Autorzy
Opracowali (indika 2024):
(tłumaczenie)
Monika Nowakowska
(komitet redakcyjny)
Andrzej Babkiewicz, Joanna Jurewicz, Monika Nowakowska,
Sven Sellmer, Przemysław Szczurek, Anna Trynkowska
(redakcja techniczna)
Karina Babkiewicz
(przygotowanie tekstu, skład, zamieszczenie na stronie)
Sven Sellmer i Andrzej Babkiewicz
Tłumaczenie finansowane w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki”
w latach 2017–2023, numer projektu 0357/NPRH5/H22/84/2017.
महाभारत
Mahābhārata
7. Księga Drony (Droṇaparvan)
***
7.77-121 Śmierć Dźajadrathy (jayadratha-vadha) /
Czternasty dzień bitwy
7.93. Starcie Jujudhany z Droną
Streszczenie rozdziału:
saṃjaya uvāca
kālyamāneṣu sainyeṣu śaineyena tatas tataḥ |
bhāradvājaḥ śaravrātair mahadbhiḥ samavākirat ||7.93.1||
sa saṃprahāras tumulo droṇasātvatayor abhūt |
paśyatāṃ sarvasainyānāṃ balivāsavayor iva ||7.93.2||
tato droṇaḥ śineḥ pautraṃ citraiḥ sarvāyasaiḥ śaraiḥ |
tribhir āśīviṣākārair lalāṭe samavidhyata ||7.93.3||
tair lalāṭārpitair bāṇair yuyudhānas tv ajihmagaiḥ |
vyarocata mahārāja triśṛṅga iva parvataḥ ||7.93.4||
tato 'sya bāṇān aparān indrāśanisamasvanān |
bhāradvājo 'ntaraprekṣī preṣayām āsa saṃyuge ||7.93.5||
tān droṇacāpanirmuktān dāśārhaḥ patataḥ śarān |
dvābhyāṃ dvābhyāṃ supuṅkhābhyāṃ ciccheda paramāstravit ||7.93.6||
tām asya laghutāṃ droṇaḥ samavekṣya viśāṃ pate |
prahasya sahasāvidhyad viṃśatyā śinipuṃgavam ||7.93.7||
punaḥ pañcāśateṣūṇāṃ śatena ca samārpayat |
laghutāṃ yuyudhānasya lāghavena viśeṣayan ||7.93.8||
samutpatanti valmīkād yathā kruddhā mahoragāḥ |
tathā droṇarathād rājann utpatanti tanucchidaḥ ||7.93.9||
tathaiva yuyudhānena sṛṣṭāḥ śatasahasraśaḥ |
avākiran droṇarathaṃ śarā rudhirabhojanāḥ ||7.93.10||
lāghavād dvijamukhyasya sātvatasya ca māriṣa |
viśeṣaṃ nādhyagacchāma samāvāstāṃ nararṣabhau ||7.93.11||
sātyakis tu tato droṇaṃ navabhir nataparvabhiḥ |
ājaghāna bhṛśaṃ kruddho dhvajaṃ ca niśitaiḥ śaraiḥ |
sārathiṃ ca śatenaiva bhāradvājasya paśyataḥ ||7.93.12||
lāghavaṃ yuyudhānasya dṛṣṭvā droṇo mahārathaḥ |
saptatyā sātyakiṃ viddhvā turagāṃś ca tribhis tribhiḥ |
dhvajam ekena vivyādha mādhavasya rathe sthitam ||7.93.13||
athāpareṇa bhallena hemapuṅkhena patriṇā |
dhanuś ciccheda samare mādhavasya mahātmanaḥ ||7.93.14||
sātyakis tu tataḥ kruddho dhanus tyaktvā mahārathaḥ |
gadāṃ jagrāha mahatīṃ bhāradvājāya cākṣipat ||7.93.15||
tām āpatantīṃ sahasā paṭṭabaddhām ayasmayīm |
nyavārayac charair droṇo bahubhir bahurūpibhiḥ ||7.93.16||
athānyad dhanur ādāya sātyakiḥ satyavikramaḥ |
vivyādha bahubhir vīraṃ bhāradvājaṃ śilāśitaiḥ ||7.93.17||
sa viddhvā samare droṇaṃ siṃhanādam amuñcata |
taṃ vai na mamṛṣe droṇaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ ||7.93.18||
tathaḥ śaktiṃ gṛhītvā tu rukmadaṇḍām ayasmayīm |
tarasā preṣayām āsa mādhavasya rathaṃ prati ||7.93.19||
anāsādya tu śaineyaṃ sā śaktiḥ kālasaṃnibhā |
bhittvā rathaṃ jagāmogrā dharaṇīṃ dāruṇasvanā ||7.93.20||
tato droṇaṃ śineḥ pautro rājan vivyādha patriṇā |
dakṣiṇaṃ bhujam āsādya pīḍayan bharatarṣabha ||7.93.21||
droṇo 'pi samare rājan mādhavasya mahad dhanuḥ |
ardhacandreṇa ciccheda rathaśaktyā ca sārathim ||7.93.22||
mumoha sarathis tasya rathaśaktyā samāhataḥ |
sa rathopastham āsādya muhūrtaṃ saṃnyaṣīdata ||7.93.23||
cakāra sātyakī rājaṃs tatra karmātimānuṣam |
ayodhayac ca yad droṇaṃ raśmīñ jagrāha ca svayam ||7.93.24||
tataḥ śaraśatenaiva yuyudhāno mahārathaḥ |
avidhyad brāhmaṇaṃ saṃkhye hṛṣṭarūpo viśāṃ pate ||7.93.25||
tasya droṇaḥ śarān pañca preṣayām āsa bhārata |
te tasya kavacaṃ bhittvā papuḥ śoṇitam āhave ||7.93.26||
nirviddhas tu śarair ghorair akrudhyat sātyakir bhṛśam |
sāyakān vyasṛjac cāpi vīro rukmarathaṃ prati ||7.93.27||
tato droṇasya yantāraṃ nipātyaikeṣuṇā bhuvi |
aśvān vyadrāvayad bāṇair hatasūtān mahātmanaḥ ||7.93.28||
sa rathaḥ pradrutaḥ saṃkhye maṇḍalāni sahasraśaḥ |
cakāra rājato rājan bhrājamāna ivāṃśumān ||7.93.29||
abhidravata gṛhṇīta hayān droṇasya dhāvata |
iti sma cukruśuḥ sarve rājaputrāḥ sarājakāḥ ||7.93.30||
te sātyakim apāsyāśu rājan yudhi mahārathāḥ |
yato droṇas tataḥ sarve sahasā samupādravan ||7.93.31||
tān dṛṣṭvā pradrutān sarvān sātvatena śarārditān |
prabhagnaṃ punar evāsīt tava sainyaṃ samākulam ||7.93.32||
vyūhasyaiva punar dvāraṃ gatvā droṇo vyavasthitaḥ |
vātāyamānais tair aśvair hṛto vṛṣṇiśarārditaiḥ ||7.93.33||
pāṇḍupāñcālasaṃbhagnaṃ vyūham ālokya vīryavān |
śaineye nākarod yatnaṃ vyūhasyaivābhirakṣaṇe ||7.93.34||
nivārya pāṇḍupāñcālān droṇāgniḥ pradahann iva |
tasthau krodhāgnisaṃdīptaḥ kālasūrya ivoditaḥ ||7.93.35||
I opowiadał Sańdźaja:
1 Gdy wojska atakowane były to tu, to tam przez Wnuka Śiniego, Syn Bharadwadźi zasypywał go ze wszystkich stron strzał chmarami wielkimi.
2 Wymiana ta między Droną a wojem Satwatów pełna tumultu była i oglądali ją wszyscy wojownicy niczym starcie Wasawy i Balina*.
3 Drona wtedy znakomitymi, całymi z żelaza strzałami trzema, przypominającymi węże jadowite, Wnuka Śiniego w czoło poraził.
4 A Jujudhana uderzony w czoło tymi strzałami, prosto do celu zmierzającymi, rozświetlił się, o wielki królu, niczym góra o trzech szczytach.
5 I dalej bił w niego w starciu Syn Bharadwadźi strzałami kolejnymi, grzmiącymi niczym grom Indry, okazji do uderzenia nieustannie szukając.
6 Daśarha* zaś każdą z nadlatujących, słanych ku niemu z łuku Drony strzał, dwoma swoimi pięknie upierzonymi przecinał, najwyborniejszy znawca oręża.
7 Tę jego ręki zwinność dostrzegając, Drona, o panie ludów, zaśmiawszy się, gwałtownie buhaja z rodu Śiniego dwudziestką strzał zaatakował.
8 Po czym znowu pięćdziesiątką strzał, i jeszcze setką go dosięgnął, nad zwinnością ręki Jujudhany zwinnością własnej górując.
9 Jak z kopca termitów rozwścieczone węże* wystrzeliwują, tak z rydwanu Drony, królu, wystrzeliwują pociski ciało przecinające.
10 Ale dokładnie tak samo przez Jujudhanę wypuszczane setkami, tysiącami zasypywały rydwan Drony strzały, krwią się żywiące.
11 Między zwinnością ręki pierwszego wśród podwójnie urodzonych* a wojownika Satwatów, czcigodny, różnicy nie stwierdziliśmy. Równi sobie pozostawali, obaj buhaje wśród ludzi.
12 Ale wówczas Satjaki dziewięcioma pociskami o gładkim drzewcu w Dronę uderzył mocno, rozwścieczony, i w proporzec jego ostrymi strzałami. I w woźnicę setką szył zaiste na oczach Syna Bharadwadźi.
13 Zwinność Jujudhany widząc, Drona, wspaniały rydwannik, siedmioma strzałami w Satjakiego szywszy, a w rumaki jego po trzy w każdego, jedną strzałą znowuż proporzec przeszył wieńczący rydwan Madhawy.
14 Potem kolejną niedźwiedzią strzałą z pierzyskiem ze złota łuk przeciął w starciu potomka Madhu o wielkim harcie ducha.
15 Satjaki zaś wówczas wściekły, łuk porzuciwszy, wspaniały rydwannik maczugę chwycił masywną i w stronę Syna Bharadwadźi cisnął.
16 Tę maczugę, z żelaza sporządzoną i metalowymi klamrami* opasaną, nadlatującą z impetem, odparował Drona strzałami licznymi, wielokształtnymi.
17 Na co inny łuk wziąwszy, Satjaki Prawdą Mężny szył w bohatera mężnego, Syna Bharadwadźi, licznymi grotami na kamieniu ostrzonymi.
18 A przeszywszy w starciu Bramina, ryk z siebie wydał lwi Jujudhana. Tego już Drona nie zdzierżył, najznamienitszy spośród wszystkich orężem władających.
19 Za włócznię natychmiast chwyciwszy, z drzewcem złotym, z żelaza wykutą, posłał ją z całą mocą w stronę rydwanu Madhawy.
20 Ale włócznia, która Śmierć samą przypominała, nie dosięgnąwszy Wnuka Śiniego, rydwan przecięła i wbiła się, straszliwa, w ziemię z hukiem okrutnym.
21 Wówczas w Dronę Wnuk Śiniego, królu, pocisk wystrzeliwszy, trafił go, raniąc w prawą rękę, o buhaju wśród Bharatów.
22 Drona zaś w starciu, o królu, Madhawy łuk wielki półksiężycem zakończoną strzałą przeciął, a woźnicę jego spisą uderzył*.
23 Przytomność stracił woźnica Jujudhany, spisą uderzony, na siedzisko rydwanu osunął się, przysiadając na chwilę.
24 Nadludzkiego dokonał wtedy wyczynu Satjaki, o królu, bo walki z Droną nie przerywając, sam za lejce chwycił.
25 I zaraz setkąż strzał Jujudhana, wspaniały rydwannik, raził w Bramina w polu, cały radośnie pobudzony, o ludów panie.
26 W niego to Drona strzał pięć wystrzelił, potomku Bharaty, które, zbroję przebiwszy, krwi się napiły w tej wojennej obiacie.
27 Strzałami okrutnymi rażony rozwścieczył się Satjaki ogromnie. I też strzały wypuścił, heros, w stronę świetlistego rydwanu.
28 A potem Drony woźnicę powaliwszy jedną strzałą na ziemię, konie Bramina o wielkim harcie ducha, woźnicy pozbawione, do galopu strzałami przymusił.
29 Spłoszone rumaki rydwan poniosły w polu, kręgi po tysiąckroć zataczając wozem srebrzystym, niczym połyskującą Somą*.
30 „Gońcie! Łapcie konie Drony! Biegiem! Biegiem!” — zakrzyczeli wszyscy wtedy nasi władcy i książęta–wojownicy.
31 Porzuciwszy szybko w polu Satjakiego, wielki królu, tam, gdzie Drona, pośpieszyli wszyscy pędem rydwannicy.
32 Widząc ich wszystkich rozjeżdżających się, strzałami rażonych przez Satwatów potomka, znowuż ducha straciło twoje wojsko skonfundowane w zamieszaniu.
33 Na czoło dywizji zaś znowu Drona dotarł, wytrwawszy na rydwanie poniesionym przez konie niczym wiatr prędkie, rażone strzałami wojownika Wrysznich.
34 Szyk wojsk widząc przełamany przez Pandawów i Pańćalów, męstwa pełny, w stronę Wnuka Śiniego nie kierował już żadnych wysiłków, cały trud w wojska swojego ochronę wkładając.
35 Wstrzymawszy Pandawów i Pańćalów, Drona — Płomień Ognisty z koryta
