Upaniszady (od: upa-ni-√sad – przysiadać się; wyraz posiada dwie formy: upaniṣad – rodzaj żeński f. / upaniṣada – rodzaj nijaki n.) konstytuują najmłodszą warstwę literatury wedyjskiej. Powiązane były z jedną z czterech Wed (saṁhitā), a umieszczane pod koniec młodszych wedyjskich warstw – brāhmaṇa, āraṇyaka – dlatego wspólnie nazywane są końcem Wedy (vedānta). Dziesięciu głównych (mukhya) upaniszad:
īśa-kena-katha-praśna-
muṇḍa-māṇdukya-tittiriḥ |
aitareyaṁ ca cchāndogyam
bṛhad-āraṇyakam tathā ||
Iśa, Kena, Katha, Praśna,
Munda, Mandukja, Tittiri,
Aitareja i Ćhandogja,
Bryhadaranjaka z nimi.
Cała dziesiątka (oraz upaniszad Śvetāśvatara) została skomentowana przez założyciela szkoły niedualnej wedanty (advaita-vedānta) Śankarę (Śaṅkara). Do listy czasem dodawane są również trzy dodatkowe: Śvetāśvatara, Kauṣītaki, Maitrāyaṇīya:
- Īśa
- Kena
- Kaṭhā
- Praśna
- Muṇḍaka
- Māṇḍukya
- Taittirīya
- Aitareya
- Chāndogya
- Bṛhadāraṇyaka
- Śvetāśvatara
- Kauṣītaki
- Maitrī