Autorzy

Opracowanie (indika 2025):
(tłumaczenie, analiza gramatyczna i syntaktyczna, objaśnienia)
Andrzej Babkiewicz

भागवतपुराणम्

Bhāgavata-purāṇam

Purana Bhagawata 

Księga 1 (prathama-skandhaḥ)

Historia Pariszkita (parīkṣit-vilāpanam)

Rozdział 1.16 (ṣoḍaśo ‘dhyāyaḥ)

Rozmowa Ziemi i Prawa (pṛthvī-dharma-saṃvādaḥ)

Streszczenie rozdziału:

1-4 Rządy Parikszita po odejściu synów Pāṇḍu.

5-10 Śaunaka prosi o opowieść o spotkaniu Parikszita z Prawem i Ziemią w postaci bydląt – pochwała tematów związanych z Bogiem.

11-17 Parīkṣit, dowiedziawszy się o nadejściu kali, wyrusza na objazd ziemi (lista krain lądu Dźambu), podczas którego słucha opowieści o Krysznie i swym przodkach.

18-25 Prawo o jednej nodze spotyka Ziemię w postaci krowy i pyta się o przyczynę jej opłakanego stanu – lista potencjalnych przyczyn cierpienia.

26-36 Ziemia wymienia zalety mające oparcie w Krysznie i mówi o swym bólu związanym z jego odejściem.

37 Parīkṣit przybywa do miejsca rozmowy Prawa i Ziemi.

sūta uvāca

tataḥ parīkṣid dvija-varya-śikṣayā
mahīṃ mahā-bhāgavataḥ śaśāsa ha |
yathā hi sūtyām abhijāta-kovidāḥ
samādiśan vipra mahad-guṇas tathā ||1.16.1|| ज

Suta rzekł:

Wielki bhagawata Parikszit zarządzał
ziemią według nauk najlepszych braminów,
mając wszystkie cechy, jakie przewidzieli
znawcy astrologii, gdy się on narodził.

sa uttarasya tanayām
upayema irāvatīm |
janamejayādīṃś caturas
tasyām utpādayat sutān ||1.16.2||

Irawati on poślubił,
szacowną Uttary córkę,
w niej to spłodził czterech synów,
pierwszym z nich Dźanamedźaja.

ājahārāśvamedhāṃs trīn
gaṅgāyāṃ bhūri-dakṣiṇān |
śāradvataṃ guruṃ kṛtvā
devā yatrākṣi-gocarāḥ ||1.16.3||

Preceptorem uczyniwszy
Śaradwanta, nad Gangesem
trzy ofiary z konia spełnił,
gdzie bogowie się zjawiali.

nijagrāhaujasā vīraḥ
kaliṃ dig-vijaye kvacit |
nṛpa-liṅga-dharaṃ śūdraṃ
ghnantaṃ go-mithunaṃ padā ||1.16.4||

Raz podczas podboju świata
bohater Kaliego zdławił,
gdy ten nosząc znaki władcy,
stopą kopał parę bydląt.

śaunaka uvāca

kasya hetor nijagrāha
kaliṃ dig-vijaye nṛpaḥ |
nṛ-deva-cihna-dhṛk śūdra
ko 'sau gāṃ yaḥ padāhanat ||1.16.5||

Śaunaka rzekł:

Czemu tylko go poskromił
król, Kaliego, w czas podbojów?
Kim był sługa, który kopał
krowę, nosząc znaki władcy?

tat kathyatāṃ mahā-bhāga
yadi kṛṣṇa-kathāśrayam |
atha vāsya padāmbhoja-
-makaranda-lihāṃ satām ||1.16.6||

Wielce szczęsny, o tym powiedz,
gdy związane jest to z Kryszną
lub z świętymi, co spijają
miód lotosów jego podeszw.

kim anyair asad-ālāpair
āyuṣo yad asad-vyayaḥ |
kṣudrāyuṣāṃ nṛṇām aṅga
martyānām ṛtam icchatām ||1.16.7||

Cóż po innych próżnych klechdach,
które jeno życie trawią
ludzi o żywocie krótkim,
żądnych prawdy w śmierci świecie.

ihopahūto bhagavān
mṛtyuḥ śāmitra-karmaṇi |
na kaścin mriyate tāvad
yāvad āsta ihāntakaḥ ||1.16.8||

Bóg-śmierć został przywołany
by ofiary tu szlachtować,
a dopóki tu przebywa,
póty nigdzie nikt nie umrze.

etad arthaṃ hi bhagavān
āhūtaḥ parama-rṣibhiḥ |
aho nṛl-oke pīyeta
hari-līlāmṛtaṃ vacaḥ ||1.16.9||

To w tym celu Bóg wezwany
przez najlepszych pośród wieszczów,
by Hariego zabaw nektar
pili ludzie w opowieściach.

mandasya manda-prajñasya
vayo mandāyuṣaś ca vai |
nidrayā hriyate naktaṃ
divā ca vyartha-karmabhiḥ ||1.16.10||

Leniwego, niemądrego,
człeka, który żyje krótko
żywot nocą sen zabiera,
dzień zaś trawią próżne czyny.

sūta uvāca

yadā parīkṣit kuru-jāṅgale ’vasat
kaliṃ praviṣṭaṃ nija-cakra-vartite |
niśamya vārtām anatipriyāṃ tataḥ
śarāsanaṃ saṃyuga-śauṇḍir ādade ||1.16.11|| ज

Suta rzekł:

Gdy Parikszit mieszkał w Kurowej domenie,
w jego strefie wpływów Kali się rozgościł.
Ową wieść niemiłą, kiedy król usłyszał,
swój kołczan pochwycił walki entuzjasta.

sv-alaṅkṛtaṃ śyāma-turaṅga-yojitaṃ
rathaṃ mṛgendra-dhvajam āśritaḥ purāt |
vṛto rathāśva-dvipa-patti-yuktayā
sva-senayā dig-vijayāya nirgataḥ ||1.16.12|| ज

W pięknie przystrojonym stanął on rydwanie,
co kare miał konie, sztandar z królem zwierząt,
z piechotą, słonnicą, końmi, rydwanami
na podbój stron świata z miasta swego ruszył.

bhadrāśvaṃ ketumālaṃ ca
bhārataṃ cottarān kurūn |
kimpuruṣādīni varṣāṇi
vijitya jagṛhe balim ||1.16.13||

Ketumalę i Bhadraśwę,
Bharatę, północnych Kurów,
krainy jak Kimpurusza
podbił król i trybut zebrał.

tatra tatropaśṛṇvānaḥ
sva-pūrveṣāṃ mahātmanām |
pragīyamāṇaṃ ca yaśaḥ
kṛṣṇa-māhātmya-sūcakam ||1.16.14||

W różnych miejscach tych król słuchał
o swych przodkach wielkich duchem
chwały tam wyśpiewywane,
które chwalbę Kryszny głoszą,

ātmānaṃ ca paritrātam
aśvatthāmno 'stra-tejasaḥ |
snehaṃ ca vṛṣṇi-pārthānāṃ
teṣāṃ bhaktiṃ ca keśave ||1.16.15||

i o swoim ocaleniu
przed Aśwatthamana żarem,
o miłości Wrysznich, Parthów,
ich oddaniu dla Keśawy.

tebhyaḥ parama-santuṣṭaḥ
prīty-ujjṛmbhita-locanaḥ |
mahā-dhanāni vāsāṃsi
dadau hārān mahā-manāḥ ||1.16.16||

Nader z nich zadowolony,
słuchał, robiąc wielkie oczy,
i król szczodrze dawał dary –
złoto, szaty, naszyjniki.

sārathya-pāraṣada-sevana-sakhya-dautya-
-vīrāsanānugamana-stavana-praṇāmān |
snigdheṣu pāṇḍuṣu jagat-praṇatiṃ ca viṣṇor
bhaktiṃ karoti nṛpatiś caraṇāravinde ||1.16.17|| व

Chociaż świat się jemu kłania, był woźnicą, posłem,
towarzyszem w ich orszaku, strzegł ich, cześć oddawał
kochającym go Pandawom – kiedy słuchał o tym
król oddanie swe w lotosach Wisznu stóp umieścił.

tasyaivaṃ vartamānasya
pūrveṣāṃ vṛttim anvaham |
nātidūre kilāścaryaṃ
yad āsīt tan nibodha me ||1.16.18||

Gdy w ten sposób naśladował
co dzień zachowania przodków,
zaszło wówczas pewne dziwo,
o tym teraz więc posłuchaj.

dharmaḥ padaikena caran
vicchāyām upalabhya gām |
pṛcchati smāśru-vadanāṃ
vivatsām iva mātaram ||1.16.19||

Prawo, krocząc jedną nogą,
wynędzniałą krowę zoczył,
niczym matkę bez cielęcia,
i zapytał zapłakaną.

dharma uvāca

kaccid bhadre ’nāmayam ātmanas te
vicchāyāsi mlāyateṣan mukhena |
ālakṣaye bhavatīm antarādhiṃ
dūre bandhuṃ śocasi kañcanāmba ||1.16.20|| त्रि

Prawo rzekł:

Czy, o szlachetna, ty dobrze się czujesz?
Smętne masz lico i wygląd mizerny.
Widzę, że wewnątrz ból nosisz przepastny.
Może za krewnym rozpaczasz odległym?

pādair nyūnaṃ śocasi maika-pādam
ātmānaṃ vā vṛṣalair bhokṣyamāṇam |
āho surādīn hṛta-yajña-bhāgān
prajā uta svin maghavaty avarṣati ||1.16.21|| त्रि

Może żałujesz, że jedną mam nogę?
A może siebie, że podli cię zjedzą?
Bogów wyzbytych udziałów w ofiarach
albo też ludzi, że deszcz im nie pada?

arakṣyamāṇāḥ striya urvi bālān
śocasy atho puruṣādair ivārtān |
vācaṃ devīṃ brahma-kule kukarmaṇy
abrahmaṇye rāja-kule kulāgryān ||1.16.22|| त्रि

Nad kobietami płaczesz bez opieki,
może nad dziećmi, co dręczą je dranie,
nad boskim słowem w rodach niegodziwców,
nad losem zacnych wśród władców bezecnych?

kiṃ kṣatra-bandhūn kalinopasṛṣṭān
rāṣṭrāṇi vā tair avaropitāni |
itas tato vāśana-pāna-vāsaḥ-
-snāna-vyavāyonmukha-jīva-lokam ||1.16.23|| त्रि

Czy nad władcami, co dotknął ich kali,
nad krainami przez nich zniszczonymi,
może nad ludźmi, którzy są oddani
jedzeniu, piciu, strojom, prokreacji?

yad vāmba te bhūri-bharāvatāra-
-kṛtāvatārasya harer dharitri |
antar-hitasya smaratī visṛṣṭā
karmāṇi nirvāṇa-vilambitāni ||1.16.24|| त्रि

Może Hariego, Matko!, Dzierżycielko!,
czyny pamiętasz, co wolność ziszczają,
który to zstąpił, by zgubić twe brzemię?
On teraz zniknął, przez niegoś rzucona.

idaṃ mamācakṣva tavādhi-mūlaṃ
vasundhare yena vikarśitāsi |
kālena vā te balināṃ balīyasā
surārcitaṃ kiṃ hṛtam amba saubhagam ||1.16.25|| उ

Powiedz mi, matko, o przyczynie bólu,
przez który cierpisz, nosicielko skarbów!
Może ci ukradł Czas – mocarz wśród mocnych –
twoją pomyślność przez bogów wielbioną?

dharaṇy uvāca

bhavān hi veda tat sarvaṃ
yan māṃ dharmānupṛcchasi |
caturbhir vartase yena
pādair loka-sukhāvahaiḥ ||1.16.26||

Nosicielka rzekła:

Wszystko, o co mnie spytałeś,
tyś jest Prawem, znasz to wszystko!
Wszak na czterech nogach kroczysz,
które niosą światu radość.

satyaṃ śaucaṃ dayā kṣāntis
tyāgaḥ santoṣa ārjavam |
śamo damas tapaḥ sāmyaṃ
titikṣoparatiḥ śrutam ||1.16.27||

Prawda, czystość, łaska, spokój,
wyrzeczenie, powściągliwość,
prostota, zadowolenie,
asceza, cierpliwość, jedność,
wybaczanie, osłuchanie,

jñānaṃ viraktir aiśvaryaṃ
śauryaṃ tejo balaṃ smṛtiḥ |
svātantryaṃ kauśalaṃ kāntir
dhairyaṃ mārdavam eva ca ||1.16.28||

wiedza, władztwo, bohaterstwo,
moc, brak lgnięcia, siła, pamięć,
niezależność, zręczność, piękno,
delikatność i stanowczość,

prāgalbhyaṃ praśrayaḥ śīlaṃ
saha ojo balaṃ bhagaḥ |
gāmbhīryaṃ sthairyam āstikyaṃ
kīrtir māno 'nahaṅkṛtiḥ ||1.16.29||

maniery, atencja, śmiałość,
moc, odwaga, siła, szczęście,
prawowierność, głębia, sława,
dumy brak, trwałość, szacunek –

ete cānye ca bhagavan
nityā yatra mahā-guṇāḥ |
prārthyā mahattvam icchadbhir
na viyanti sma karhicit ||1.16.30||

te i inne zacne cechy
upragnione przez łaknących
znamienności, te w nim trwają
stale, nigdy nie znikając,

tenāhaṃ guṇa-pātreṇa
śrīnivāsena sāmpratam |
śocāmi rahitaṃ lokaṃ
pāpmanā kalinekṣitam ||1.16.31||

w tym, co siołem jest Fortuny
i skarbnicą wszelkich zalet,
ten obecnie świat opuścił –
nad rzuconym światem płaczę,
gdyż nań grzeszny Kali zerka.

ātmānaṃ cānuśocāmi
bhavantaṃ cāmarottamam |
devān pitṝn ṛṣīn sādhūn
sarvān varṇāṃs tathāśramān ||1.16.32||

I rozpaczam też nad sobą
i nad tobą – pierwszym z bogów,
nad wieszczami, niebianami,
nad dobrymi, nad przodkami,
nad stanami społecznymi
i nad życia etapami.

brahmādayo bahutithaṃ yad-apāṅga-mokṣa-
-kāmās tapaḥ samacaran bhagavat-prapannā |
sā śrīḥ sva-vāsam aravinda-vanaṃ vihāya
yat-pāda-saubhagam alaṃ bhajate ’nuraktā ||1.16.33|| व

Bogowie na czele z Brahmą, łaknąc jej spojrzenia,
wciąż ascezę praktykują, do niej przypadając,
ta Fortuna gąszcz lotosów – dom swój opuściła,
zachwyciło ją bogactwo jego stóp, je wielbi.

tasyāham abja-kuliśāṅkuśa-ketu-ketaiḥ
śrīmat-padair bhagavataḥ samalaṅkṛtāṅgī |
trīn atyaroca upalabhya tato vibhūtiṃ
lokān sa māṃ vyasṛjad utsmayatīṃ tad-ante ||1.16.34|| व

Lotos, piorun, ankus, sztandar – te znaki stóp Boga
wszędy ciało me zdobiły w ziemi odciśnięte,
więc przyćmiłam blaskiem trójświat, ów skarb uzyskawszy,
teraz, gdym uszczęśliwiona, to on mnie porzucił!

yo vai mamātibharam āsura-vaṃśa-rājñām
akṣauhiṇī-śatam apānudad ātma-tantraḥ |
tvāṃ duḥstham ūna-padam ātmani pauruṣeṇa
sampādayan yaduṣu ramyam abibhrad aṅgam ||1.16.35|| व

Od ciężaru setek armii z rodu antybogów
nieznośnego mnie uwolnił, w sobie niezależny.
Gdy cierpiałeś nóg wyzbyty w jaźni swą męskością
cię uzdrowił, pośród Jadów, nosząc piękne ciało.

kā vā saheta virahaṃ puruṣottamasya
premāvaloka-rucira-smita-valgu-jalpaiḥ |
sthairyaṃ samānam aharan madhu-māninīnāṃ
romotsavo mama yad-aṅghri-viṭaṅkitāyāḥ ||1.16.36|| व

Któraż może znieść rozłąkę z tym najlepszym z ludzi,
co uśmiechem, lekkim żartem, miłosnym spojrzeniem
kradnie spokój i rozwagę mężatek wyniosłych,
który, zdobiąc mnie stopami, jeży moje włoski?

tayor evaṃ kathayatoḥ
pṛthivī-dharmayos tadā |
parīkṣin nāma rājarṣiḥ
prāptaḥ prācīṃ sarasvatīm ||1.16.37||

Gdy tych dwoje rozmawiało,
Matka Ziemia i Bóg Prawa,
król Parikszit wówczas dotarł
wprost do wschodniej Saraswati.

iti śrīmad-bhāgavate mahā-purāṇe
brahma-sūtra-bhāṣye
pārama-haṃsyāṃ saṃhitāyāṃ
vaiyāsikyāṃ
prathama-skandhe parīkṣit-vilāpane
pṛthvī-dharma-saṃvādo nāma
ṣoḍaśo ‘dhyāyaḥ ||1.16||

Oto w chwalebnej wielkiej puranie Bhagawata,
w komentarzu do Sutr wedanty,
w piśmie najlepszych z ascetów,
w utworze syna Wjasy,
w pierwszej księdze, w Historii Parikszita
 rozdział szesnasty
zatytułowany „Rozmowa Ziemi i Prawa”.