Autorzy

Opracowali (indika 2024):
(tłumaczenie)

Monika Nowakowska
(komitet redakcyjny)
Andrzej Babkiewicz, Joanna Jurewicz, Monika Nowakowska,
Sven Sellmer, Przemysław Szczurek, Anna Trynkowska
(redakcja techniczna)
Karina Babkiewicz
(przygotowanie tekstu, skład, zamieszczenie na stronie)
Sven Sellmer i Andrzej Babkiewicz

Tłumaczenie finansowane w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki”
w latach 2017–2023, numer projektu 0357/NPRH5/H22/84/2017.

महाभारत

Mahābhārata

7. Księga Drony (Droṇaparvan)

***

7.77-121 Śmierć Dźajadrathy (jayadratha-vadha) /
Czternasty dzień bitwy

7.98. Walka z Pańćalami

Streszczenie rozdziału:

saṃjaya uvāca
duḥśāsanarathaṃ dṛṣṭvā samīpe paryavasthitam |
bhāradvājas tato vākyaṃ duḥśāsanam athābravīt ||7.98.1||

duḥśāsana rathāḥ sarve kasmād ete pravidrutāḥ |
kaccit kṣemaṃ tu nṛpateḥ kaccij jīvati saindhavaḥ ||7.98.2||

rājaputro bhavān atra rājabhrātā mahārathaḥ |
kimarthaṃ dravase yuddhe yauvarājyam avāpya hi ||7.98.3||

svayaṃ vairaṃ mahat kṛtvā pāñcālaiḥ pāṇḍavaiḥ saha |
ekaṃ sātyakim āsādya kathaṃ bhīto 'si saṃyuge ||7.98.4||

na jānīṣe purā tvaṃ tu gṛhṇann akṣān durodare |
śarā hy ete bhaviṣyanti dāruṇāśīviṣopamāḥ ||7.98.5||

apriyāṇāṃ ca vacanaṃ pāṇḍaveṣu viśeṣataḥ |
draupadyāś ca parikleśas tvanmūlo hy abhavat purā ||7.98.6||

kva te mānaś ca darpaś ca kva ca tad vīra garjitam |
āśīviṣasamān pārthān kopayitvā kva yāsyasi ||7.98.7||

śocyeyaṃ bhāratī senā rājā caiva suyodhanaḥ |
yasya tvaṃ karkaśo bhrātā palāyanaparāyaṇaḥ ||7.98.8||

nanu nāma tvayā vīra dīryamāṇā bhayārditā |
svabāhubalam āsthāya rakṣitavyā hy anīkinī |
sa tvam adya raṇaṃ tyaktvā bhīto harṣayase parān ||7.98.9||

vidrute tvayi sainyasya nāyake śatrusūdana |
ko 'nyaḥ sthāsyati saṃgrāme bhīto bhīte vyapāśraye ||7.98.10||

ekena sātvatenādya yudhyamānasya cānagha |
palāyane tava matiḥ saṃgrāmād dhi pravartate ||7.98.11||

yadā gāṇḍīvadhanvānaṃ bhīmasenaṃ ca kaurava |
yamau ca yudhi draṣṭāsi tadā tvaṃ kiṃ kariṣyasi ||7.98.12||

yudhi phalgunabāṇānāṃ sūryāgnisamatejasām |
na tulyāḥ sātyakiśarā yeṣāṃ bhītaḥ palāyase ||7.98.13||

yadi tāvat kṛtā buddhiḥ palāyanaparāyaṇā |
pṛthivī dharmarājasya śamenaiva pradīyatām ||7.98.14||

yāvat phalgunanārācā nirmuktoragasaṃnibhāḥ |
nāviśanti śarīraṃ te tāvat saṃśāmya pāṇḍavaiḥ ||7.98.15||

yāvat te pṛthivīṃ pārthā hatvā bhrātṛśataṃ raṇe |
nākṣipanti mahātmānas tāvat saṃśāmya pāṇḍavaiḥ ||7.98.16||

yāvan na krudhyate rājā dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ |
kṛṣṇaś ca samaraślāghī tāvat saṃśāmya pāṇḍavaiḥ ||7.98.17||

yāvad bhīmo mahābāhur vigāhya mahatīṃ camūm |
sodarāṃs te na mṛdnāti tāvat saṃśāmya pāṇḍavaiḥ ||7.98.18||

pūrvam uktaś ca te bhrātā bhīṣmeṇa sa suyodhanaḥ |
ajeyāḥ pāṇḍavāḥ saṃkhye saumya saṃśāmya pāṇḍavaiḥ |
na ca tat kṛtavān mandas tava bhrātā suyodhanaḥ ||7.98.19||

sa yuddhe dhṛtim āsthāya yatto yudhyasva pāṇḍavaiḥ |
gaccha tūrṇaṃ rathenaiva tatra tiṣṭhati sātyakiḥ ||7.98.20||

tvayā hīnaṃ balaṃ hy etad vidraviṣyati bhārata |
ātmārthaṃ yodhaya raṇe sātyakiṃ satyavikramam ||7.98.21||

evam uktas tava suto nābravīt kiṃ cid apy asau |
śrutaṃ cāśrutavat kṛtvā prāyād yena sa sātyakiḥ ||7.98.22||

sainyena mahatā yukto mlecchānām anivartinām |
āsādya ca raṇe yatto yuyudhānam ayodhayat ||7.98.23||

droṇo 'pi rathināṃ śreṣṭhaḥ pāñcālān pāṇḍavāṃs tathā |
abhyadravata saṃkruddho javam āsthāya madhyamam ||7.98.24||

praviśya ca raṇe droṇaḥ pāñcālānāṃ varūthinīm |
drāvayām āsa yodhān vai śataśo 'tha sahasraśaḥ ||7.98.25||

tato droṇo mahārāja nāma viśrāvya saṃyuge |
pāṇḍupāñcālamatsyānāṃ pracakre kadanaṃ mahat ||7.98.26||

taṃ jayantam anīkāni bhāradvājaṃ tatas tataḥ |
pāñcālaputro dyutimān vīraketuḥ samabhyayāt ||7.98.27||

sa droṇaṃ pañcabhir viddhvā śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ |
dhvajam ekena vivyādha sārathiṃ cāsya saptabhiḥ ||7.98.28||

tatrādbhutaṃ mahārāja dṛṣṭavān asmi saṃyuge |
yad droṇo rabhasaṃ yuddhe pāñcālyaṃ nābhyavartata ||7.98.29||

saṃniruddhaṃ raṇe droṇaṃ pāñcālā vīkṣya māriṣa |
āvavruḥ sarvato rājan dharmaputrajayaiṣiṇaḥ ||7.98.30||

te śarair agnisaṃkāśais tomaraiś ca mahādhanaiḥ |
śastraiś ca vividhai rājan droṇam ekam avākiran ||7.98.31||

nihatya tān bāṇagaṇān droṇo rājan samantataḥ |
mahājaladharān vyomni mātariśvā vivān iva ||7.98.32||

tataḥ śaraṃ mahāghoraṃ sūryapāvakasaṃnibham |
saṃdadhe paravīraghno vīraketurathaṃ prati ||7.98.33||

sa bhittvā tu śaro rājan pāñcālyaṃ kulanandanam |
abhyagād dharaṇīṃ tūrṇaṃ lohitārdro jvalann iva ||7.98.34||

tato 'patad rathāt tūrṇaṃ pāñcālyaḥ kulanandanaḥ |
parvatāgrād iva mahāṃś campako vāyupīḍitaḥ ||7.98.35||

tasmin hate maheṣvāse rājaputre mahābale |
pāñcālās tvaritā droṇaṃ samantāt paryavārayan ||7.98.36||

citraketuḥ sudhanvā ca citravarmā ca bhārata |
tathā citrarathaś caiva bhrātṛvyasanakarṣitāḥ ||7.98.37||

abhyadravanta sahitā bhāradvājaṃ yuyutsavaḥ |
muñcantaḥ śaravarṣāṇi tapānte jaladā iva ||7.98.38||

sa vadhyamāno bahudhā rājaputrair mahārathaiḥ |
vyaśvasūtarathāṃś cakre kumārān kupito raṇe ||7.98.39||

tathāparaiḥ suniśitair bhallais teṣāṃ mahāyaśāḥ |
puṣpāṇīva vicinvan hi sottamāṅgāny apātayat ||7.98.40||

te rathebhyo hatāḥ petuḥ kṣitau rājan suvarcasaḥ |
devāsure purā yuddhe yathā daiteyadānavāḥ ||7.98.41||

tān nihatya raṇe rājan bhāradvājaḥ pratāpavān |
kārmukaṃ bhrāmayām āsa hemapṛṣṭhaṃ durāsadam ||7.98.42||

pāñcālān nihatān dṛṣṭvā devakalpān mahārathān |
dhṛṣṭadyumno bhṛśaṃ kruddho netrābhyāṃ pātayañ jalam |
abhyavartata saṃgrāme kruddho droṇarathaṃ prati ||7.98.43||

tato hā heti sahasā nādaḥ samabhavan nṛpa |
pāñcālyena raṇe dṛṣṭvā droṇam āvāritaṃ śaraiḥ ||7.98.44||

saṃchādyamāno bahudhā pārṣatena mahātmanā |
na vivyathe tato droṇaḥ smayann evānvayudhyata ||7.98.45||

tato droṇaṃ mahārāja pāñcālyaḥ krodhamūrchitaḥ |
ājaghānorasi kruddho navatyā nataparvaṇām ||7.98.46||

sa gāḍhaviddho balinā bhāradvājo mahāyaśāḥ |
niṣasāda rathopasthe kaśmalaṃ ca jagāma ha ||7.98.47||

taṃ vai tathāgataṃ dṛṣṭvā dhṛṣṭadyumnaḥ parākramī |
samutsṛjya dhanus tūrṇam asiṃ jagrāha vīryavān ||7.98.48||

avaplutya rathāc cāpi tvaritaḥ sa mahārathaḥ |
āruroha rathaṃ tūrṇaṃ bhāradvājasya māriṣa |
hartum aicchac chiraḥ kāyāt krodhasaṃraktalocanaḥ ||7.98.49||

pratyāśvastas tato droṇo dhanur gṛhya mahābalaḥ |
śarair vaitastikai rājan nityam āsannayodhibhiḥ |
yodhayām āsa samare dhṛṣṭadyumnaṃ mahāratham ||7.98.50||

te hi vaitastikā nāma śarā āsannayodhinaḥ |
droṇasya viditā rājan dhṛṣṭadyumnam avākṣipan ||7.98.51||

sa vadhyamāno bahubhiḥ sāyakais tair mahābalaḥ |
avaplutya rathāt tūrṇaṃ bhagnavegaḥ parākramī ||7.98.52||

āruhya svarathaṃ vīraḥ pragṛhya ca mahad dhanuḥ |
vivyādha samare droṇaṃ dhṛṣṭadyumno mahārathaḥ ||7.98.53||

tad adbhutaṃ tayor yuddhaṃ bhūtasaṃghā hy apūjayan |
kṣatriyāś ca mahārāja ye cānye tatra sainikāḥ ||7.98.54||

avaśyaṃ samare droṇo dhṛṣṭadyumnena saṃgataḥ |
vaśam eṣyati no rājñaḥ pāñcālā iti cukruśuḥ ||7.98.55||

droṇas tu tvarito yuddhe dhṛṣṭadyumnasya sāratheḥ |
śiraḥ pracyāvayām āsa phalaṃ pakvaṃ taror iva |
tatas te pradrutā vāhā rājaṃs tasya mahātmanaḥ ||7.98.56||

teṣu pradravamāṇeṣu pāñcālān sṛñjayāṃs tathā |
vyadrāvayad raṇe droṇas tatra tatra parākramī ||7.98.57||

vijitya pāṇḍupāñcālān bhāradvājaḥ pratāpavān |
svaṃ vyūhaṃ punar āsthāya sthiro 'bhavad ariṃdamaḥ |
na cainaṃ pāṇḍavā yuddhe jetum utsahire prabho ||7.98.58||

I opowiadał Sańdźaja:
1 Zobaczywszy rydwan Duhśasany, który zatrzymał się w jego pobliżu, Syn Bharadwadźi takie oto zdania do Kaurawy wygłosił:

2 „Duhśasano, z jakiejże przyczyny te rydwany wszystkie się rozpierzchły? Mam nadzieję, że król jest bezpieczny? Mam nadzieję, że Władca Sindhu* jest żywy?

3 Synem króla jesteś, panie, bratem króla, wielkim rydwannikiem. W jakimż to celu uciekasz w starciu, skoro zdobyliście prawo do dziedziczenia tronu?

4 Sam tę wrogość wielką wywołałeś* z Pańćalami i Pandawami. Jak to się stało, że natknąwszy się na jednego Satjakiego, przerażonyś w boju?

5 Czyż nie wiedziałeś wcześniej, że kości do gry, które do ręki wziąłeś, staną się strzałami przerażającym, jadowitym wężom podobnymi?

6 A zwłaszcza że wypowiedzenie słów paskudnych wobec Pandawów i dręczenie Draupadi z twojej przyczyny zdarzyły się przecież.

7 Gdzie twoja duma teraz i gdzie pycha, i gdzie twoja, mężu mężny, chełpliwość? Podobnych jadowitym wężom synów Prythy* rozwścieczywszy, dokąd się udasz?

8 Godna politowania jest zarówno Bharatów armia, jak i ich król Łatwobójca, skoroś ty, jego brat twardy, postanowił szukać schronienia w ucieczce.

9 A przecież to ty zaiste, gieroju, na sile własnych ramion polegając, powinieneś chronić dywizję*, przymuszaną właśnie do ucieczki, strachem porażoną. A ty co, plac boju dzisiaj porzuciwszy, przerażony, wrogom powody do radości dajesz?

10 Gdy uciekłeś ty, wojsk dowódca, o pogromco przeciwników, któż inny pozostanie na placu, strachem podszyty*, skoro strachem obleciał ten, kto miał być dla przestraszonych oparciem?

11 A chociaż z jednym tylko wojownikiem Satwatów dzisiaj walczysz, o ty, woju od skaz wolny, do ucieczki przed starciem wola twoja cię kieruje.

12 Potomku Kuru*, kiedy Łucznika z Gandiwą i Bhimasenę lub bliźniaków* w walce zobaczysz, to wtedy cóż uczynisz?

13 Pociskom Phalguny, jaśniejącym energią Słońca i Ognia, nie dorównują wszak w walce strzały Satjakiego, przed którymi, przerażony, właśnie uciekasz.

14 Ponieważ tymczasem podjąłeś decyzję, że najważniejsze jest brać nogi za pas, królestwo niech zostanie po prostu pokojowo przekazane Włodarzowi Dharmy.

15 Póki strzały Phalguny podobne wężom po zrzuceniu skóry nie przeszywają twojego ciała, póty układaj się z Pandawami.

16 Póki synowie Prythy o wielkim harcie ducha, zabijając w polu twoich braci setkę, nie obalą ich na ziemię, póty układaj się z Pandawami.

17 Póki nie rozsierdzi się król, Syn Dharmy Judhiszthira, ani Kryszna sławiony w bitwie, póty układaj się z Pandawami.

18 Póki Bhima, wielkoramienny, zagłębiwszy się w naszą wielką armię, twoich braci nie miażdży, póty układaj się z Pandawami.

19 A poradził był Bhiszma onegdaj tobie i twojemu bratu, Łatwobójcy: „Niemożliwi do pokonania są w walce Pandawowie, czcigodny. Układaj się z Pandawami!”. Jednak nie zdecydował się na to twój brat mało bystry Łatwobójca.

20 Wykrzesaj zatem w sobie wolę do walki i, przyszykowany, walcz z Pandawami! Jedź szybko tam rydwanem, gdzie stoi Satjaki.

21 Osierocone bowiem przez ciebie siły rozpierzchną się w ucieczce, potomku Bharaty. Dla własnego dobra stawaj do walki w polu z Satjakim, Prawdą Mężnym!”.

22 Przywołany do porządku syn twój nic zupełnie nie odpowiedział i zachowując się tak, jakby nie usłyszał tego, co usłyszał, ruszył tam, gdzie stał Satjaki.

23 W towarzystwie wielkiej armii barbarzyńców, nieskłonnych do odwrotu, dotarłszy na plac boju, przyszykowany, stanął do walki z Jujudhaną.

24 Drona tymczasem, najlepszy z rydwanników, ruszył na Pańcalów oraz Pandawów, gniewny, tempo obrawszy umiarkowane.

25 A dotarłszy na pole walki, zbrojne oddziałów Pańcalów Drona rozpędzać zaczął zaiste, ich wojowników setkami, a potem tysiącami kładąc.

26 I rzezi wówczas dokonał wielkiej Drona Syn Bharadwadźi wśród Pandawów, Pańcalów i Matsjów, o wielki władco, imię swoję wsławiwszy w zwarciu.

27 Tego to Dronę dywizje całe pokonującego to tu, to tam, zaatakował syn władcy Pańcalów, dostojny Wiraketu.

28 Pięcioma raziwszy go strzałami o gładko toczonych drzewcach, proporzec jego jednym uderzył pociskiem, a siedmioma jego woźnicę.

29 Tam niebywałego zaiste świadkiem byłem na polu bitwy, wielki królu, kiedy Drona raptownego w walce księcia Pańcalów nie przezwyciężył.

30 A Pańćalowie, wstrzymanego w polu Dronę widząc, czcigodny, otoczyli go ze wszystkich stron, królu, pragnąc zwycięstwa Dharmy Włodarza*.

31 Strzałami płomieniom podobnymi oraz włóczniami drogocennymi, jak i innym orężem różnorodnym, królu, Dronę jednego zasypali.

32 Chmary ich strzał nadlatujące ze wszystkich stron strącał Drona, królu, niczym wicher rozwiewający wielkie chmury na niebie.

33 Wreszcie strzałę przerażającą ogromnie, podobną Słońcu i Ogniowi, na łuk nałożywszy, wysłał ją, ten niszczyciel potężnych przeciwników, w stronę rydwanu Wiraketu.

34 Strzała zaś, przeszywszy, królu, księcia Pańćalów, radość i dumę rodu, wbiła się w grunt z impetem, skąpana we krwi jakby czerwienią płonęła.

35 Zwalił się wtedy z rydwanu gwałtownie książę Pańćalów, radość i duma rodu, niczym z górskiego szczytu wielkie drzewo ćampaki* zwalone przez wiatr.

36 A gdy zginął ten wielki łucznik, syn królewski o wielkiej sile, Pańćalowie pośpiesznie Dronę ze wszystkich stron okrążyli.

37–38 Ćitraketu i Sudhanwan, Ćitrawarman, jak również Ćitraratha, żałobą po stracie brata zdjęci zaiste, o potomku Bharaty, ruszyli razem w ataku na Syna Bharadwadźi, walki żądni, wypuszczając ulewę strzał niczym deszczowe chmury u kresu pory suchej.

39 Drona rażony rozlicznie przez synów królewskich, wspaniałych rydwanników, rozwścieczony, pozbawił książęta w starciu koni, woźniców i rydwanów.

40 Potem kolejnymi, dobrze zaostrzonymi niedźwiedzimi pociskami, pozbawił ich popiersi, jakby kwiatki obcinał, Drona o wielkiej sławie.

41 Zabici spadali z rydwanów na ziemię, królu, błyszcząc z wigorem, jak niegdyś w walce bogów z asurami daitjowie i danawowie*.

42 Wybiwszy ich w polu, królu, Syn Bharadwadźi, żarem jaśniejący, łukiem potrząsał o złotym grzbiecie, niezwyciężonym.

43 Widząc zaś zabitych Pańćalów o boskich postaciach, wspaniałych rydwanników, Dhrysztadjumna ogromnie rozgniewany, łzę z oczu upuszczając, ruszył w ataku do zwarcia, wściekły, w stronę rydwanu Drony.

44 Wówczas krzyki „Och! Ach!” rozległy się nagle, królu, na widok Drony przez księcia Pańćalów w polu strzałami powstrzymywanego.

45 Pociskami zasypywany raz za razem przez Wnuka Pryszaty* o wielkim harcie ducha, nie drgnął nawet Drona, uśmiechając się lekko, dalej walczył.

46 Wówczas, wielki królu, książę Pańćalów gniewem zamroczony, raził Dronę w pierś, wściekły, strzałami dziewięćdziesięcioma o gładkich drzewcach.

47 Syn Bharadwadźi o wielkiej sławie, głęboko raniony przez mocarza, na siedzisku rydwanu aż przysiadł i w oszołomienie popadł.

48 Tegoż w takim stanie widząc, Dhrysztadjumna waleczny, łuk odrzuciwszy, szybko za miecz chwycił, męstwa pełny.

49 Pośpiesznie zeskoczył ze swojego rydwanu, wspaniały ów rydwannik z oczami przekrwionymi z gniewu, i wspiął się z impetem na rydwan Syna Bharadwadźi, o czcigodny, głowę wroga chcąc odciąć od ciała.

50 Ale oprzytomniały już Drona mocarny, łuk chwyciwyszy, strzałami piędziowymi*, królu, specjalnością własną, do walki w bliskim zwarciu służącymi, zaatakował w starciu Dhrysztadjumnę, wielkiego rydwannika.

51 Te właśnie strzały, zwane piędziowymi, do walki na krótki dystans, od których ekspertem był Drona, królu, zasypały Dhrysztadjumnę.

52 Wnuk Pryszaty atakowany licznie tymi strzałami, mocarny, impetu przez przeciwnika pozbawiony, zeskoczył z rydwanu Drony szybko, waleczny bohater, wspiął się na własny wóz i łuk wielki chwyciwszy, zaczął szyć w starciu w Dronę — Dhrysztadjumna, rydwannik wspaniały.

54 Te niebywałe wyczyny obu mężnych w walce zaiste podziwem uczcili wszyscy świadkowie: kszatrijowie i wielcy królowie oraz inni tam obecni wojowie.

55 „Na pewno w starciu w polu z Dhrysztadjumną Drona ulegnie potędze naszego księcia” — z przekonaniem Pańćalowie wykrzykiwali.

56 Drona jednak błyskawicznie w walce strzałą zdjął głowę woźnicy swego przeciwnika, niczym owoc dojrzały z drzewa, a wówczas poniosły konie, królu, rydwan Dhrysztadjumny o wielkim harcie ducha.

57 Kiedy rumaki w popłochu przed siebie galopowały, Drona rozganiał po placu Pańćalów oraz Sryńdźajów z miejsca na miejsce, waleczny.

58 A pokonawszy Pandawów i Pańćalów, Syn Bharadwadźi, energią jaśniejący, do swego miejsca w szyku powrócił i nieporuszony stanął, wrogów ciemiężyciel. Nie byli w stanie Pandawowie pokonać go w polu, o wszechmocny.