8.23. Przemowa Durjodhany

Sańdźaja rzekł:
Syn twój, wielki królu, uprzejmie do króla Madrów* się zbliżył i taką oto przemowę po przyjacielsku doń wygłosił:

— Szczęsny władco Madrów, swym ślubom wierny, powiększający nieprzyjaciół swych nieszczęścia, bohaterski w boju, postrachu wojsk wrogów! Wysłuchałeś, mówco wyborny, co teraz powiedział Karna: że z grona lwów pośród królów to ciebie właśnie wybiera. By syna Prythy* zgładzić, co dla mnie zbawienne też będzie, łaskawie racz więc, rydwanniku prześwietny, Karny rydwanem powozić. [5] Nie ma dlań na świecie woźnicy innego, co panu by dorównywał. Niech pan od niebezpieczeństw wszelkich chroni Karnę, jak Brahma — Śankarę*! Tak jak Kryszna, woźnica wyborny, jest syna Prythy doradcą, ty również syna Radhy od zagrożeń wszelkich ochraniaj!
Bhiszma, Drona, Krypa, Karna, pan i męstwa pełen Bhodźa*, syn Subali Śakuni, syn Drony*, ja sam wreszcie — to były siły nasze. Każdemu z nas dziewięciu, armii przywódco, wrogiej armii jedna dziewiąta dostała się w przydziale. Z części przypadłej Bhiszmie i Dronie wielkiemu duchem nic tu już nie pozostało! Wykraczając nawet poza swój przydział, nieprzyjaciół mych owi dwaj powalali. Choć tygrysom wśród mężów podobni, starcami obaj jednak byli; podstępem w końcu także ich powalono — wyczynów dokonawszy niełatwych, do nieba stąd, mężu bez skazy, odeszli. [10] Podobnie i inni mężowie, tygrysy wśród ludzi prawdziwe, przez wrogów w starciu powaleni zostali. Wielu naszych do nieba odeszło w bitwie — co sił się starali, potężni, aż wyzionęli ducha… Jeden tylko długoręki Karna dobru naszemu i temu, co nam miłe, wciąż jest oddany, a ponadto pan, tygrysie wśród mężów, rydwanniku największy w świecie całym — w tym ogromna na zwycięstwo ma nadzieja, Madrów władco.
Ardźunie Kryszna jako woźnica wyborny w bitwie służy. Zespolony z nim w boju i ochraniany przezeń, wielkich wyczynów dokonuje syn Prythy — na własne oczy widziałeś to, władco ziemi. Nie zabijał tak przedtem nieprzyjaciół Ardźuna w starciu. Dzień po dniu widać, panie Madrów, jak w walce do ucieczki nas zmusza…
Pozostała część armii wroga przydzielona jest Karnie i tobie, mężu splendoru wielkiego pełen. Część tę wespół z Karną naraz w bitwie zniszczcie! [15] Jak ciemność ginie, przyjacielu, na widok Surji z Aruną, tak samo synowie Kunti razem z Pańćalami i Sryńdźajami niech zginą! Najlepszym z rydwanników jest Karna, a pan — najlepszym z woźniców. Nie ma drugiej takiej pary na świecie, co panów parze byłaby równa. Jak w sytuacjach wszelakich władca Wrysznich* Pandawy* strzeże, tak Karnę Waikartanę to pan niech ratuje w boju! Z tobą bowiem jako woźnicą, panie ziemi, niepokonany Karna się stanie nawet w starciu z bogami pod wodzą Śakry*, a cóż dopiero w walce z synami Pandu — w słowa me nie wątp!

Przemowę Durjodhany tę słysząc, Śalja, przejęty gniewem, brwi ściągnąwszy, ze zmarszczkami trzema na czole, raz za razem wymachiwał rękoma. [20] Poczerwieniałymi ze złości, szeroko otwartymi oczyma przewracając, tak rzekł ów mąż długoręki, dumny z rodu swego, bogactwa, wyszkolenia i siły:

— Obrażasz mnie, synu Gandhari i z pewnością mi nie dowierzasz, skoro bez skrępowania mi mówisz: „Woźnicą zostań!”. Wychwalasz Karnę, sądząc, że góruje nad nami wszystkimi, lecz ja do równych mi w walce syna Radhy wcale nie zaliczam… Większą odeń część armii wroga przydziel mi, ziemi panie — wybiję ją w bitwie, po czym odjadę, tak jak tu przyjechałem. Albo też sam jeden walczyć będę, rodu Kuru pociecho. Ujrzyj męstwo me dzisiaj w boju, gdy nieprzyjaciół będę zadręczać! [25] Żaden mąż mi podobny, potomku Kuru, pragnień swych w sercu ciągle skrywać nie byłby w stanie — nie powinieneś więc mnie podejrzewać… Nijak też w starciu pogardzać mną się nie powinno — spójrz bowiem na te oto ramiona me, twarde niczym diament! Spójrz również na łuk mój cudowny i na strzały, wężami jadowitymi się zdające! Spójrz na wyszykowany mój rydwan z dobrymi końmi, jak wiatr prędkimi! Na maczugę mą spójrz także, synu Gandhari, płytkami złotymi ozdobioną! Gniewu pełen, rozedrzeć mógłbym ziemię i góry porozrzucać; swym żarem ducha, ziemi władco, oceany mógłbym wysuszyć!
Takim zatem mnie znając i wiedząc, żem wrogów pognębić zdolny, czemu, królu, woźnicą mi być każesz syna Adhirathy — męża niższego stanem? [30] Zaprawdę, nie godzi ci się, Indro wśród królów, jarzma tego na mnie nakładać. Ja wyższy wszak stanem jestem, a on — niższy; służby u niego nie ścierpię… Ktokolwiek czcigodniejszego pod władzę niższego stanem oddaje, choćby czcigodny mąż ów z przyjaźni sam podwładnym zostać się zgodził, ten zło czyni, porządek społeczny na głowie stawiając. Bramini przez Brahmę z ust jego stworzeni zostali, kszatrijowie — z piersi; z ud stworzył waiśjów, a ze stóp śudrów — tak głoszą Wedy. Z nich kolejne, szczególne stany „z włosem” i „pod włos” się rodzą — z mieszanych związków, potomku Bharaty, między pierwszymi czterema stanami*. Kszatrijowie zgodnie z tradycją chronią, gromadzą i rozdają. Uczonych braminów postawił Brahma na ziemi, by wspierali ludzi, składając ofiary, nauczając i dary przyjmując czyste. [35] Do waiśjów uprawa roli należy, hodowla zwierząt i darowizny wszelkie. Śudrowie braminom, kszatrijom i waiśjom usługiwać mają. Braminom i kszatrijom zaś usługiwać mają woźnice, choć nie waiśjom ani śudrom*. Posłuchaj, co w związku z tym powiem ci, mężu bez skazy: z rodu wieszczów królewskich się wywodzę, wyświęcony zostałem na króla, sławą wielkiego rydwannika się cieszę; bardowie służyć mi i wychwalać mnie powinni. Takim to mężem będąc, rodów wrogów pogromco, nie ścierpię służenia w bitwie za woźnicę u Syna Woźnicy… Obrazy doznawszy, za nic dalej walczyć się nie zgodzę. Żegnam cię dziś, synu Gandhari i odjeżdżam, tak jak tu przyjechałem!

[40] Tak mówiąc, Śalja, ów tygrys wśród mężów, zgromadzeń i bitew ozdoba, urażony, podniósł się prędko i grono królów opuścił. Po przyjacielsku, z szacunkiem wielkim syn twój go jednak zatrzymał, po czym pojednawcze słowa wyrzekł doń słodkie, ziszczenie celów wszystkich zapewnić zdolne:

— Jest tak, jak powiedziałeś, Śaljo, żadnych wątpliwości to nie budzi. Cel pewien mam tu jednak na względzie — posłuchaj o nim, ludzi władco. Nie góruje nad tobą Karna, ja zaś nie podejrzewam cię wcale, gdyż król władający Madrami nie mógłby fałszywie postąpić. Przodkowie twoi, mężowie prześwietni, prawdy się zawsze trzymali. Stąd Artajanim nazywają pana, jak mniemam — Kroczących Drogą Prawdy Potomkiem. [45] A ponieważ cierniem dla wrogów, dumę ich niszczącym, jesteś na tej ziemi, dlatego Śalją, czyli Cierniem, również cię zowią, ziemi panie. Znawco prawa, dary obfite rozdający braminom, zrób dla mnie wszystko to, o co cię proszę, tak jak pan przedtem przyrzekał! Z tego, że wybór Karny i mój padł na ciebie, byś końmi syna Radhy wspaniałymi powoził w boju, nie wynika wcale, że przewyższamy cię męstwem. Karna zaletami nad Zdobywcą Bogactw* góruje, ty zaś, przyjacielu, nad synem Wasudewy* — to osąd świata tego. Przewyższa Karna syna Prythy, byku wśród mężów, strzałami swymi, pan zaś Krysznę przewyższa powożeniem końmi i siłą.
[50] Zna dobrze serce konia rozumny syn Wasudewy, lecz bez wątpienia ty, królu Madrów, w dwójnasób je poznałeś!

Śalja rzekł:
— Skoro pośród wojska swego mówisz mi, Kaurawo, że syna Dewaki* przewyższam, to miłyś mi, synu Gandhari! Podejmę się powozić, bohaterze, przesławnego syna Radhy rydwanem, gdy z Pandawą prześwietnym* walczyć będzie — zgodnie z twym życzeniem. Warunek jednak pewien stawiam tu Waikartanie: że będę mógł go obrzucać takimi, jak zechcę, słowami!

Sańdźaja rzekł:
„Zgoda!” — odparł razem z Karną synowi króla Madrów syn twój, królu, Bharato prześwietny, potomku Bharaty!