Autorzy

Opracowali (indika 2024):
(tłumaczenie)

Monika Nowakowska
(komitet redakcyjny)
Andrzej Babkiewicz, Joanna Jurewicz, Monika Nowakowska,
Sven Sellmer, Przemysław Szczurek, Anna Trynkowska
(redakcja techniczna)
Karina Babkiewicz
(przygotowanie tekstu, skład, zamieszczenie na stronie)
Sven Sellmer i Andrzej Babkiewicz

Tłumaczenie finansowane w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki”
w latach 2017–2023, numer projektu 0357/NPRH5/H22/84/2017.

महाभारत

Mahābhārata

7. Księga Drony (Droṇaparvan)

***

7.77-121 Śmierć Dźajadrathy (jayadratha-vadha) /
Czternasty dzień bitwy

7.91. Ponowne wejście Satjakiego

Streszczenie rozdziału:

saṃjaya uvāca
śṛṇuṣvaikamanā rājan yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi |
drāvyamāṇe bale tasmin hārdikyena mahātmanā ||7.91.1||

lajjayāvanate cāpi prahṛṣṭaiś caiva tāvakaiḥ |
dvīpo ya āsīt pāṇḍūnām agādhe gādham icchatām ||7.91.2||

śrutvā tu ninadaṃ bhīmaṃ tāvakānāṃ mahāhave |
śaineyas tvarito rājan kṛtavarmāṇam abhyayāt ||7.91.3||

kṛtavarmā tu hārdikyaḥ śaineyaṃ niśitaiḥ śaraiḥ |
avākirat susaṃkruddhas tato 'krudhyata sātyakiḥ ||7.91.4||

tataḥ suniśitaṃ bhallaṃ śaineyaḥ kṛtavarmaṇe |
preṣayām āsa samare śarāṃś ca caturo 'parān ||7.91.5||

te tasya jaghnire vāhān bhallenāsyācchinad dhanuḥ |
pṛṣṭharakṣaṃ tathā sūtam avidhyan niśitaiḥ śaraiḥ ||7.91.6||

tatas taṃ virathaṃ kṛtvā sātyakiḥ satyavikramaḥ |
senām asyārdayām āsa śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ ||7.91.7||

sābhajyatātha pṛtanā śaineyaśarapīḍitā |
tataḥ prāyād vai tvaritaḥ sātyakiḥ satyavikramaḥ ||7.91.8||

śṛṇu rājan yad akarot tava sainyeṣu vīryavān |
atītya sa mahārāja droṇānīkamahārṇavam ||7.91.9||

parājitya ca saṃhṛṣṭaḥ kṛtavarmāṇam āhave |
yantāram abravīc chūraḥ śanair yāhīty asaṃbhramam ||7.91.10||

dṛṣṭvā tu tava tat sainyaṃ rathāśvadvipasaṃkulam |
padātijanasaṃpūrṇam abravīt sārathiṃ punaḥ ||7.91.11||

yad etan meghasaṃkāśaṃ droṇānīkasya savyataḥ |
sumahat kuñjarānīkaṃ yasya rukmaratho mukham ||7.91.12||

ete hi bahavaḥ sūta durnivāryāś ca saṃyuge |
duryodhanasamādiṣṭā madarthe tyaktajīvitāḥ |
rājaputrā maheṣvāsāḥ sarve vikrāntayodhinaḥ ||7.91.13||

trigartānāṃ rathodārāḥ suvarṇavikṛtadhvajāḥ |
mām evābhimukhā vīrā yotsyamānā vyavasthitāḥ ||7.91.14||

atra māṃ prāpaya kṣipram aśvāṃś codaya sārathe |
trigartaiḥ saha yotsyāmi bhāradvājasya paśyataḥ ||7.91.15||

tataḥ prāyāc chanaiḥ sūtaḥ sātvatasya mate sthitaḥ |
rathenādityavarṇena bhāsvareṇa patākinā ||7.91.16||

tam ūhuḥ sārather vaśyā valgamānā hayottamāḥ |
vāyuvegasamāḥ saṃkhye kundendurajataprabhāḥ ||7.91.17||

āpatantaṃ rathaṃ taṃ tu śaṅkhavarṇair hayottamaiḥ |
parivavrus tataḥ śūrā gajānīkena sarvataḥ |
kiranto vividhāṃs tīkṣṇān sāyakāṃl laghuvedhinaḥ ||7.91.18||

sātvato 'pi śitair bāṇair gajānīkam ayodhayat |
parvatān iva varṣeṇa tapānte jalado mahān ||7.91.19||

vajrāśanisamasparśair vadhyamānāḥ śarair gajāḥ |
prādravan raṇam utsṛjya śinivīryasamīritaiḥ ||7.91.20||

śīrṇadantā virudhirā bhinnamastakapiṇḍakāḥ |
viśīrṇakarṇāsyakarā viniyantṛpatākinaḥ ||7.91.21||

saṃbhinnavarmaghaṇṭāś ca saṃnikṛttamahādhvajāḥ |
hatārohā diśo rājan bhejire bhraṣṭakambalāḥ ||7.91.22||

ruvanto vividhān rāvāñ jaladopamanisvanāḥ |
nārācair vatsadantaiś ca sātvatena vidāritāḥ ||7.91.23||

tasmin drute gajānīke jalasaṃdho mahārathaḥ |
yattaḥ saṃprāpayan nāgaṃ rajatāśvarathaṃ prati ||7.91.24||

rukmavarṇakaraḥ śūras tapanīyāṅgadaḥ śuciḥ |
kuṇḍalī mukuṭī śaṅkhī raktacandanarūṣitaḥ ||7.91.25||

śirasā dhārayan dīptāṃ tapanīyamayīṃ srajam |
urasā dhārayan niṣkaṃ kaṇṭhasūtraṃ ca bhāsvaram ||7.91.26||

cāpaṃ ca rukmavikṛtaṃ vidhunvan gajamūrdhani |
aśobhata mahārāja savidyud iva toyadaḥ ||7.91.27||

tam āpatantaṃ sahasā māgadhasya gajottamam |
sātyakir vārayām āsa velevodvṛttam arṇavam ||7.91.28||

nāgaṃ nivāritaṃ dṛṣṭvā śaineyasya śarottamaiḥ |
akrudhyata raṇe rājañ jalasaṃdho mahābalaḥ ||7.91.29||

tataḥ kruddho maheṣvāso mārgaṇair bhārasādhanaiḥ |
avidhyata śineḥ pautraṃ jalasaṃdho mahorasi ||7.91.30||

tato 'pareṇa bhallena pītena niśitena ca |
asyato vṛṣṇivīrasya nicakarta śarāsanam ||7.91.31||

sātyakiṃ chinnadhanvānaṃ prahasann iva bhārata |
avidhyan māgadho vīraḥ pañcabhir niśitaiḥ śaraiḥ ||7.91.32||

sa viddho bahubhir bāṇair jalasaṃdhena vīryavān |
nākampata mahābāhus tad adbhutam ivābhavat ||7.91.33||

acintayan vai sa śarān nātyarthaṃ saṃbhramād balī |
dhanur anyat samādāya tiṣṭha tiṣṭhety uvāca ha ||7.91.34||

etāvad uktvā śaineyo jalasaṃdhaṃ mahorasi |
vivyādha ṣaṣṭyā subhṛśaṃ śarāṇāṃ prahasann iva ||7.91.35||

kṣurapreṇa ca pītena muṣṭideśe mahad dhanuḥ |
jalasaṃdhasya ciccheda vivyādha ca tribhiḥ śaraiḥ ||7.91.36||

jalasaṃdhas tu tat tyaktvā saśaraṃ vai śarāsanam |
tomaraṃ vyasṛjat tūrṇaṃ sātyakiṃ prati māriṣa ||7.91.37||

sa nirbhidya bhujaṃ savyaṃ mādhavasya mahāraṇe |
abhyagād dharaṇīṃ ghoraḥ śvasann iva mahoragaḥ ||7.91.38||

nirbhinne tu bhuje savye sātyakiḥ satyavikramaḥ |
triṃśadbhir viśikhais tīkṣṇair jalasaṃdham atāḍayat ||7.91.39||

pragṛhya tu tataḥ khaḍgaṃ jalasaṃdho mahābalaḥ |
ārṣabhaṃ carma ca mahac chatacandram alaṃkṛtam |
tata āvidhya taṃ khaḍgaṃ sātvatāyotsasarja ha ||7.91.40||

śaineyasya dhanuś chittvā sa khaḍgo nyapatan mahīm |
alātacakravac caiva vyarocata mahīṃ gataḥ ||7.91.41||

athānyad dhanur ādāya sarvakāyāvadāraṇam |
śālaskandhapratīkāśam indrāśanisamasvanam |
visphārya vivyadhe kruddho jalasaṃdhaṃ śareṇa ha ||7.91.42||

tataḥ sābharaṇau bāhū kṣurābhyāṃ mādhavottamaḥ |
sāṅgadau jalasaṃdhasya ciccheda prahasann iva ||7.91.43||

tau bāhū parighaprakhyau petatur gajasattamāt |
vasuṃdharadharād bhraṣṭau pañcaśīrṣāv ivoragau ||7.91.44||

tataḥ sudaṃṣṭraṃ suhanu cārukuṇḍalam unnasam |
kṣureṇāsya tṛtīyena śiraś ciccheda sātyakiḥ ||7.91.45||

tat pātitaśirobāhu# #kabandhaṃ bhīmadarśanam |
dviradaṃ jalasaṃdhasya rudhireṇābhyaṣiñcata ||7.91.46||

jalasaṃdhaṃ nihatyājau tvaramāṇas tu sātvataḥ |
naiṣādiṃ pātayām āsa gajaskandhād viśāṃ pate ||7.91.47||

rudhireṇāvasiktāṅgo jalasaṃdhasya kuñjaraḥ |
vilambamānam avahat saṃśliṣṭaṃ param āsanam ||7.91.48||

śarārditaḥ sātvatena mardamānaḥ svavāhinīm |
ghoram ārtasvaraṃ kṛtvā vidudrāva mahāgajaḥ ||7.91.49||

hāhākāro mahān āsīt tava sainyasya māriṣa |
jalasaṃdhaṃ hataṃ dṛṣṭvā vṛṣṇīnām ṛṣabheṇa ha ||7.91.50||

vimukhāś cābhyadhāvanta tava yodhāḥ samantataḥ |
palāyane kṛtotsāhā nirutsāhā dviṣajjaye ||7.91.51||

etasminn antare rājan droṇaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ |
abhyayāj javanair aśvair yuyudhānaṃ mahāratham ||7.91.52||

tam udīrṇaṃ tathā dṛṣṭvā śaineyaṃ kurupuṃgavāḥ |
droṇenaiva saha kruddhāḥ sātyakiṃ paryavārayan ||7.91.53||

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ kurūṇāṃ sātvatasya ca |
droṇasya ca raṇe rājan ghoraṃ devāsuropamam ||7.91.54||

I opowiadał Sańdźaja:
1–3 Słuchaj uważnie, królu, tego, o co mnie wypytujesz. Gdy siły Pandawów rozpędzane były na wszystkie strony przez Syna Hrydiki o wielkim harcie ducha i gdy ze wstydu głowy też zwiesiły, słysząc okrzyki twoich wojów radośnie pobudzonych, ten, który był wyspą dla Pandawów pragnących znaleźć oparcie w tej bezdennej otchłani, słysząc ryk przeraźliwy oddziałów twoich na placu tej wielkiej wojennej ofiary — Wnuk Śiniego natychmiast, o królu, ruszył na Krytawarmana.

4 Krytawarman zaś, Syn Hrydiki, Wnuka Śiniego ostrymi strzałami zasypał, bardzo rozwścieczony. A wówczas i Satjaki w złość popadł.

5 Po czym bardzo ostrą, niedźwiedzią strzałę w Krytawarmana posłał w starciu Wnuk Śiniego i cztery strzały kolejne.

6 Pociski jego powaliły rumaki Bhodźi, niedźwiedzia strzała łuk mu ścięła. Tylną straż, a także woźnicę również poraził Jujudhana ostrymi strzałami.

7 Potem pozbawiwszy wroga rydwanu, Satjaki Prawdą Mężny wojsko jego ostrzelał pociskami o gładko toczonych drzewcach.

8 Rażona strzałami Wnuka Śiniego rozproszyła się wtedy brygada Bhodźi, a wówczas Satjaki Prawdą Mężny ruszył gwałtownie do przodu.

9 Słuchajże, królu, o tym, co uczynił twoim wojownikom męstwa pełen władca ów wielki, przekraczając armii Drony wielki ocean.

10 Pokonawszy bowiem Krytawarmana na tej arenie bitewnej ofiary, radośnie pobudzony, do woźnicy odezwał się bohater: „Ruszaj wolno, ale pewnie!”.

11 A patrząc na twoją armię, pełną rydwanów, koni, słoni, tłoczną piechoty oddziałami, powiedział znowu do powożącego:

12–13a „Ta oto z lewej strony, przypominająca chmurę deszczową bardzo liczna słonnica armii Drony, na czele której Rukmaratha* stoi, wierzchowców liczy mrowie, bardzie, i trudna jest do odparcia w boju.

13 Z rozkazu Durjodhany w walce ze mną życie gotowi są oddać książęta z królewskich rodów, łucznicy wspaniali, wszyscy nadzwyczajni wojownicy.

14 Wśród Trigartów wyborni rydwannicy z proporcami udekorowanymi złotem, na mnie całkowicie skupieni, mężni, walczyć pragnący, stoją w szyku gotowi.

15 Wieź mnie zatem szybko, konie poganiaj, woźnico! Z Trigartami będę walczyć na oczach syna Bharadwadźi*.”

16 Ruszył woźnica wówczas do przodu powoli, z wolą Potomka Satwatów zgodnie, rydwanem o barwie słońca, jaśniejącym, ustrojonym chorągwiami*.

17 Do rydwanu zaprzęgnięte były najlepsze z rumaków, woli woźnicy poddane, tanecznie przebierające nogami, prędkością dorównujące wiatrowi, na placu boju podobne kwiatom jaśminu, księżycowi czy srebru.

18 Nadjeżdżający ten rydwan z najlepszymi z rumaków, połyskującymi srebrzyście niczym muszla, otoczyli zaraz ze wszystkich stron mężowie z dywizją słonnicy, zasypując go najróżniejszymi ostrymi strzałami, zręcznie w cel szyjącymi.

19 Wojownik Satwatów też ostrymi strzałami słonnicę w odpowiedzi zaatakował, niczym wielka chmura wododajna, kres porze gorącej niosąca, deszczem zlewająca góry.

20 Słonie, prażone strzałami bijącymi niby gromów uderzenia, pognały przed siebie, plac bitewny porzucając, spłoszone męstwem Wnuka Śiniego.

21–22 Z połamanymi ciosami, krwią ociekające, z popękanymi guzami na skroniach*, z porozdzieranymi uszami, poranionymi pyskami i trąbami, pozbawione kornaków i chorągiewek, poodzierane z pancerzy i dzwonków, ze ściętymi wielkimi proporcami, trupy uwożąc w popłochu na wszystkie strony, królu, rozbiegły się, ciągnąc za sobą kobierce i derki.

23 Ryczały najrozmaitszymi głosami, przypominającymi hurgot rozszalałego oceanu, rozdzierane przez wojownika Satwatów żelaznymi strzałami o ostrzach ostrych niczym zęby cielęcia.

23A **Sikające tak krwią, jak i moczem, i rzadkim kałem, jedne pędziły przed siebie, inne błądziły po kole, jedne potykały się, inne przewracały, a inne z kolei padały omdlałe.

23B **Tak oto słonnica rozbita przez Jujudhanę strzałami rażącymi niczym blask słońca żarzący rozproszyła się na wszystkie strony.

24 A gdy zbiegła słonnica, Dźalasandha*, wspaniały rydwannik, przyszykowany, skierował swojego słonia na rydwan zaprzężony w srebrzyste rumaki*.

25–26 Heros z rękoma opancerzonymi złotem i z naramiennicami z wytapianego złota promieniał z kolczykami w uszach, w diademie, z konchą, natarty czerwoną pastą sandałową, na głowie obnosząc płomienisty wieniec wykonany z wytapianego złota, a na piersi złotem oślepiający naszyjnik.

27 Potrząsając łukiem inkrustowanym złotem, wielki władca pobłyskiwał na szczycie słonia niczym chmura burzowa połyskująca błyskawicami.

28 Tego Władcę Magadhy na najlepszym ze słoni, nadjeżdżającego z impetem, Satjaki wstrzymał, niczym brzeg ocean wzburzony.

29 Widząc swego słonia zatrzymanego na polu bitwy najlepszymi ze strzał Wnuka Śiniego, rozwścieczył się, królu, Dźalasandha wielkoramienny.

30 A potem rozjuszony, wspaniały łucznik Dźalasandha celu szukającymi, celu sięgającymi strzałami razić zaczął w szeroką pierś Wnuka Śiniego.

31 A potem kolejną niedźwiedzią, mosiężną* i ostrą strzałą ściął Dźalasandha łuk, który właśnie napinał bohater Wrysznich.

32 I w Satjakiego o strzaskanym łuku, o potomku Bharaty, szył bohater z Magadhy, śmiejąc się lekko, pięcioma ostrymi strzałami.

33 Ale rażony przez Dźalasandhę licznymi strzałami Jujudhana mężny nie zadrżał nawet, wielkoramienny. Było to niemal niebywałe.

34 Nie przejmując się pociskami, bez pomieszania i zbytniego pośpiechu, silny Jujudhana, za inny łuk chwyciwszy, zawołał zaiste: „Czekaj! Czekaj!”.

35 To zawoławszy, Wnuk Śiniego szył w Dźalasandhę o szerokiej piersi sześćdziesięcioma strzałami bardzo mocno, uśmiechając się lekko.

36 I ostrą jak brzytwa mosiężną strzałą rękojeść wielkiego łuku Dźalasandhy przeciął i raził go jeszcze trzema pociskami.

37 Zaś Dźalasandha ów łuk ze strzałą odrzuciwszy, włócznię cisnął natychmiast w stronę Satjaki, o czcigodny.

38 Włócznia zraniwszy ramię lewe Madhawy*, pobieżyła w ziemię na tej wielkiej wojennej arenie, straszliwa, niczym wąż wielki sycząc.

39 Ale choć w lewe ramię zraniony, Satjaki Prawdą Mężny trzydziestoma bezpiórymi ostrymi pociskami w Dźalasandhę w odpowiedzi uderzył.

40 Sięgnął wówczas po miecz Dźalasandha, bardzo potężny, i po tarczę wielką z byczej skóry, setką księżyców zdobioną, po czym zakręciwszy tym mieczem, posłał go w kierunku Potomka Satwatów.

41 Miecz, przeciąwszy łuk Wnuka Śiniego, spadł na ziemię i, dalej obracając się, rozbłysł na ziemi niczym krąg żarzących się głowni.

42 Wówczas inny łuk wziąwszy, każde ciało przeszywający, podobny do konaru drzewa śala, dźwięczący równie mocno co grom Indry, gniewny Wnuk Śiniego pocisk posłał w Dźalasandhę.

43 A potem oba jego ramiona z ozdobami i z bransoletami dwoma ostrymi jak brzytwa strzałami najznamienitszy z rodu Madhu odciął, uśmiechając się lekko.

44 Dwie maczugi przypominające ramiona Dźalasandhy spadły z najlepszego ze słoni niczym dwa pięciogłowe węże zsuwające się z góry podtrzymującej ziemię*.

45 Wówczas głowę o pięknych zębach, pięknie zarysowanej szczęce, z pięknymi kolczykami i nosem pięknie wydatnym ostrą jak brzytwa trzecią strzałą odciął mu Satjaki.

46 Pozbawiony głowy i obu ramion kadłub Dźalasandhy stanowił widok przerażający, a słonia jego o dwóch ciosach krwią sikającą spryskiwał.

47 Zabiwszy zaś w starciu Dźalasandhę, wojownik Satwatów pośpiesznie zrzucił księcia Niszadów* z grzbietu słonia, o opiekunie ludów.

48 A słoń, z ciałem spryskanym krwią Dźalasandhy, powiózł w popłochu zwisające, nadal zaczepione wspaniałe siedzisko.

49 Strzałami rażony przez wojownika Satwatów wielki słoń, własną armię miażdżąc i przerażający ryk bólu z siebie wydając, pędził co chwila w różne strony.

50 I wielki krzyk się podniósł żalu wśród wojowników twoich, o czcigodny, kiedy zobaczyli Dźalasandhę zabitego przez buhaja zaiste z rodu Wrysznich.

51 I do odwrotu się biegiem rzucili woje twoi we wszystkie strony, pełni zapału do ucieczki, do pokonania przeciwnika od zapału już wolni.

52 W tym czasie, królu, Drona, najznamienitszy z władających orężem, podjechał chyżymi końmi do Jujudhany, wspaniałego rydwannika.

53 Widząc Wnuka Śiniego, od dumy spęczniałego, rozwścieczeni buhaje z rodu Kurów razem z Droną zaatakowali Satjakiego ze wszystkich stron.

54 A wtedy rozpoczął się na tej wojennej arenie bój Kurów i Drony z wojownikiem Satwatów, królu, straszliwy niczym bój bogów z asurami.