8.33. Porażka wojska Kaurawów

Sańdźaja rzekł:
W armię jego się wdarłszy, do Króla Prawa* Karna się zbliżył, rydwanów, słoni, koni i piechurów tysiącami otoczony. Tysiące broni przeróżnej, przez wrogów weń posłanej, spokojnie przeciął Buhaj, po czym strzał groźnych setkami ich poprzeszywał. Głowy ich, ramiona i uda ucinał całkiem; pokonani przezeń, ci zabici na ziemi legli — rozpierzchli się inni… Piechota Drawidów jednak, Andhrów i Niszadów, przez Satjakiego* ponownie nakłoniona,
dręczyć Karnę jęła, zabić go w boju pragnąc. [5] Strzałami jego rażeni, ramion i hełmów wyzbyci, na ziemię wespół padli, jak zrąbany las cały drzew śala… Setki wojowników zabił tak w bitwie, tysiące, dziesiątki tysięcy! Ciała ich na ziemi spoczęły, na wszystkie strony świata rozeszła się zaś ich chwała.

Następnie Karnie Waikartanie, co w starciu pełnemu gniewu niszczycielskiemu bogu śmierci był podobny, Pandawowie i Pańćalowie odpór zaczęli dawać, jakby ziołami i zaklęciami magicznymi chorobę wyleczyć chcieli. Zniszczenie wśród nich siejąc, znowu rzucił się ów na Judhiszthirę, niczym choroba o mocy ponad zwykłą miarę, na którą ani zioła, ani zaklęcia, ani obrzędy nie działają. Odpierany jednak przez Pandawów, Pańćalów i Kekajów, co króla* chroniąc, żarliwie walczyli, pokonać ich nie zdołał, tak jak śmierć zaklęć znawców nie zwycięża…

[10] Potem Judhiszthira, bohaterskich wrogów zabójca, o oczach ze złości przekrwionych, do tak powstrzymanego, lecz pozostającego w pobliżu Karny ozwał się w te oto słowa:

— Karno! Karno, co patrzysz, a nie widzisz! Posłuchaj mnie, Synu Woźnicy! Ciągle w bitwie Phalgunie* przesławnemu wyzwania rzucasz i przeciwstawiasz się nam stale, zamysłów synów Dhrytarasztry się trzymając. Całą siłę swą, męstwo swe całe i całą swą do Pandawów nienawiść, wszystko to pokaż dzisiaj, wielki wysiłek ludzki podjąwszy — a ja w tym wielkim boju przekonania do walki cię dziś pozbawię!

To rzekłszy, wielki królu, syn Pandu wówczas dziesiątką ostrych żelaznych strzał o nasadach ze złota Karnę przeszył. Syn Woźnicy na to, potomku Bharaty, łucznik wielki, wrogów pogromca, dziewięcioma strzałami o grotach jak zęby cielęcia go przebił, jakby zeń szydząc. [15] Następnie dwiema strzałami o grotach jak brzytwa dwóch Pańćalów, strażników kół rydwanu męża owego wielkiego duchem ugodził w starciu bohaterski Karna, a także innymi strzałami o drzewcach prostych. Po obu bokach Króla Prawa, blisko rydwanu jego, bohaterowie owi dwaj tak jaśnieli, jak po księżyca dwóch stronach — dwie gwiazdy Punarwasu*. Judhiszthira wtedy strzał trzydziestką znów przeszył Karnę, a potem po trzy strzały posłał w Suszenę i Satjasenę*. Śalję dziewięćdziesięcioma strzałami przebił, siedemdziesięcioma trzema jeszcze — Syna Woźnicy, w strażników jego zaś wraził po trzy strzały o locie prostym. Syn Adhirathy* w odwecie, zaśmiawszy się szyderczo, łukiem swym potrząsając, strzałą na niedźwiedzie i kolejnych strzał sześćdziesiątką króla ugodził, po czym radośnie zakrzyknął!

[20] Popędzili ku Judhiszthirze wówczas Pandawów przywódcy; przed Synem Woźnicy chcąc go chronić, strzałami Karnę zadręczać jęli. Satjaki i Ćekitana, Jujutsu i władca Pandjów,
Dhrysztadjumna i Śikhandin, synowie Draupadi i Prabhadrakowie, Bliźniacy* obaj i Bhimasena, a także syn Śiśupali, Karuszowie, Matsjów resztki, Kekajowie, Kaśi i Kosalowie
— bohaterowie owi pośpiesznie odpór zaczęli dawać Wasuszenie*. Również Dźanamedźaja z Pańćalów strzałami swymi Karnę wtedy przeszył: strzałami o grotach jak ucho dzika, strzałami z żelaza, ostrymi strzałami z trzciny, wielkimi strzałami, strzałami o grotach jak ząb cielęcia, brzytwa i dziób wróblicy. Z przeróżną bronią groźną wojownicy na rydwanach, słoniach i koniach, otoczywszy ze wszystkich stron Karnę, natarli nań, pragnąc go zabić. [25] Gdy zaś Pandawowie prześwietni tak się nań zewsząd wespół rzucili, oręż Brahmy ów przywołał, strzałami wypełniając strony świata wszystkie. Potem ogień w postaci Karny, żarem męstwa płonący i buchający wielkimi strzał płomieniami, z wdziękiem w boju tym krążąc, las Pandawów jął spalać.

Broń potężną wielkich duchem wrogów odparłszy, łucznik ów wielki, szyderczo się śmiejąc, strzałami Judhiszthirze łuk złamał. Następnie w okamgnieniu dziewięćdziesiątkę kolejnych ostrych strzał o drzewcach prostych na łuk swój nałożył Karna i zbroję królowi poprzebijał nimi w starciu. Na ziemię spadając, lśniła wówczas ta złotem zdobna zbroja niczym wiatrem smagana, błyskawicą rozświetlona resztka chmury, od słońca promieni jaśniejąca. [30] Ciało zaś owego Indry wśród mężów, w ozdobach z klejnotów cudownych, pozbawione zbroi, tak rozbłysło, jak w nocy błyszczy bezchmurne niebo. Strzałami ze zbroi odarty, krwią ociekający syn Prythy, gniewu pełen, w syna Adhirathy cisnął włócznię całą z żelaza. Broń tę, jakby płonącą w przestworzach, strzał siódemką ów jednak przeszył; łucznika wielkiego strzałami złamana, na ziemię runęła włócznia. Ramiona, czoło i pierś Karny ugodził na to Judhiszthira oszczepów czwórką, po czym radośnie zakrzyknął! Krwią zbroczony Karna, w gniewie niczym wąż sycząc, strzałą na niedźwiedzie sztandar Pandawie przeciął, jego samego trójką strzał przebił, kołczany oba mu połamał i rydwan roztrzaskał mu na kawałki. [35] A kiedy i woźniców bocznych* mu powalił, w przygnębieniu do ucieczki rzucił się syn Prythy,
przeciwstawiać się dłużej wrogowi niezdolny. Pognał za nim, królu, syn Radhy*, dłoń na ramieniu mu położył i ze śmiechem przemówił do Pandawy, lżyć go się zdając:

— Jakże mąż szlachetnie urodzony, prawu kszatrijów podległy, może w starciu porzucać wrogów, w bitwie tej wielkiej ratując swe życie? W prawach kszatrijów biegłości nie masz — tak uważam. Mocy Wed oddany jesteś, ich recytacji, obrzędom ofiarnym. Nie walcz więc, synu Kunti! Na bohaterów nie nacieraj! Nic niemiłego im nie mów! Nie przystępuj do wielkiego boju!

[40] To rzekłszy, wypuścił mocarz ów syna Prythy, lecz armię Pandawów powalał dalej, jak Piorunoręki* — asurów wojsko. Wyraźnie zawstydzony, pierzchnął stamtąd prędko pan ludzi. Za uciekającym tak królem niezłomnym podążyli wtedy Ćedi, Pandawowie, Pańćalowie i wielki rydwannik Satjaki, bohaterscy synowie Draupadi oraz synowie obaj Pandu i Madri*.

Gdy zobaczył Karna, że oddział Judhiszthiry jest w odwrocie, w pościg za nim ruszył na czele Kaurawów bohaterskich. Dźwięki konch i kotłów oraz łuków brzęki rozbrzmiały wówczas; synowie Dhrytarasztry lwie ryki wydawać zaczęli. Judhiszthira zaś, potomku Kuru, na rydwan Śrutakirtiego* wsiadł z pośpiechem na widok tej odwagi Karny w natarciu… [45] Ścigane siły swe widząc, tak wojownikom Król Prawa polecił z gniewem:

— Zabijcie go po tysiąckroć!

Na rozkaz ten króla wielcy rydwannicy Pandawów wszyscy z Bhimaseną na czele na synów twych się rzucili. Głośna wrzawa, potomku Bharaty, wśród wojowników tam się podniosła; trąbienie słoni, rżenie koni, turkot rydwanów i piechurów wrzaski, a także szczęk oręża to tu, to tam słychać było. „Powstańcie! Uderzajcie! Gińcie! Nacierajcie!” — tak jedni do drugich krzyczeli wojownicy, nawzajem na polu bitwy się rażąc. Cień chmur miejsce to jakby spowił, gdyż niebo strzał deszczem się pokryło za sprawą zgromadzonych tam mężów prześwietnych, co wzajemnie się powalali.

[50] Bez chorągwi, godeł i parasoli, bez koni, woźniców i oręża, bez członków ciała i części ich różnych, ranieni w boju i zabici, na ziemię padali władcy. Wspaniałe słonie, najwyższymi gór szczytami się zdające, powalone, wraz z jeźdźcami padały, niczym piorunami rozdarte góry. Z rozłupanymi zbrojami i ozdobami potłuczonymi konie o ciałach powywracanych padały wraz z jeźdźcami; tysiącami bohaterowie zabici padali. Z poprzeszywanymi członkami i bronią porozrzucaną oddziały piechoty tysiącami przez słonie, konie i rydwany powalane były, zabijane w starciu przez bohaterskich przeciwników. Ziemia powszędy się pokryła głowami mężów szałem ogarniętych bitewnym, o szeroko otwartych, podłużnych, zaczerwienionych oczach, a twarzach lotosom i księżycom podobnych.

[55] Na rozległym niebie zaś dźwięk latających pałaców bogów słyszeli ludzie, wypełnionych gromadami nimf niebiańskich, co głośno śpiewały i grały. Lecąc, wciąż nowych bohaterów wciągały do pałaców tych nimf zastępy, przez bohaterskich wrogów, którym stawiali czoła, tysiącami porżniętych i zabitych*. Na własne oczy cud ten wielki widząc, raj osiągnąć żądni, bohaterowie w podnieceniu prędko jeden na drugiego się rzucali.

Rydwannicy z rydwannikami rozmaicie walczyli w starciu, piechurzy — z piechurami; słonie ze słoniami się ścierały, z końmi — konie. Tak przebiegała ta bitwa, padały konie i słonie, ginęli ludzie, aż wojsko całe kurz spowił; swoi — swoich, wrogowie zaś wrogów razić wtedy jęli. [60] Ciągnęli się za włosy, zębami gryźli, drapali paznokciami, walczyli na pięści i mocowali się w boju tym, ciała ludzi niszczącym i kres kładącym ich występkom.

Tak toczyło się starcie, padały słonie i konie, ginęli ludzie, aż z ciał ludzi, koni i słoni wypłynęła krwi rzeka, co liczne ciała padłych ludzi, koni i słoni ze sobą poniosła. W natłoku ludzi, koni i słoni przerażała tchórzliwych rzeka ta straszliwa, ciała ludzi, koni i słoni ze sobą niosąca, której wodą i mułem krew piechurów, koni, słoni i jeźdźców się stała. Na najdalszy jej brzeg przeprawiali się mężowie zwycięstwa żądni — jedni brodem, a inni płynąc, to zanurzając się, to znów wynurzając. Z członkami krwią zbroczonymi, z zakrwawionymi zbrojami, szatami i orężem, kąpali się w niej, jej krew pili i ginęli w niej, byku wśród Bharatów. [65] Spójrzmy — rydwany, konie, ludzie, słonie, broń i ozdoby, szaty i zbroje, wojownicy zabijani i już zabici, ziemia, przestworza, niebo i świata wszystkie strony niemal całkiem od krwi poczerwieniały! Nadmierny zapach krwi zaś, potomku Bharaty, jej dotyk, smak, wygląd i dźwięk rozchodzący się wkoło ogromnie większość wojska przygnębił…

Potem na armię twą, tak przez wrogów pod wodzą Bhimaseny rażoną, kolejni bohaterscy rydwannicy z Satjakim na czele wespół się rzucili. Impetu nacierających owych mężów wielkich duchem znieść niezdolne, wielkie wojsko synów twych, królu, ucieczką się ratowało. Z rydwanami, końmi i słoniami w rozsypce, wzburzonymi ludźmi i wierzchowcami,
zniszczonymi tarczami i zbrojami, oręż włącznie z łukami porzucając, [70] powszędy rozpierzchła się ścigana tak armia twa, jak w wielkim lesie — zadręczane przez lwy stado słoni…