Autor

Opracowali (indika 2024):
(zamieszczenie tłumaczeń, analiza syntaktyczna, słowniczek)
Andrzej Babkiewicz
(objaśnienia, bibliografia)
Filip Ruciński

Kariki Sankhji (Sāṅkhya-kārikā) to najbardziej znany traktat szkoły sankhji przypisywany Iśwarakrysznie (Īśvarakṛṣṇa; ok. 350-450 r. n.e.). Tekst składa się z 72 rytmizowanych strof (kārikā) i doczekał się licznych komentarzy. Najstarsze z nich (Sāṅkhya-vṛtti, Sāṅkhya-saptati-vṛtti) datowane są na VI w. Najpopularniejsze komentarze to:

  • Sāṅkhya-kārikā-bhāṣya – Gauḍapāda (VI w.)
  • Yukti-dīpikā (IX w.)
  • Tattva-kaumudī – Vācaspati-miśra (IX w.)
  • Māṭhara-vṛtti (IX w.)

Polskie tłumaczenia:

Franciszek Tokarz w: Z Filozofii Indyjskiej kwestie wybrane, część 1, 2, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin 1985 (str. 183-195).
Marzenna Jakubczak w: Filozofia Wschodu, wybór tekstów; pod red. Marta Kudelska, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2002 (str. 81-98).
Filip Ruciński (www.vivaswan.pl 2022)
  • tekst sanskrycki: Visnu Prasada Sarma: Sāṃkhyakārikā: Māṭharācāryaviracita-„Māṭharavṛtti”-sahitā; Chowkhamba Sanskrit Series, 296 [Work no. 56], Varanasi 1970. zamieszczone na: GRETIL

Struktura:

1-3 podstawowe tezy
4-7 środki prawdziwego poznania
8-11 teoria przyczynowości
12-13 koncepcja trzech przymiotów (guṇa)
14-16 nieprzejawione (avyakta)
17-19 puruṣa
20-21 relacja puruszy i prakṛti
22-38 przemiany prakṛti
39-42 ciało subtelne (sūkṣma)
43-52 stany umysłu (bhāva)
53-54 uwagi kosmologiczne
55-59 cel przemian prakṛti
60-69 wyzwolenie (kaivalya)
70-72 zakończenie

* wg: Jakubczak 2002

Kariki Sankhji (Sāṃkhya-kārikā)
Īśvarakṛṣṇa

duḥkha-trayābhighātāj jijñāsā tad-abhighātake hetau |
dṛṣṭe sāpārthā cen naikāntātyantato 'bhāvāt ||1||

dṛṣṭavad ānuśravikaḥ sa hy aviśuddhaḥ kṣayātiśaya-yuktaḥ |
tad-viparītaḥ śreyān vyaktāvyakta-jña-vijñānāt ||2||

mūla-prakṛtir avikṛtir hamad-ādyāḥ prakṛti-vikṛtayaḥ sapta |
ṣoḍaśakas tu vikāro na prakṛtir na vikṛtiḥ puruṣaḥ ||3||

Bibliografia

BhG Bhagavadgītā.

GB Gauḍapāda-bhāṣya (1933).

  1. The Sāṁkhya-Kārikā: Īśvara Kṛṣṇa’s Memorable Verses on Sāṁkhya Philosophy with the Commentary of Gauḍapādācārya. Ed. Har Dutt Sharma. Poona: the Oriental Book Agency.
  2. Gauḍapādabhāṣya (1972). Sāṃkhyakārikā of Īśvarakṛṣṇa with the commentary of Gauḍapāda. Trans. T.G. Mainkar. Poona: the Oriental Book Agency.

MV Sāṃkhya-kārikā of Śrīmad Īśvarakṛṣṇa with the Māṭharavṛtti of Māṭharācārya. Edited by Sahityācārya Pt. Viśṇu Prasād Śarmā and the Jayamaṅgalā of Śrī Śaṅkara. Critically edited with an Introduction by Śrī

on the Sāṃkhya-kārikā. Trans. Mahāmahoppādhyāya Ganganath Jha. Introduction and critical notes by Dr. Har Dutt Sharma. Revised and re-edited by Dr. M.M. Patkar. Delhi: Chaukhamba Sanskrit Pratishthan.

PāR Pātañjala-rahasyam, komentarz do YS napisany przez Raghawanandę.

Satkārīśarmā Vaṅgīya. Chowkhamba Sanskrit

Series no. 56., Varanasi 1970.

SK Sāṃkhyakārikā (1979). Sanskrit and English translation. In Larson, G.J. Classical Sāṃkhya. Delhi: Motilal Banarsidass (2nd revised ed.; 1st ed., 1969), Appendix B.

STK Sāṅkhya-Tattvakaumudī (2004). TK Tattvakaumudī (2004). The Sāṃkhya-tattva-kaumudī: Vācaspati Miśra’s Commentary on the Sāṃkhya-kārikā. Trans. Mahāmahoppādhyāya Ganganath Jha. Introduction and critical notes by Dr. Har Dutt Sharma. Revised and re-edited by Dr. M.M. Patkar. Delhi: Chaukhamba Sanskrit Pratishthan.

YB Yoga-bhāṣya. Patrz: YS. 

YBhās Bhāsvatī. Komentarz do YS. 

YD Yuktidīpikā.

 Sāṅkhyakārikā (With Tatw Prabhā Saṅskrit & Hindi Commentary by Dr. R.S. Tripāthi And Yuktidīpikā Vivṛti by unknown author) of Īśwar Kṛṣṇa. Edited With Critical and Explanatory notes and literary Introduction.

YS Yogasūtra. Leon Cyboran: Jogasutry – Przypisywane Patańdżalemu i Jogabhaszja czyli komentarz do Jogasutr przypisywany Wjasie. PWN, Wydanie II zmienione, Warszawa 2014.

YSC Yoga-siddhānta-candrikā „Księżyc doktryny jogi”, komentarz do Jogasutr napisany przez Narajanatirthę.
DCPS Dhamma-czakkappawattana-sutta czyli Kazanie o wprawieniu w ruch koła Prawa (Winaja, Maha-wagga I.6). Patrz: MEJOR 2001: 238-241.

YSVi Yogasūtra-vivaraṇa, komentarz do YS napisany przez Śankarę Bhagawatpadę.

Opracowania:

Mejor, M.: Buddyzm. Zarys historii buddyzmu w Indiach. Prószyński i S-ka, Warszawa 2001.

Kryński, J.: „Próba zastosowania metody Caturvyūha w analizie 'Sankhjakariki”. Praca magisterska napisana pod kierunkiem T.Rucińskiego. ATK 1984 [nieopublikowana].

Solomon, Esther A. (ed.): The Commentaries of the Sāṁkhya Kārikā – A Study. Gujarat University, Ahmedabad-9.

Łucyszyna, O.: Filozofia Słowa klasycznej i poklasycznej sankhji. Dom Wydawniczy ELIPSA, Warszawa 2018.

Karnataka, V.:: Yogavijñānaśabdakośaḥ [Słownik filozofii jogi] (vol. 1-2). Sampurnanand Sanskrit Vishvavidyalaya, Varanasi 2014.

Jakubczak, M.: „Podstawy Filozofii Sankhji”. W: Filozofia Wschodu. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2001: 39–57.

Jakubczak, M.: „Iśwarakriszna: Sankhjakarika.” W: Filozofia WschoduWybór tekstów. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2002: 81–98.

Tokarz, F.: Z filozofii indyjskiej kwestie wybrane cz. II. KUL 1985.