Autorzy
Opracowali (indika 2024):
(tłumaczenie)
Monika Nowakowska
(komitet redakcyjny)
Andrzej Babkiewicz, Joanna Jurewicz, Monika Nowakowska,
Sven Sellmer, Przemysław Szczurek, Anna Trynkowska
(redakcja techniczna)
Karina Babkiewicz
(przygotowanie tekstu, skład, zamieszczenie na stronie)
Sven Sellmer i Andrzej Babkiewicz
Tłumaczenie finansowane w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki”
w latach 2017–2023, numer projektu 0357/NPRH5/H22/84/2017.
महाभारत
Mahābhārata
7. Księga Drony (Droṇaparvan)
***
7.77-121 Śmierć Dźajadrathy (jayadratha-vadha) /
Czternasty dzień bitwy
7.112. Śmierć kolejnych siedmiu Kaurawów
Streszczenie rozdziału:
saṃjaya uvāca
bhīmasenasya rādheyaḥ śrutvā jyātalanisvanam |
nāmṛṣyata yathā matto gajaḥ pratigajasvanam ||7.112.1||
apakramya sa bhīmasya muhūrtaṃ śaragocarāt |
tava cādhirathir dṛṣṭvā syandanebhyaś cyutān sutān ||7.112.2||
bhīmasenena nihatān vimanā duḥkhito 'bhavat |
niḥśvasan dīrgham uṣṇaṃ ca punaḥ pāṇḍavam abhyayāt ||7.112.3||
sa tāmranayanaḥ krodhāc chvasann iva mahoragaḥ |
babhau karṇaḥ śarān asyan raśmivān iva bhāskaraḥ ||7.112.4||
raśmijālair ivārkasya vitatair bharatarṣabha |
karṇacāpacyutair bāṇaiḥ prācchādyata vṛkodaraḥ ||7.112.5||
karṇacāpacyutāś citrāḥ śarā barhiṇavāsasaḥ |
viviśuḥ sarvataḥ pārthaṃ vāsāyevāṇḍajā drumam ||7.112.6||
karṇacāpacyutā bāṇāḥ saṃpatantas tatas tataḥ |
rukmapuṅkhā vyarājanta haṃsāḥ śreṇīkṛtā iva ||7.112.7||
cāpadhvajopaskarebhyaś chatrād īṣāmukhād yugāt |
prabhavanto vyadṛśyanta rājann ādhiratheḥ śarāḥ ||7.112.8||
khaṃ pūrayan mahāvegān khagamān khagavāsasaḥ |
suvarṇavikṛtāṃś citrān mumocādhirathiḥ śarān ||7.112.9||
tam antakam ivāyastam āpatantaṃ vṛkodaraḥ |
tyaktvā prāṇān abhikrudhya vivyādha navabhiḥ śaraiḥ ||7.112.10||
tasya vegam asaṃsahyaṃ dṛṣṭvā karṇasya pāṇḍavaḥ |
mahataś ca śaraughāṃs tān naivāvyathata vīryavān ||7.112.11||
tato vidhamyādhiratheḥ śarajālāni pāṇḍavaḥ |
vivyādha karṇaṃ viṃśatyā punar anyaiḥ śitaiḥ śaraiḥ ||7.112.12||
yathaiva hi śaraiḥ pārthaḥ sūtaputreṇa chāditaḥ |
tathaiva karṇaṃ samare chādayām āsa pāṇḍavaḥ ||7.112.13||
dṛṣṭvā tu bhīmasenasya vikramaṃ yudhi bhārata |
abhyanandaṃs tvadīyāś ca saṃprahṛṣṭāś ca cāraṇāḥ ||7.112.14||
bhūriśravāḥ kṛpo drauṇir madrarājo jayadrathaḥ |
uttamaujā yudhāmanyuḥ sātyakiḥ keśavārjunau ||7.112.15||
kurupāṇḍavānāṃ pravarā daśa rājan mahārathāḥ |
sādhu sādhv iti vegena siṃhanādam athānadan ||7.112.16||
tasmiṃs tu tumule śabde pravṛtte lomaharṣaṇe |
abhyabhāṣata putrāṃs te rājan duryodhanas tvaran ||7.112.17||
rājñaś ca rājaputrāṃś ca sodaryāṃś ca viśeṣataḥ |
karṇaṃ gacchata bhadraṃ vaḥ parīpsanto vṛkodarāt ||7.112.18||
purā nighnanti rādheyaṃ bhīmacāpacyutāḥ śarāḥ |
te yatadhvaṃ maheṣvāsāḥ sūtaputrasya rakṣaṇe ||7.112.19||
duryodhanasamādiṣṭāḥ sodaryāḥ sapta māriṣa |
bhīmasenam abhidrutya saṃrabdhāḥ paryavārayan ||7.112.20||
te samāsādya kaunteyam āvṛṇvañ śaravṛṣṭibhiḥ |
parvataṃ vāridhārābhiḥ prāvṛṣīva balāhakāḥ ||7.112.21||
te 'pīḍayan bhīmasenaṃ kruddhāḥ sapta mahārathāḥ |
prajāsaṃharaṇe rājan somaṃ sapta grahā iva ||7.112.22||
tato vāmena kaunteyaḥ pīḍayitvā śarāsanam |
muṣṭinā pāṇḍavo rājan dṛḍhena supariṣkṛtam ||7.112.23||
manuṣyasamatāṃ jñātvā sapta saṃdhāya sāyakān |
tebhyo vyasṛjad āyastaḥ sūryaraśminibhān prabhuḥ ||7.112.24||
nirasyann iva dehebhyas tanayānām asūṃs tava |
bhīmaseno mahārāja pūrvavairam anusmaran ||7.112.25||
te kṣiptā bhīmasenena śarā bhārata bhāratān |
vidārya khaṃ samutpetuḥ svarṇapuṅkhāḥ śilāśitāḥ ||7.112.26||
teṣāṃ vidārya cetāṃsi śarā hemavibhūṣitāḥ |
vyarājanta mahārāja suparṇā iva khecarāḥ ||7.112.27||
śoṇitādigdhavājāgrāḥ sapta hemapariṣkṛtāḥ |
putrāṇāṃ tava rājendra pītvā śoṇitam udgatāḥ ||7.112.28||
te śarair bhinnamarmāṇo rathebhyaḥ prāpatan kṣitau |
girisānuruhā bhagnā dvipeneva mahādrumāḥ ||7.112.29||
śatruṃjayaḥ śatrusahaś citraś citrāyudho dṛḍhaḥ |
citraseno vikarṇaś ca saptaite vinipātitāḥ ||7.112.30||
tān nihatya mahābāhū rādheyasyaiva paśyataḥ |
siṃhanādaravaṃ ghoram asṛjat pāṇḍunandanaḥ ||7.112.31||
sa ravas tasya śūrasya dharmarājasya bhārata |
ācakhyāv iva tad yuddhaṃ vijayaṃ cātmano mahat ||7.112.32||
taṃ śrutvā sumahānādaṃ bhīmasenasya dhanvinaḥ |
babhūva paramā prītir dharmarājasya saṃyuge ||7.112.33||
tato hṛṣṭo mahārāja vāditrāṇāṃ mahāsvanaiḥ |
bhīmasenaravaṃ pārthaḥ pratijagrāha sarvaśaḥ ||7.112.34||
abhyayāc caiva samare droṇam astrabhṛtāṃ varam |
harṣeṇa mahatā yuktaḥ kṛtasaṃjñe vṛkodare ||7.112.35||
ekatriṃśan mahārāja putrāṃs tava mahārathān |
hatān duryodhano dṛṣṭvā kṣattuḥ sasmāra tad vacaḥ ||7.112.36||
tad idaṃ samanuprāptaṃ kṣattur hitakaraṃ vacaḥ |
iti saṃcintya rājāsau nottaraṃ pratyapadyata ||7.112.37||
yad dyūtakāle durbuddhir abravīt tanayas tava |
yac ca karṇo 'bravīt kṛṣṇāṃ sabhāyāṃ paruṣaṃ vacaḥ ||7.112.38||
pramukhe pāṇḍuputrāṇāṃ tava caiva viśāṃ pate |
kauravāṇāṃ ca sarveṣām ācāryasya ca saṃnidhau ||7.112.39||
vinaṣṭāḥ pāṇḍavāḥ kṛṣṇe śāśvataṃ narakaṃ gatāḥ |
patim anyaṃ vṛṇīṣveti tasyedaṃ phalam āgatam ||7.112.40||
yat sma tāṃ paruṣāṇy āhuḥ sabhām ānāyya draupadīm |
pāṇḍavān ugradhanuṣaḥ krodhayantas tavātmajāḥ ||7.112.41||
taṃ bhīmasenaḥ krodhāgniṃ trayodaśa samāḥ sthitam |
visṛjaṃs tava putrāṇām antaṃ gacchati kaurava ||7.112.42||
vilapaṃś ca bahu kṣattā śamaṃ nālabhata tvayi |
saputro bharataśreṣṭha tasya bhuṅkṣva phalodayam |
hato vikarṇo rājendra citrasenaś ca vīryavān ||7.112.43||
pravarān ātmajānāṃ te sutāṃś cānyān mahārathān |
yān yāṃś ca dadṛśe bhīmaś cakṣurviṣayam āgatān |
putrāṃs tava mahābāho tvarayā tāñ jaghāna ha ||7.112.44||
tvatkṛte hy aham adrākṣaṃ dahyamānāṃ varūthinīm |
sahasraśaḥ śarair muktaiḥ pāṇḍavena vṛṣeṇa ca ||7.112.45||
I opowiadał Sańdźaja:
1 Syn Radhy, słysząc uderzenia cięciwy i karwasza Bhimaseny, nie zdzierżył, tak jak rozszalały słoń w amoku zdzierżyć nie może głosu rywala.
2–3 Odstąpiwszy na chwilę z zasięgu rażenia strzał Bhimy, twoich synów widząc z wozów pozrzucanych, przez Bhimasenę zabitych, Syn Adhirathy, przygnębiony, w rozpacz bolesną zapadł. Wreszcie westchnąwszy, długo, gorzko, znowu na Syna Pandu ruszył.
4 Z podbiegłymi krwią z gniewu oczami, dysząc niby wielka kobra*, płonął Karna, rażąc pociskami niczym promieniami słońce.
5 I niczym rozpiętymi sieciami promieni słonecznych, byku wśród Bharatów, strzałami posyłanymi z łuku Karny spowity został Wilczobrzuch.
6 Wystrzeliwane z łuku Karny strzały różnorakie, pawimi piórami opatrzone, wbijały się ze wszystkich stron w Syna Prythy, niczym w koronę drzewa wracające do gniazda ptaki.
7 Wystrzeliwane z łuku Karny strzały, śmigające to tu, to tam, o lotkach złoconych, jaśniały na niebie niczym klucze gęsi.
8 Z łuku, proporca, wyposażenia rydwanu, z parasola, z wideł dyszla, z jarzma wydawały się wybiegać, królu, Syna Adhirathy strzały.
9 Przestwór napełniające, z wielkim impetem nadlatujące, jak ptaki skrzydlate opierzone, złotem inkrustowane, strzały przepiękne uwalniał Syn Adhirathy.
10 W tego niczym Kres-Śmierć nieuchronnie nadlatującego, Wilczobrzuch, rozjuszywszy się, o życie nie dbając, szył dziewięcioma strzałami.
11 Karny impet nie do wytrzymania widząc oraz potężne strumienie strzał jego, Syn Pandu nie zadrżał nawet, męstwa pełny.
12 Wówczas porwawszy sieci strzał Syna Adhirathy, Syn Pandu przeszył Karnę dwudziestoma pociskami, po czym znowu kolejnymi ostrymi.
13 I jak strzałami Syn Prythy przez Syna Woźnicy był przesłaniany, tak samo zaiste Karnę w starciu Syn Pandu przesłaniał.
14 Widząc zaś Bhimaseny waleczność w walce, potomku Bharaty, wiwatowali twoi wojowie i radowali się bardzo ćaranowie.
15–16 Bhuriśrawas, Krypa, syn Drony, Władca Madrów, Dźajadratha, Uttamaudźas, Judhamanju, Satjaki oraz Bujnowłosy–Keśawa i Ardźuna — najznamienitszych z Kaurawów i Pandawów dziesiątka, królu, wspaniałych rydwanników „Brawo! Brawo!” z ekscytacji lwim głosem wyryczała.
17–18 Kiedy zaś rozbrzmiewał ten gromki ryk, dreszczem po ciele przechodzący, odezwał się do synów twoich, królu, Durjodhana pośpiesznie, do władców, do książąt, a zwłaszcza do swoich braci: „Na Karnę ruszajcie, proszę was! Próbujcie uchronić go przed Wilczobrzuchem!
19 Wy, wspaniali łucznicy, wysiłki podejmijcie, by ochronić Syna Woźnicy, nim ubiją Syna Radhy strzały z łuku Bhimy posyłane!”.
20 Wyznaczona przed Durjodhanę braci siódemka, o czcigodny, ruszyła pędem rozjuszona, okrążając Bhimasenę.
21 Dotarłszy do Syna Kunti, zamknęli go ulewami strzał, niczym w czasie monsunu chmury górę deszczu nawałnicami.
22 Parli na Bhimasenę okrutnie wściekli — ta siódemka wspaniałych rydwanników, niczym siedem planet na księżyc, królu, w chwili zagłady całego stworzenia*.
23–24 Wówczas lewą dłonią łuk pewnie chwycił Syn Kunti, pięknie ozdobiony, królu, a znając ich ludzką przeciętność, siedem strzał nałożył. Natężył się i wystrzelił w nich Syn Pandu tymi grotami promieniom słońca podobnymi, o wszechmocny.
25 Jakby tchnienia życiowe wypędzał z ciał twoich synów Bhimasena, wielki królu, żywiąc w pamięci wcześniejsze konflikty i wrogość.
26 Ciśnięte przez Bhimasenę strzały, o potomku Bharaty, potomków Bharaty przebiwszy, w przestwór wzbiły się, o złotych lotkach, na kamieniu ostrzone.
27 Serca im rozdarłszy, strzały, złotem zdobione, jawiły się, wielki królu, niczym ptaki złotoskrzydłe.
28 Z ostrzami grotów krwią namaszczonymi siedem złotem okładanych strzał, o Indro wśród królów, krwią twoich synów opitych w przestwór uleciało.
29 A Kaurawowie strzałami śmiertelnie ranieni z rydwanów zwalili się na ziemię niczym wysokie drzewa porastające zbocze gór przez słonia łamane.
30 Śatruńdźaję, Śatrusahę, Ćitrę oraz Ćitrajuddhę, Drydhę, także Ćitrasenę i Wikarnę — wszystkich siedmiu braci Syn Pandu położył.
31 A zabiwszych ich, wielkoramienny, na oczach Syna Radhy, ryk godny lwa wydał przeraźliwy, Pociecha rodu Pandu.
32 Ryk tego herosa, potomku Bharaty, do Dharmy Włodarza* wieść o tej walce poniósł i o Bhimy wielkim zwycięstwie.
33 Gdy głos przepotężny usłyszeli Bhimaseny, łucznika, radość zapanowała ogromna w obozie Włodarza Dharmy.
34 Uradowany Syn Prythy*, wielki królu, odpowiedział na ryk Bhimaseny wielkimi głosami instrumentów zewsząd.
35 I na ten umówiony znak Wilczobrzucha ruszył natychmiast Syn Prythy w polu na Dronę, najznamienitszego wśród władających orężem, przyszykowany, z radością wielką.
36 A Durjodhana, widząc trzydziestu jeden, wielki królu, synów twoich zabitych, wspaniałych rydwanników, wspomniał o słowach Kszattara*.
37 „Tak oto sprawdziły się Kszattara życzliwe przestrogi” — uświadomiwszy to sobie, książę nie znalazł na nie odpowiedzi.
38–40 Owoc tego, co wygadywał podczas gry w kości potomek twój bezrozumny, i słów okrutnych, które Karna skierował do Ciemnolicej na zgromadzeniu w obliczu synów Pandu i w obecności twojej również, o panie ludów, i wszystkich Kaurawów, a także Nauczyciela: „Przepadli Pandawowie, Ciemnolica! Trafili do piekła na wieczność! Męża sobie kolejnego wybierz!” — tu oto teraz owoc tego nadszedł.
41–42 Słowa okrutne zaiste, którymi Draupadi, sprowadzoną na radę, obrzucili twoi synowie, rozwścieczając Pandawów, zawziętych łuczników, Bhimasena uwalnia teraz jako ogień gniewu przez trzynaście lat podsycany. Koniec twoich synów nadchodzi, Kaurawo!
43 A i lamentujący bardzo Kszattar do pokoju cię nie namówił. O najlepszy z Bharatów, spożywaj wraz z synami owoce tego wszystkiego. Zabity został Wikarna, Indro wśród królów, i Ćitrasena pełen męstwa.
44 Najwybitniejszych spośród spłodzonych przez ciebie synów i pozostałych wspaniałych rydwanników, każdego z synów twoich, który pojawiał się w jego polu widzenia — zabijał błyskawicznie Bhima wielkoramienny zaiste.
45 To przez ciebie wyłącznie oglądać musiałem, królu, armię rozpłomienioną od tysięcy strzał wypuszczanych przez Syna Pandu i Wryszę*.
