8.36. Armie walczą dalej

Sańdźaja rzekł:
Kszatrijowie owi, wielki królu, jedni z drugimi zwaśnieni i zabić jedni drugich pragnący, nawzajem się w bitwie razili. Masy rydwanów i masy koni, masy ludzi i masy słoni powszędy, wielki królu, nawzajem zwierały się w boju. Zderzanie się maczug, sztab żelaznych i prętów,
a także śmigających rzutek, bełtów z proc i pocisków, widzieliśmy wszędzie w starciu tym straszliwym. Jak szarańcze zlatywały się zewsząd strzał deszcze!

[5] Słonie ze słoniami się potykały, wzajemnie w walce w rozsypkę się roznosząc, a konie — z końmi; z rydwannikami rydwannicy się potykali, piechurzy — z oddziałami piechoty, z oddziałami konnicy zaś — jeźdźcy konni. Piechurzy miażdżyli w bitwie rydwany i słonie, słonie i konnicę rydwany miażdżyły, galopujące słonie zaś, królu — trzy pozostałe armii wroga formacje*.

Pędzący tak bohaterowie, wzajemnie na siebie wrzeszczący, gwałtownie wyrzynać się jęli, jakby bydło tam zarzynano… Zalane krwią pole bitwy, potomku Bharaty, aż błyszczało, niczym ziemia rojami czerwców pokryta w porze deszczy, albo też dziewczyna smagła w lśniących szatach, na czerwono krokoszem barwionych. Od mięsa i krwi pstrokate, pole bitwy pozłocone się zdawało. [10] Masy uciętych głów, ramion i ud, rozrzuconych kolczyków i innych ozdób, w tym tych ze złota, wciąż na niciach, a także ciał łuczników oraz zbroi ich i chorągwi, na ziemię tam upadały.

Słonie ze słoniami zwierały się w boju, kłów czubkami jedne drugie rozdzierając. Ugodzone kłami, jaśniały słonie te o kłach ogromnych, z członkami krwią zbroczonymi, jak minerałami zdobne góry jaśnieją w płynnej czerwonej ochry potokach. Na oszczepy ciśnięte w nie przez jeźdźców słoni wroga — i na liczne wciąż przez nich dzierżone — nacierały inne ze słoni tych, łamiąc je trąbami. [15] Błyszczały słonie te prześwietne, o zbrojach strzałami z żelaza rozciętych, jak góry błyszczą zimą, wielki królu, osłony chmur pozbawione. Strzałami o nasadach ze złota pokryte, lśniły te słonie wspaniałe, niczym góry, panie, których wierzchołki od gwiazd spadających jaśnieją. Część słoni tych, górom podobnych, przez słonie wroga rażonych, na ziemię się zwalała w starciu, niczym góry, którym ucięto skrzydła*. Inne słonie uciekały w bitwie tej wielkiej, włóczniami poranione i z bólu od ran cierpiące; upadały potem, łby swe i kły na ziemi składając. Osuwając się na ziemię, jak lwy ryczały straszliwie inne jeszcze słonie; liczne inne, królu, słabły i stękały…

[20] Powalone strzałami konie, w uprzężach i zbrojach ze złota, osuwały się na ziemię i słabły, inne błąkały się dokoła, a jeszcze inne, wleczone, po ziemi się wiły; rażone strzałami i oszczepami, w przeróżnym znajdowały się stanie.

Ludzie, powalani na ziemię, jękliwie wołali tam, panie, na widok ojców swych, dziadów albo krewnych. Inni zaś, potomku Bharaty, pędzących wrogów widząc, imiona swe i nazwy rodów sławne oznajmiali sobie nawzajem. Ucięte ramiona ludzi, wielki królu, w ozdobach ze złota, upadały i wzlatywały, na ziemi i w powietrzu się wiły; [25] tysiącami na ziemię zwalały się w drgawkach, a inne śmigały w boju jak rzucające się do ataku węże. Ramiona te, panie ludu, kapturom węży podobne i maścią sandałową natarte, mokre od krwi, błyszczały jasno, sztandarami ze złota się zdając.

Rozgardiaszu pełna, tak wszędzie dokoła groźna bitwa ta wrzała; walczyli ze sobą wszyscy, nie wiedząc, kogo rażą. W zlatującego się oręża natłoku, gdy kurz wzbity z ziemi pokrył wszystko, królu, ciemność spowiła bitwę — ani swojacy, ani wrogowie nikogo w niej nie rozpoznawali… Tak toczyła się ta straszna bitwa, budząca grozę!

Raz za razem wypływały stamtąd wielkie rzeki, co krew za wodę miały — [30] z leżącymi w nich głów kamieniami, w rzęsę włosów obfitujące, zarzucone masami kości, niosące łuki wspaniałe i wyborne strzały. Z mułem i błotem mięsa, z falami krwi straszliwymi,
płynęły rzeki te, powiększające władanie Jamy. Przerażające te rzeki, do siedziby Jamy wiodące, głębokie, zatapiające, postrach pośród kszatrijów wzbudzały.

Gdy zaś to tu, to tam, tygrysie wśród ludzi, padlinożercy odzywać się w niej zaczęli, groźna ta bitwa stolicy króla zmarłych podobna się stała. Niezliczone bezgłowe kadłuby powszędy z ziemi wstawały; mięsem i krwią nasycone, pląsały upiorów gromady. [35] Wron i sępów stada, potomku Bharaty, widzieć się tam też dało — czmychały, krwi się napiwszy i tłuszczu, syte limfy, szpiku, tłuszczu i mięsa.

Bohaterowie jednak, królu, ze swych ślubów wojownika słynni, bardzo trudny do odrzucenia strach odrzucając, wyczynów dokonywali w boju, nieustraszeni. W bitwie tej, strzałami i włóczniami zasypanej, pełnej stad padlinożerców, zastępami bohaterowie krążyli, męstwo swe rozsławiając. Jedni drugim, potomku Bharaty, oznajmiali imiona swe i nazwy rodów. Powszędy w starciu imiona ojców i rodów nazwy oznajmiając, liczni wojownicy, panie ludu, miażdżyli się tam nawzajem włóczniami, oszczepami i trójzębami.

[40] Gdy tak trwała wtedy ta straszliwa bitwa, budząca grozę, armia Kaurawów, wyczerpana, w przygnębieniu się pogrążała, tak jak łódź rozbita pogrąża się w oceanie…