzców się już mając. [55] Tysiące instrumentów muzycznych rozbrzmiało wówczas w niebie. Wojowników lwie ryki podniosły się również na widok tego straszliwego wielkiego cudu!

Po wyczynie tym tak ozwał się syn Prythy, Bogactw Zdobywca, do syna Wasudewy:

— Jedź, Kryszno, ku zaprzysięgłym mym wrogom — to bowiem główne me zadanie!

Na taką prośbę Pandawy w drogę wyruszył stamtąd pan Daśarhów*, rydwanem o chorągwi ogromnej powożąc, pędząc z prędkością myśli i wiatru.