Autorzy
Opracowali (indika 2024):
(tłumaczenie)
Andrzej Babkiewicz
(komitet redakcyjny)
Andrzej Babkiewicz, Joanna Jurewicz, Monika Nowakowska,
Sven Sellmer, Przemysław Szczurek, Anna Trynkowska
(redakcja techniczna)
Karina Babkiewicz
(przygotowanie tekstu, skład, zamieszczenie na stronie)
Sven Sellmer i Andrzej Babkiewicz
Tłumaczenie finansowane w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki”
w latach 2017–2023, numer projektu 0357/NPRH5/H22/84/2017.
महाभारत
Mahābhārata
7. Księga Drony (Droṇaparvan)
***
7.122-161 Śmierć Ghatotkaćy (ghaṭotkaca-vadha)
7.164. Oszukanie Drony
Streszczenie rozdziału:
saṃjaya uvāca
tasmiṃs tathā vartamāne
narāśvagajasaṃkṣaye |
duḥśāsano mahārāja
dhṛṣṭadyumnam ayodhayat ||7.164.1||
sa tu rukmarathāsakto
duḥśāsanaśarārditaḥ |
amarṣāt tava putrasya
śarair vāhān avākirat ||7.164.2||
kṣaṇena sa rathas tasya
sadhvajaḥ sahasārathiḥ |
nādṛśyata mahārāja
pārṣatasya śaraiś citaḥ ||7.164.3||
duḥśāsanas tu rājendra
pāñcālyasya mahātmanaḥ |
nāśakat pramukhe sthātuṃ
śarajālaprapīḍitaḥ ||7.164.4||
sa tu duḥśāsanaṃ bāṇair
vimukhīkṛtya pārṣataḥ |
kirañ śarasahasrāṇi
droṇam evābhyayād raṇe ||7.164.5||
pratyapadyata hārdikyaḥ
kṛtavarmā tadantaram |
sodaryāṇāṃ trayaś caiva
ta enaṃ paryavārayan ||7.164.6||
taṃ yamau pṛṣṭhato 'nvaitāṃ
rakṣantau puruṣarṣabhau |
droṇāyābhimukhaṃ yāntaṃ
dīpyamānam ivānalam ||7.164.7||
saṃprahāram akurvaṃs te
sarve sapta mahārathāḥ |
amarṣitāḥ sattvavantaḥ
kṛtvā maraṇam agrataḥ ||7.164.8||
śuddhātmānaḥ śuddhavṛttā
rājan svargapuraskṛtāḥ |
āryaṃ yuddham akurvanta
parasparajigīṣavaḥ ||7.164.9||
śuklābhijanakarmāṇo
matimanto janādhipāḥ |
dharmayuddham ayudhyanta
prekṣanto gatim uttamām ||7.164.10||
na tatrāsīd adharmiṣṭham
aśastraṃ yuddham eva ca |
nātra karṇī na nālīko
na lipto na ca vastakaḥ ||7.164.11||
na sūcī kapiśo nātra
na gavāsthir gajāsthikaḥ |
iṣur āsīn na saṃśliṣṭo
na pūtir na ca jihmagaḥ ||7.164.12||
ṛjūny eva viśuddhāni
sarve śastrāṇy adhārayan |
suyuddhena parāṃl lokān
īpsantaḥ kīrtim eva ca ||7.164.13||
tadāsīt tumulaṃ yuddhaṃ
sarvadoṣavivarjitam |
caturṇāṃ tava yodhānāṃ
tais tribhiḥ pāṇḍavaiḥ saha ||7.164.14||
dhṛṣṭadyumnas tu tān hitvā
tava rājan ratharṣabhān |
yamābhyāṃ vāritān dṛṣṭvā
śīghrāstro droṇam abhyayāt ||7.164.15||
nivāritās tu te vīrās
tayoḥ puruṣasiṃhayoḥ |
samasajjanta catvāro
vātāḥ parvatayor iva ||7.164.16||
dvābhyāṃ dvābhyāṃ yamau sārdhaṃ
rathābhyāṃ rathapuṃgavau |
samāsaktau tato droṇaṃ
dhṛṣṭadyumno 'bhyavartata ||7.164.17||
dṛṣṭvā droṇāya pāñcālyaṃ
vrajantaṃ yuddhadurmadam |
yamābhyāṃ tāṃś ca saṃsaktāṃs
tadantaram upādravat ||7.164.18||
duryodhano mahārāja
kirañ śoṇitabhojanān |
taṃ sātyakiḥ śīghrataraṃ
punar evābhyavartata ||7.164.19||
tau parasparam āsādya
samīpe kurumādhavau |
hasamānau nṛśārdūlāv
abhītau samagacchatām ||7.164.20||
bālye vṛttāni sarvāṇi
prīyamāṇau vicintya tau |
anyonyaṃ prekṣamāṇau ca
hasamānau punaḥ punaḥ ||7.164.21||
atha duryodhano rājā
sātyakiṃ pratyabhāṣata |
priyaṃ sakhāyaṃ satataṃ
garhayan vṛttam ātmanaḥ ||7.164.22||
dhik krodhaṃ dhik sakhe lobhaṃ
dhiṅ mohaṃ dhig amarṣitam |
dhig astu kṣātram ācāraṃ
dhig astu balam aurasam ||7.164.23||
yat tvaṃ mām abhisaṃdhatse
tvāṃ cāhaṃ śinipuṃgava |
tvaṃ hi prāṇaiḥ priyataro
mamāhaṃ ca sadā tava ||7.164.24||
smarāmi tāni sarvāṇi
bālye vṛttāni yāni nau |
tāni sarvāṇi jīrṇāni
sāṃprataṃ nau raṇājire |
kim anyat krodhalobhābhyāṃ yudhyāmi tvādya sātvata ||7.164.25||
taṃ tathāvādinaṃ rājan
sātyakiḥ pratyabhāṣata |
prahasan viśikhāṃs tīkṣṇān
udyamya paramāstravit ||7.164.26||
neyaṃ sabhā rājaputra
na cācāryaniveśanam |
yatra krīḍitam asmābhis
tadā rājan samāgataiḥ ||7.164.27||
duryodhana uvāca
kva sā krīḍā gatāsmākaṃ
bālye vai śinipuṃgava |
kva ca yuddham idaṃ bhūyaḥ
kālo hi duratikramaḥ ||7.164.28||
kiṃ nu no vidyate kṛtyaṃ
dhanena dhanalipsayā |
yatra yudhyāmahe sarve
dhanalobhāt samāgatāḥ ||7.164.29||
saṃjaya uvāca
taṃ tathāvādinaṃ tatra
rājānaṃ mādhavo 'bravīt |
evaṃvṛttaṃ sadā kṣatraṃ
yad dhantīha gurūn api ||7.164.30||
yadi te 'haṃ priyo rājañ
jahi māṃ mā ciraṃ kṛthāḥ |
tvatkṛte sukṛtāṃl lokān
gaccheyaṃ bharatarṣabha ||7.164.31||
yā te śaktir balaṃ caiva
tat kṣipraṃ mayi darśaya |
necchāmy etad ahaṃ draṣṭuṃ
mitrāṇāṃ vyasanaṃ mahat ||7.164.32||
ity evaṃ vyaktam ābhāṣya
pratibhāṣya ca sātyakiḥ |
abhyayāt tūrṇam avyagro
nirapekṣo viśāṃ pate ||7.164.33||
tam āyāntam abhiprekṣya
pratyagṛhṇāt tavātmajaḥ |
śaraiś cāvākirad rājañ
śaineyaṃ tanayas tava ||7.164.34||
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ
kurumādhavasiṃhayoḥ |
anyonyaṃ kruddhayor ghoraṃ
yathā dviradasiṃhayoḥ ||7.164.35||
tataḥ pūrṇāyatotsṛṣṭaiḥ
sātvataṃ yuddhadurmadam |
duryodhanaḥ pratyavidhyad
daśabhir niśitaiḥ śaraiḥ ||7.164.36||
taṃ sātyakiḥ pratyaviddhat
tathaiva daśabhiḥ śaraiḥ |
pañcāśatā punaś cājau
triṃśatā daśabhiś ca ha ||7.164.37||
tasya saṃdadhataś ceṣūn
saṃhiteṣuṃ ca kārmukam |
acchinat sātyakis tūrṇaṃ
śaraiś caivābhyavīvṛṣat ||7.164.38||
sa gāḍhaviddho vyathitaḥ
pratyapāyād rathāntaram |
duryodhano mahārāja
dāśārhaśarapīḍitaḥ ||7.164.39||
samāśvasya tu putras te
sātyakiṃ punar abhyayāt |
visṛjann iṣujālāni
yuyudhānarathaṃ prati ||7.164.40||
tathaiva sātyakir bāṇān
duryodhanarathaṃ prati |
pratataṃ vyasṛjad rājaṃs
tat saṃkulam avartata ||7.164.41||
tatreṣubhiḥ kṣipyamāṇaiḥ
patadbhiś ca samantataḥ |
agner iva mahākakṣe
śabdaḥ samabhavan mahān ||7.164.42||
tatrābhyadhikam ālakṣya
mādhavaṃ rathasattamam |
kṣipram abhyapatat karṇaḥ
parīpsaṃs tanayaṃ tava ||7.164.43||
na tu taṃ marṣayām āsa
bhīmaseno mahābalaḥ |
abhyayāt tvaritaḥ karṇaṃ
visṛjan sāyakān bahūn ||7.164.44||
tasya karṇaḥ śitān bāṇān
pratihanya hasann iva |
dhanuḥ śarāṃś ca ciccheda
sūtaṃ cābhyahanac charaiḥ ||7.164.45||
bhīmasenas tu saṃkruddho
gadām ādāya pāṇḍavaḥ |
dhvajaṃ dhanuś ca sūtaṃ ca
saṃmamardāhave ripoḥ ||7.164.46||
amṛṣyamāṇaḥ karṇas tu
bhīmasenam ayudhyata |
vividhair iṣujālaiś ca
nānāśastraiś ca saṃyuge ||7.164.47||
saṃkule vartamāne tu
rājā dharmasuto 'bravīt |
pāñcālānāṃ naravyāghrān
matsyānāṃ ca nararṣabhān ||7.164.48||
ye naḥ prāṇāḥ śiro ye no
ye no yodhā mahābalāḥ |
ta ete dhārtarāṣṭreṣu
viṣaktāḥ puruṣarṣabhāḥ ||7.164.49||
kiṃ tiṣṭhata yathā mūḍhāḥ
sarve vigatacetasaḥ |
tatra gacchata yatraite
yudhyante māmakā rathāḥ ||7.164.50||
kṣatradharmaṃ puraskṛtya
sarva eva gatajvarāḥ |
jayanto vadhyamānā vā
gatim iṣṭāṃ gamiṣyatha ||7.164.51||
jitvā ca bahubhir yajñair
yakṣyadhvaṃ bhūridakṣiṇaiḥ |
hatā vā devasād bhūtvā
lokān prāpsyatha puṣkalān ||7.164.52||
te rājñā coditā vīrā
yotsyamānā mahārathāḥ |
caturdhā vahinīṃ kṛtvā
tvaritā droṇam abhyayuḥ ||7.164.53||
pāñcālās tv ekato droṇam
abhyaghnan bahubhiḥ śaraiḥ |
bhīmasenapurogāś ca
ekataḥ paryavārayan ||7.164.54||
āsaṃs tu pāṇḍuputrāṇāṃ
trayo 'jihmā mahārathāḥ |
yamau ca bhīmasenaś ca
prākrośanta dhanaṃjayam ||7.164.55||
abhidravārjuna kṣipraṃ
kurūn droṇād apānuda |
tata enaṃ haniṣyanti
pāñcālā hatarakṣiṇam ||7.164.56||
kauraveyāṃs tataḥ pārthaḥ
sahasā samupādravat |
pāñcālān eva tu droṇo
dhṛṣṭadyumnapurogamān ||7.164.57||
pāñcālānāṃ tato droṇo 'py
akarot kadanaṃ mahat |
yathā kruddho raṇe śakro
dānavānāṃ kṣayaṃ purā ||7.164.58||
droṇāstreṇa mahārāja
vadhyamānāḥ pare yudhi |
nātrasanta raṇe droṇāt
sattvavanto mahārathāḥ ||7.164.59||
vadhyamānā mahārāja
pāñcālāḥ sṛñjayās tathā |
droṇam evābhyayur yuddhe
mohayanto mahāratham ||7.164.60||
teṣāṃ tūtsādyamānānāṃ
pāñcālānāṃ samantataḥ |
abhavad bhairavo nādo
vadhyatāṃ śaraśaktibhiḥ ||7.164.61||
vadhyamāneṣu saṃgrāme
pāñcāleṣu mahātmanā |
udīryamāṇe droṇāstre
pāṇḍavān bhayam āviśat ||7.164.62||
dṛṣṭvāśvanarasaṃghānāṃ
vipulaṃ ca kṣayaṃ yudhi |
pāṇḍaveyā mahārāja
nāśaṃsur vijayaṃ tadā ||7.164.63||
kaccid droṇo na naḥ sarvān
kṣapayet paramāstravit |
samiddhaḥ śiśirāpāye
dahan kakṣam ivānalaḥ ||7.164.64||
na cainaṃ saṃyuge kaś cit
samarthaḥ prativīkṣitum |
na cainam arjuno jātu
pratiyudhyeta dharmavit ||7.164.65||
trastān kuntīsutān dṛṣṭvā
droṇasāyakapīḍitān |
matimāñ śreyase yuktaḥ
keśavo 'rjunam abravīt ||7.164.66||
naiṣa yuddhena saṃgrāme
jetuṃ śakyaḥ kathaṃ cana |
api vṛtrahaṇā yuddhe
rathayūthapayūthapaḥ ||7.164.67||
āsthīyatāṃ jaye yogo
dharmam utsṛjya pāṇḍava |
yathā vaḥ saṃyuge sarvān
na hanyād rukmavāhanaḥ ||7.164.68||
aśvatthāmni hate naiṣa
yudhyed iti matir mama |
taṃ hataṃ saṃyuge kaś cid
asmai śaṃsatu mānavaḥ ||7.164.69||
etan nārocayad rājan
kuntīputro dhanaṃjayaḥ |
anye tv arocayan sarve
kṛcchreṇa tu yudhiṣṭhiraḥ ||7.164.70||
tato bhīmo mahābāhur
anīke sve mahāgajam |
jaghāna gadayā rājann
aśvatthāmānam ity uta ||7.164.71||
bhīmasenas tu savrīḍam
upetya droṇam āhave |
aśvatthāmā hata iti
śabdam uccaiś cakāra ha ||7.164.72||
aśvatthāmeti hi gajaḥ
khyāto nāmnā hato 'bhavat |
kṛtvā manasi taṃ bhīmo
mithyā vyāhṛtavāṃs tadā ||7.164.73||
bhīmasenavacaḥ śrutvā
droṇas tat param apriyam |
manasā sannagātro 'bhūd
yathā saikatam ambhasi ||7.164.74||
śaṅkamānaḥ sa tan mithyā
vīryajñaḥ svasutasya vai |
hataḥ sa iti ca śrutvā
naiva dhairyād akampata ||7.164.75||
sa labdhvā cetanāṃ droṇaḥ
kṣaṇenaiva samāśvasat |
anucintyātmanaḥ putram
aviṣahyam arātibhiḥ ||7.164.76||
sa pārṣatam abhidrutya
jighāṃsur mṛtyum ātmanaḥ |
avākirat sahasreṇa
tīkṣṇānāṃ kaṅkapatriṇām ||7.164.77||
taṃ vai viṃśatisāhasrāḥ
pāñcālānāṃ nararṣabhāḥ |
tathā carantaṃ saṃgrāme
sarvato vyakirañ śaraiḥ ||7.164.78||
tataḥ prāduṣkarod droṇo
brāhmam astraṃ paraṃtapaḥ |
vadhāya teṣāṃ śūrāṇāṃ
pāñcālānām amarṣitaḥ ||7.164.79||
tato vyarocata droṇo
vinighnan sarvasomakān |
śirāṃsy apātayac cāpi
pāñcālānāṃ mahāmṛdhe |
tathaiva parighākārān bāhūn kanakabhūṣaṇān ||7.164.80||
te vadhyamānāḥ samare
bhāradvājena pārthivāḥ |
medinyām anvakīryanta
vātanunnā iva drumāḥ ||7.164.81||
kuñjarāṇāṃ ca patatāṃ
hayaughānāṃ ca bhārata |
agamyarūpā pṛthivī
māṃsaśoṇitakardamā ||7.164.82||
hatvā viṃśatisāhasrān
pāñcālānāṃ rathavrajān |
atiṣṭhad āhave droṇo
vidhūmo 'gnir iva jvalan ||7.164.83||
tathaiva ca punaḥ kruddho
bhāradvājaḥ pratāpavān |
vasudānasya bhallena
śiraḥ kāyād apāharat ||7.164.84||
punaḥ pañcaśatān matsyān
ṣaṭsahasrāṃś ca sṛñjayān |
hastinām ayutaṃ hatvā
jaghānāśvāyutaṃ punaḥ ||7.164.85||
kṣatriyāṇām abhāvāya
dṛṣṭvā droṇam avasthitam |
ṛṣayo 'bhyāgamaṃs tūrṇaṃ
havyavāhapurogamāḥ ||7.164.86||
viśvāmitro jamadagnir
bhāradvājo 'tha gautamaḥ |
vasiṣṭhaḥ kaśyapo 'triś ca
brahmalokaṃ ninīṣavaḥ ||7.164.87||
sikatāḥ pṛśnayo gargā
bālakhilyā marīcipāḥ |
bhṛgavo 'ṅgirasaś caiva
sūkṣmāś cānye maharṣayaḥ ||7.164.88||
ta enam abruvan sarve
droṇam āhavaśobhinam |
adharmataḥ kṛtaṃ yuddhaṃ
samayo nidhanasya te ||7.164.89||
nyasyāyudhaṃ raṇe droṇa
sametyāsmān avasthitān |
nātaḥ krūrataraṃ karma
punaḥ kartuṃ tvam arhasi ||7.164.90||
vedavedāṅgaviduṣaḥ
satyadharmaparasya ca |
brāhmaṇasya viśeṣeṇa
tavaitan nopapadyate ||7.164.91||
nyasyāyudham amogheṣo
tiṣṭha vartmani śāśvate |
paripūrṇaś ca kālas te
vastuṃ loke 'dya mānuṣe ||7.164.92||
iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā
bhīmasenavacaś ca tat |
dhṛṣṭadyumnaṃ ca saṃprekṣya
raṇe sa vimanābhavat ||7.164.93||
sa dahyamāno vyathitaḥ
kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram |
ahataṃ vā hataṃ veti
papraccha sutam ātmanaḥ ||7.164.94||
sthirā buddhir hi droṇasya
na pārtho vakṣyate 'nṛtam |
trayāṇām api lokānām
aiśvaryārthe kathaṃ cana ||7.164.95||
tasmāt taṃ paripapraccha
nānyaṃ kaṃ cid viśeṣataḥ |
tasmiṃs tasya hi satyāśā
bālyāt prabhṛti pāṇḍave ||7.164.96||
tato niṣpāṇḍavām urvīṃ
kariṣyantaṃ yudhāṃ patim |
droṇaṃ jñātvā dharmarājaṃ
govindo vyathito 'bravīt ||7.164.97||
yady ardhadivasaṃ droṇo
yudhyate manyum āsthitaḥ |
satyaṃ bravīmi te senā
vināśaṃ samupaiṣyati ||7.164.98||
sa bhavāṃs trātu no droṇāt
satyāj jyāyo 'nṛtaṃ bhavet |
anṛtaṃ jīvitasyārthe
vadan na spṛśyate 'nṛtaiḥ ||7.164.99||
tayoḥ saṃvadator evaṃ
bhīmaseno 'bravīd idam |
śrutvaiva taṃ mahārāja
vadhopāyaṃ mahātmanaḥ ||7.164.100||
gāhamānasya te senāṃ
mālavasyendravarmaṇaḥ |
aśvatthāmeti vikhyāto
gajaḥ śakragajopamaḥ ||7.164.101||
nihato yudhi vikramya
tato 'haṃ droṇam abruvam |
aśvatthāmā hato brahman
nivartasvāhavād iti ||7.164.102||
nūnaṃ nāśraddadhad vākyam
eṣa me puruṣarṣabhaḥ |
sa tvaṃ govindavākyāni
mānayasva jayaiṣiṇaḥ ||7.164.103||
droṇāya nihataṃ śaṃsa
rājañ śāradvatīsutam |
tvayokto naiṣa yudhyeta
jātu rājan dvijarṣabhaḥ |
satyavān hi nṛloke 'smin bhavān khyāto janādhipa ||7.164.104||
tasya tad vacanaṃ śrutvā
kṛṣṇavākyapracoditaḥ |
bhāvitvāc ca mahārāja
vaktuṃ samupacakrame ||7.164.105||
tam atathyabhaye magno
jaye sakto yudhiṣṭhiraḥ |
avyaktam abravīd rājan
hataḥ kuñjara ity uta ||7.164.106||
tasya pūrvaṃ rathaḥ pṛthvyāś
caturaṅgula uttaraḥ |
babhūvaivaṃ tu tenokte
tasya vāhāspṛśan mahīm ||7.164.107||
yudhiṣṭhirāt tu tad vākyaṃ
śrutvā droṇo mahārathaḥ |
putravyasanasaṃtapto
nirāśo jīvite 'bhavat ||7.164.108||
āgaskṛtam ivātmānaṃ
pāṇḍavānāṃ mahātmanām |
ṛṣivākyaṃ ca manvānaḥ
śrutvā ca nihataṃ sutam ||7.164.109||
vicetāḥ paramodvigno
dhṛṣṭadyumnam avekṣya ca |
yoddhuṃ nāśaknuvad rājan
yathāpūrvam ariṃdama ||7.164.110||
taṃ dṛṣṭvā paramodvignaṃ
śokopahatacetasam |
pāñcālarājasya suto
dhṛṣṭadyumnaḥ samādravat ||7.164.111||
ya iṣṭvā manujendreṇa
drupadena mahāmakhe |
labdho droṇavināśāya
samiddhād dhavyavāhanāt ||7.164.112||
sa dhanur jaitram ādāya
ghoraṃ jaladanisvanam |
dṛḍhajyam ajaraṃ divyaṃ
śarāṃś cāśīviṣopamān ||7.164.113||
saṃdadhe kārmuke tasmiñ
śaram āśīviṣopamam |
droṇaṃ jighāṃsuḥ pāñcālyo
mahājvālam ivānalam ||7.164.114||
tasya rūpaṃ śarasyāsīd
dhanurjyāmaṇḍalāntare |
dyotato bhāskarasyeva
ghanānte pariveśinaḥ ||7.164.115||
pārṣatena parāmṛṣṭaṃ
jvalantam iva tad dhanuḥ |
antakālam iva prāptaṃ
menire vīkṣya sainikāḥ ||7.164.116||
tam iṣuṃ saṃhitaṃ tena
bhāradvājaḥ pratāpavān |
dṛṣṭvāmanyata dehasya
kālaparyāyam āgatam ||7.164.117||
tataḥ sa yatnam ātiṣṭhad
ācāryas tasya vāraṇe |
na cāsyāstrāṇi rājendra
prādurāsan mahātmanaḥ ||7.164.118||
tasya tv ahāni catvāri
kṣapā caikāsyato gatā |
tasya cāhnas tribhāgena
kṣayaṃ jagmuḥ patatriṇaḥ ||7.164.119||
sa śarakṣayam āsādya
putraśokena cārditaḥ |
vividhānāṃ ca divyānām
astrāṇām aprasannatām ||7.164.120||
utsraṣṭukāmaḥ śastrāṇi
vipravākyābhicoditaḥ |
tejasā preryamāṇaś ca
yuyudhe so 'timānuṣam ||7.164.121||
athānyat sa samādāya
divyam āṅgirasaṃ dhanuḥ |
śarāṃś ca brahmadaṇḍābhān
dhṛṣṭadyumnam ayodhayat ||7.164.122||
tatas taṃ śaravarṣeṇa
mahatā samavākirat |
vyaśātayac ca saṃkruddho
dhṛṣṭadyumnam amarṣaṇaḥ ||7.164.123||
taṃ śaraṃ śatadhā cāsya
droṇaś ciccheda sāyakaiḥ |
dhvajaṃ dhanuś ca niśitaiḥ
sārathiṃ cāpy apātayat ||7.164.124||
dhṛṣṭadyumnaḥ prahasyānyat
punar ādāya kārmukam |
śitena cainaṃ bāṇena
pratyavidhyat stanāntare ||7.164.125||
so 'tividdho maheṣvāsaḥ
saṃbhrānta iva saṃyuge |
bhallena śitadhāreṇa
cicchedāsya mahad dhanuḥ ||7.164.126||
yac cāsya bāṇaṃ vikṛtaṃ
dhanūṃṣi ca viśāṃ pate |
sarvaṃ saṃchidya durdharṣo
gadāṃ khaḍgam athāpi ca ||7.164.127||
dhṛṣṭadyumnaṃ tato 'vidhyan
navabhir niśitaiḥ śaraiḥ |
jīvitāntakaraiḥ kruddhaḥ
kruddharūpaṃ paraṃtapaḥ ||7.164.128||
dhṛṣṭadyumnarathasyāśvān
svarathāśvair mahārathaḥ |
amiśrayad ameyātmā
brāhmam astram udīrayan ||7.164.129||
te miśrā bahv aśobhanta
javanā vātaraṃhasaḥ |
pārāvatasavarṇāś ca
śoṇāś ca bharatarṣabha ||7.164.130||
yathā savidyuto meghā
nadanto jaladāgame |
tathā rejur mahārāja
miśritā raṇamūrdhani ||7.164.131||
īṣābandhaṃ cakrabandhaṃ
rathabandhaṃ tathaiva ca |
praṇāśayad ameyātmā
dhṛṣṭadyumnasya sa dvijaḥ ||7.164.132||
sa chinnadhanvā viratho
hatāśvo hatasārathiḥ |
uttamām āpadaṃ prāpya
gadāṃ vīraḥ parāmṛśat ||7.164.133||
tām asya viśikhais tīkṣṇaiḥ
kṣipyamāṇāṃ mahārathaḥ |
nijaghāna śarair droṇaḥ
kruddhaḥ satyaparākramaḥ ||7.164.134||
tāṃ dṛṣṭvā tu naravyāghro
droṇena nihatāṃ śaraiḥ |
vimalaṃ khaḍgam ādatta
śatacandraṃ ca bhānumat ||7.164.135||
asaṃśayaṃ tathābhūte
pāñcālyaḥ sādhv amanyata |
vadham ācāryamukhyasya
prāptakālaṃ mahātmanaḥ ||7.164.136||
tataḥ svarathanīḍasthaḥ
svarathasya ratheṣayā |
agacchad asim udyamya
śatacandraṃ ca bhānumat ||7.164.137||
cikīrṣur duṣkaraṃ karma
dhṛṣṭadyumno mahārathaḥ |
iyeṣa vakṣo bhettuṃ ca
bhāradvājasya saṃyuge ||7.164.138||
so 'tiṣṭhad yugamadhye vai
yugasaṃnahaneṣu ca |
śoṇānāṃ jaghanārdheṣu
tat sainyāḥ samapūjayan ||7.164.139||
tiṣṭhato yugapālīṣu
śoṇān apy adhitiṣṭhataḥ |
nāpaśyad antaraṃ droṇas
tad adbhutam ivābhavat ||7.164.140||
kṣipraṃ śyenasya carato
yathaivāmiṣagṛddhinaḥ |
tadvad āsīd abhīsāro
droṇaṃ prārthayato raṇe ||7.164.141||
tasyāśvān rathaśaktyāsau
tadā kruddhaḥ parākramī |
sarvān ekaikaśo droṇaḥ
kapotābhān ajīghanat ||7.164.142||
te hatā nyapatan bhūmau
dhṛṣṭadyumnasya vājinaḥ |
śoṇāś ca paryamucyanta
rathabandhād viśāṃ pate ||7.164.143||
tān hayān nihatān dṛṣṭvā
dvijāgryeṇa sa pārṣataḥ |
nāmṛṣyata yudhāṃ śreṣṭho
yājñasenir mahārathaḥ ||7.164.144||
virathaḥ sa gṛhītvā tu
khaḍgaṃ khaḍgabhṛtāṃ varaḥ |
droṇam abhyapatad rājan
vainateya ivoragam ||7.164.145||
tasya rūpaṃ babhau rājan
bhāradvājaṃ jighāṃsataḥ |
yathā rūpaṃ paraṃ viṣṇor
hiraṇyakaśipor vadhe ||7.164.146||
so 'carad vividhān mārgān
prakārān ekaviṃśatim |
bhrāntam udbhrāntam āviddham
āplutaṃ prasṛtaṃ sṛtam ||7.164.147||
parivṛttaṃ nivṛttaṃ ca
khaḍgaṃ carma ca dhārayan |
saṃpātaṃ samudīrṇaṃ ca
darśayām āsa pārṣataḥ ||7.164.148||
tataḥ śarasahasreṇa
śatacandram apātayat |
khaḍgaṃ carma ca saṃbādhe
dhṛṣṭadyumnasya sa dvijaḥ ||7.164.149||
te tu vaitastikā nāma
śarā hy āsannaghātinaḥ |
nikṛṣṭayuddhe droṇasya
nānyeṣāṃ santi te śarāḥ ||7.164.150||
śāradvatasya pārthasya
drauṇer vaikartanasya ca |
pradyumnayuyudhānābhyām
abhimanyoś ca te śarāḥ ||7.164.151||
athāsyeṣuṃ samādhatta
dṛḍhaṃ paramasaṃśitam |
antevāsinam ācāryo
jighāṃsuḥ putrasaṃmitam ||7.164.152||
taṃ śarair daśabhis tīkṣṇaiś
ciccheda śinipuṃgavaḥ |
paśyatas tava putrasya
karṇasya ca mahātmanaḥ |
grastam ācāryamukhyena dhṛṣṭadyumnam amocayat ||7.164.153||
carantaṃ rathamārgeṣu
sātyakiṃ satyavikramam |
droṇakarṇāntaragataṃ
kṛpasyāpi ca bhārata |
apaśyetāṃ mahātmānau viṣvaksenadhanaṃjayau ||7.164.154||
apūjayetāṃ vārṣṇeyaṃ
bruvāṇau sādhu sādhv iti |
divyāny astrāṇi sarveṣāṃ
yudhi nighnantam acyutam |
abhipatya tataḥ senāṃ viṣvaksenadhanaṃjayau ||7.164.155||
dhanaṃjayas tataḥ kṛṣṇam
abravīt paśya keśava |
ācāryavaramukhyānāṃ
madhye krīḍan madhūdvahaḥ ||7.164.156||
ānandayati māṃ bhūyaḥ
sātyakiḥ satyavikramaḥ |
mādrīputrau ca bhīmaṃ ca
rājānaṃ ca yudhiṣṭhiram ||7.164.157||
yac chikṣayānuddhataḥ san
raṇe carati sātyakiḥ |
mahārathān upakrīḍan
vṛṣṇīnāṃ kīrtivardhanaḥ ||7.164.158||
tam ete pratinandanti
siddhāḥ sainyāś ca vismitāḥ |
ajayyaṃ samare dṛṣṭvā
sādhu sādhv iti sātvatam |
yodhāś cobhayataḥ sarve karmabhiḥ samapūjayan ||7.164.159||
Sańdźaja rzekł:
1 Kiedy pogrom ten miał miejsce
ludzi, koni oraz słoni,
Duhśasana, wielki królu,
atakował Dhrysztadjumnę.
2 Wieczny wróg Złotorydwana*,
trapiony strzałami wroga,
konie w wozie twego syna
niecierpliwie szył bełtami.
3 W jednej chwili jego rydwan
wraz z woźnicą i sztandarem
zniknął szczelnie zasypany
strzałami Pryszaty syna*.
4 Indro królów, Duhśasana
strzał potokiem udręczony
nie był w stanie wytrwać w polu
przed Pańćalją wielkim duchem.
5 Syn Pryszaty swymi strzały
sprawił, że zdezerterował,
po czym ruszył wprost na Dronę,
tysiąc strzał kierując w niego.
6 Syn Hrydiki, Krytawarman,
razem z trzema swymi braćmi
wówczas nagle się pojawił
i odgrodził Dhrysztadjumnę.
7 Zdążali za nim bliźniacy,
dwa buhaje, by go chronić,
gdy się zetrzeć z Droną pędził,
płonąc niczym żywy ogień.
8 Owych siedmiu rydwanników,
niecierpliwych, pełnych werwy
z sobą w boju się zderzyło,
śmierć przed nimi zaś kroczyła.
9 Serca czyste, czyste czyny,
wskroś niebiosom poświęceni,
toczyli szlachetną bitwę,
łaknąc swojej śmierci wzajem.
10 Czysty ród ich oraz czyny —
ci rozumni władcy ludzi
prawy bój wespół toczyli,
na cel licząc, co najwyższy.
11 Nic w tej walce nieprawego
czy też niezgodnego z pismem,
strzał uszatych tam nie było,
o grocie jak pąk lotosu,
nasączonych czy też koźlich,
12 ni igłowych, w małpiej barwie,
z kości krowy czy też słonia,
też nie było strzał zbiorowych,
śmierdzących, lecących krzywo.
13 Jeno czyste i uczciwe
bronie były używane.
Prawą walką i swą sławą
chcieli sięgnąć wyższych światów.
14 Bój rozgorzał tam zajadły,
bez małego choćby błędu.
Czterech twoich z jednej strony,
a trzech z armii synów Pandu.
15 Gdy zobaczył Dhrysztadjumna,
że bliźniacy zatrzymali
twoich byków na rydwanach,
k Dronie ruszył szybkoręki.
16 Czwórka wojów twych wstrzymana
przez dwa lwy pomiędzy ludźmi
się zebrała i runęła
niczym wichry na dwie góry.
17 Każdy z dwóch bliźniaków z dwójką
rydwanników się potykał.
Dzięki temu Dhrysztadjumna
znów na Dronę mógł szarżować.
18 Ujrzał, że upity walką
Pańćalja ku Dronie bieży,
że bliźniacy prą na tamtych,
więc popędził Durjodhana,
19 śląc swe strzały, wielki królu,
które krew spijały chciwie,
lecz Satjaki w wielkim pędzie
znowu go zaatakował.
20 Gdy Kaurawa i Madhawa
blisko siebie się znaleźli,
dwa tygrysy, się zaśmiali
i bez strachu przywitali.
21 Gdy wspomnieli wielce radzi
wydarzenia te z dzieciństwa,
jeden na drugiego zerknął
i ponownie się zaśmiali.
22 Wówczas książę Durjodhana
ozwał się do Satjakiego,
przyjaciela kochanego
i potępił swoje czyny:
23 „Przyjacielu! Hańba złości,
zyskowi, niecierpliwości!
Hańba woja powinności,
sile, mrokowi, jurności —
24 że ty mnie dziś atakujesz,
a ja ciebie, byka Śinich!
Tyś od życia jest mi droższy,
a ja jestem drogi tobie.
25 Gdy wspominam wydarzenia
nasze wspólne, te z dzieciństwa,
to wydają mi się zblakłe,
postarzałe w naszej waśni.
O Satwato, czy dziś z tobą
nie dla zysku, w złości, walczę?”.
26 Kiedy tamten tak przemawiał,
to Satjaki, znawca broni,
biorąc bezwiechciowe strzały,
odpowiedział z lekkim śmiechem:
27 „Książę, to nie dom zgromadzeń
ni komnaty preceptora,
gdzie w czas naszych dawnych spotkań
się ze sobą bawiliśmy”.
Durjodhana rzekł:
28 Gdzieżeż jest nasza zabawa,
ta z dzieciństwa, byku Śinich,
a gdzie wojna ta obecna!
Czasu się nie przezwycięży!
29 Czy wszak naszych tu uczynków
zysku chęć nie motywuje,
że walczymy, się spotkawszy,
łaknąc bogactw, majętności?
Sańdźaja rzekł:
30 Gdy usłyszał mowę księcia,
tak Madhawa odpowiedział:
„Takie już rzemiosło woja,
że zabija nawet mistrzów.
31 Jeśli jestem tobie drogi,
zabij mnie bez zwłoki, książę,
wówczas to do zbożnych światów
udam się, byku Bharatów.
32 Swoją siłę i potęgę
pokaż tutaj mi naprędce!
Nie zamierzam ja oglądać
mocy więzi przyjacielskiej”.
33 Odpowiedział tak Satjaki,
jasno siebie wyrażając,
i spokojny, obojętny
chyżo go zaatakował.
34 Widząc, że ten atakuje,
syn twój stawił jemu czoła
i strzałami, królu, sypnął
twój syn na Śiniego syna.
35 Bój rozgorzał lwów-rycerzy
dziecka Kurów oraz Madhów
rozwścieczonych — przeraźliwy
niczym starcie lwa ze słoniem.
36 Durjodhana strzał dziesiątkę
z łuku w pełni napiętego
ostrych posłał ku Satwacie,
bojem spity, oszalały.
37 Jego znów Satjaki przeszył
w ten sam sposób strzał dziesiątką,
a następnie pięćdziesiątką
i trzydziestką, i dziesiątką.
38 Kiedy strzałę już zakładał
i łuk w pełni miał napięty,
to Satjaki łuk ten przeciął
i zasypał go strzałami.
39 Zadrżał głęboko raniony
strzałami Daśarhów księcia
i do wnętrza wozu upadł
Durjodhana, wielki królu.
40 Gdy odzyskał już przytomność,
znów na Satjakiego ruszył,
całe sieci strzał wypuszczał
w stronę wozu Jujudhany.
41 I Satjaki również strzały
bezustannie swe uwalniał
w stronę wozu Durjodhany,
tak bój toczył się bezładny.
42 Wypuszczane wszędy strzały
i te, które opadały,
hałas wielki wywołały
niczym ogień las trawiący.
43 Widząc przewagę Madhawy,
rydwannika znamiennego,
Karna natarł nań pośpiesznie,
chcąc ratować twoje dziecię.
44 Bhimasena wielce silny
tego ścierpieć nie był w stanie,
więc na Karnę natarł prędko,
posyłając liczne strzały.
45 Lecz ostrymi strzały Karna
z lekkim śmiechem się obronił
i mu przeciął łuk i strzały,
zabił jego też woźnicę.
46 Bhimasena rozwścieczony,
Pandu syn, maczugą cisnął
i dosięgnął swego wroga
sztandar, łuk oraz woźnicę.
47 Karna zdzierżyć nie mógł tego
i zasypał Bhimasenę
siecią strzał, stawił mu czoło
liczną bronią w bliskim starciu.
48 Gdy bezładny bój się toczył
król, syn Prawa, tak się ozwał:
„Te tygrysy wśród Pańćalów
oraz byki pośród Matsjów,
49 co naszymi są tchnieniami,
naszą głową, naszą siłą,
niech buhaje te się zewrą
z armią Dhrytarasztry synów!
50 Czemu trwacie w otępieniu
jakby zbyci przytomności?
Dążcie tam, gdzie się zmagają
mojej armii rydwannicy.
51 Prawo wojów w myślach miejcie,
niech gorączka wasza minie,
czy zginiecie, czy wygracie,
cel wyborny osiągnięcie.
52 Wygrywając, wiele ofiar
odprawicie w dar bogatych,
ginąc, bóstwem zostaniecie,
bogate zyskacie światy”.
53 Nagleni przez króla woje,
rydwannicy żądni walki,
podzieliwszy armię w czworo,
wprost na Dronę uderzyli.
54 Pańćalowie z jednej strony
Dronę strzał potokiem zlali,
z drugiej strony go blokował
Bhimasena ze swą armią.
55 Pośród synów Pandu było
wojów trzech prostolinijnych —
Bhimasena i bliźniacy —
ci krzyknęli do Zdobywcy*:
56 „Pędź, Ardźuno, ano bystro,
i od Drony Kurów odpędź,
gdy nie będzie miał ochrony,
Pańćalowie go zabiją”.
57 Prythy syn więc na Kaurawów
gwałtem, całym pędem natarł,
a zaś Drona na Pańćalów,
co ich w bój wiódł Dhrysztadjumna.
58 Pogrom wielki wśród Pańćalów
Drona czynił wokół siebie
niczym rozsierdzony Indra,
co bił ongiś synów Danu.
59 Chociaż w boju ich wytracał
pocisk Drony, wielki królu,
wszak się Drony nie lękali,
żywiołowi rydwannicy.
60 Mordowani, królu ziemi,
Pańćalowie, Sryńdźajowie,
Dronę wciąż atakowali,
omamiając rydwannika.
61 Bici ciągle Pańćalowie,
z każdej strony przeszywani
potokami strzał i włóczni,
przeraźliwie zaryczeli.
62 Gdy wytracał wielki duchem
Pańćalów na placu boju,
gdy ich gubił pocisk Drony,
strach się w serca wkradł Pandawów.
63 Widząc ową rzeź straszliwą
koni, ludzi wszem stłoczonych,
Pandawowie, wielki królu,
zwątpili w zwycięstwo swoje.
64 „Czy nas Drona, znawca broni,
nie wytraci do cna wszystkich,
jak ów ogień wyschłe drewno
w końcu zimy rozniecony?
65 Nikt z nas w boju wszak na niego
nie jest zerknąć nawet w stanie,
a Ardźuna, znawca prawa,
nigdy z nim nie będzie walczyć”.
66 Widząc synów Kunti w strachu
trapionych strzałami Drony,
mądry, pragnąc ich korzyści,
rzekł Keśawa do Ardźuny:
67 „Rydwanników on jest wodzem,
siłą go w otwartym starciu
nawet sam zabójca Wrytry*
wszak pokonać nie jest w stanie.
68 Żeby odnieść tu zwycięstwo,
synu Pandu, porzuć prawość,
bo inaczej was wytraci
wszystkich Złotorydwan* w starciu.
69 Kiedy zginie Aśwatthaman,
Drona walki zaprzestanie —
tak uważam, niech więc któryś
mu obwieści, że ten zginął”.
70 Dóbr Zdobywcy, dziecku Kunti,
pomysł się ten nie spodobał,
wszyscy inni go poparli,
Judhiszthira wszak z oporem.
71 Wówczas Bhima długoręki
w armii swojej wielką bestię,
słonia, zabił swą maczugą,
nazwanego Aśwatthaman.
72 Wówczas udał się do Drony,
odczuwając wstyd przemożny,
głośno krzyknął a dobitnie:
„Oto zginął Aśwatthaman!”.
73 „Słoń imieniem Aśwatthaman,
co był zwany — oto zginął”
w swoich myślach dodał Bhima
i kłamliwie tak wykrzyknął.
74 Słysząc słowa Bhimaseny
tak bolesne, Drona zamarł
i omdlały jego członki
jak klif, który w wodę wpada.
75 Jednak znał on męstwo syna,
więc przeczuwał, że to łgarstwo,
usłyszawszy „on zabity”,
stanowczości nie zarzucił.
76 Rozmyślając, że nie mogą
syna jego zmóc wrogowie,
Drona, ducha odzyskawszy,
już po chwili oprzytomniał.
77 Na Pryszaty syna napadł,
chcąc śmierć swoją unicestwić,
i tysiące strzał wypuścił
ostrych, z czaplopiórym wiechciem.
78 Dwadzieścia tysięcy byków,
wojowników wśród Pańćalów,
obsypało go strzałami,
gdy tak w walce się uwijał.
79 Wówczas Drona, gromca wrogów,
Pańćalów nie mogąc zdzierżyć,
Brahmy pocisk ku nim cisnął,
aby zniszczyć bohaterów.
80 Ponownie zajaśniał Drona,
bijąc Somaków, Pańćalów,
ścinał głowy podczas starcia
i ramiona z maczugami
liczne, złotem ozdobione.
81 Kiedy to syn Bharadwadźi
władców ścinał w czas potyczki,
pokrywali oni ziemię
jak zwalane wiatrem drzewa.
82 Od rumaków oraz słoni
powalonych tabunami,
ziemia była nie do przejścia —
krwią błotnista oraz mięsem.
83 Zabił dwadzieścia tysięcy
rydwanników wśród Pańćalów
i przystanął Drona w boju
jak bezdymny płomień ognia.
84 I wezbrała złość ponownie
w gorejącym Bharadwadźi,
więc niedźwiedzią strzałą głowę
odciął z ciała Wasudany.
85 Potem znów pięć setek Matsjów
i Sryńdźajów tysiąc jeszcze,
i miriadę słoni zabił,
i rumaków też miriadę.
86 Widząc, że zamierza Drona
do cna zniszczyć ród wojaków,
doń wieszczowie się zbliżyli,
ogień tuż przed sobą niosąc.
87 Wiśwamitra, Dźamadagni,
Bharadwadźa i Gautama,
Wasisztha, Kaśjapa, Atri
wieść go chcieli w świat Brahmana.
88 I Gargowie, Sikatowie,
Bhrygowie, Walakhiljowie,
Pryśni i Promieniopijcy,
Angirasi oraz inni
mędrcy w ciałach eterycznych
89 przemówili tak do Drony,
co upiększał pole boju:
„Toczysz bitwę z nieprawości!
Czas nadchodzi twojej śmierci!
90 Drono, odłóż już swój oręż,
podejdź do nas tu stojących!
Odtąd już ci się nie godzi
dzieł okrutnych dokonywać.
91 W Wedzie biegłyś i w wedangach,
w prawdzie trwasz, oddanyś prawu,
nade wszystko tyś braminem,
więc to z tobą nie licuje.
92 Odłóż oręż i podążaj
wieczną i niezłomną drogą.
Czas dla ciebie się wypełnił
w ludzkim świecie przebywania”.
93 Gdy usłyszał ich przemowę,
Bhimaseny wspomniał słowa
spojrzał więc na Dhrysztadjumnę,
poczuł niechęć do potyczki.
94 Rozpalony, cały drżący
syna Kunti, Judhiszthirę,
spytał się o swego syna:
„Czy on zginął, czy nie zginął?”.
95 Drona wierzył całkowicie,
że nieprawdy on nie powie
nigdy, za bogactwa żadne,
co w trzech światach zgromadzone,
96 więc dlatego jego spytał,
a nikogo tam innego.
Od dzieciństwa on pokładał
wiarę w prawdę w tym Pandawie.
97 Wiedząc, że dowódca Drona
synów Pandu zmiecie z ziemi,
Pasterz Kryszna cały zadrżał
i tak rzekł do Króla Prawa:
98 „Jeśli Drona będzie walczyć
w gniewie choćby dnia połowę,
mówię prawdę, twoja armia
z kretesem przepadnie cała.
99 Tedy ratuj nas przed Droną!
Kłamstwo lepsze tu od prawdy.
Kto chcąc żyć, nieprawdę świadczy,
tego łgarstwo nie dotyka.
100 Kiedy oni rozmawiali,
Bhimasena się odezwał:
„Królu, kiedy usłyszałem
sposób, by uśmiercić Dronę,
101 który topił twoją armię;
słonia jak wierzchowiec Indry
o imieniu Aśwatthaman,
co należał do monarchy
Malawów, Indrawarmana,
102 uśmierciłem i udałem
się do Drony z tymi słowy:
»Aśwatthaman jest zabity,
porzuć walkę, o braminie!«.
103 Jednak słowom nie zaufał
mym ten buhaj pośród ludzi.
Więc Pasterza słowa szanuj,
jeśli tylko chcesz zwyciężyć.
104 Władco plemion, w świecie ludzi
słyniesz jako prawdomówny,
rzeknij Dronie, że potomek
Śaradwati* jest zabity.
Gdy to powiesz, już nie będzie
ów byk-bramin walczyć więcej”.
105 Usłyszawszy jego słowa,
mową Kryszny przynaglany
oraz, królu, koniecznością,
postanowił on przemówić.
106 Lęk przed kłamstwem go zalewał,
lecz chciał wygrać Judhiszthira
i rzekł słowo niesłyszalne:
„oto został słoń zabity”.
107 Wcześniej rydwan ponad ziemią
wznosił się na cztery palce,
po tych słowach Judhiszthiry
wóz powierzchni ziemi dotknął.
108 Słysząc słowa Judhiszthiry,
Drona, ów rydwannik wielki,
tęsknotą za synem cięty,
utracił pragnienie życia.
109 Myślał, słysząc wieszczów mowę,
że względem potomków Pandu,
choć szlachetny, grzech popełnił.
Teraz słysząc: „syn zabity”,
110 omroczony, przygnębiony,
Dhrysztadjumnę wspominając,
walczyć nie był w stanie, królu,
jak poprzednio, gromco wrogów.
111 Ujrzał, że już zrezygnował,
z myślą smutkiem udręczoną
i już syn króla Pańćalów,
Dhrysztadjumna, k niemu spieszy.
112 Król Drupada, Indra ludów
spełnił olbrzymią ofiarę
i, by zniszczyć Dronę, zyskał
syna z ognia ofiarnego.
113 Łuk zwycięski syn ten chwycił,
co jak chmura ryczał, straszny,
o cięciwie nowej, prężnej,
i podobne wężom strzały.
114 Na cięciwę bełt nałożył
jak król węży jadowity,
który niczym ogień płonie,
pragnąc Dronę ukatrupić.
115 Łuk z cięciwą krąg stworzyły,
wewnątrz niego owa strzała
niczym twórca* dnia jaśniała,
co z gęstwiny chmur spoziera.
116 Gdy łuk chwycił jaśniejący
syn Pryszaty energicznie,
to żołnierze pomyśleli,
że czas nadszedł ostateczny.
117 Gdy potomek Bharadwadźi
zoczył strzałę założoną,
wnet pomyślał, że nadchodzi
czas unicestwienia ciała.
118 Wówczas podjął mistrz wysiłki,
aby przed nim się uchronić,
lecz, o królu, już pociski
nie zjawiły się przed mężnym.
119 Wszak dni cztery i noc jedna
upłynęły, kiedy strzelał,
w trzeciej części dnia jednakże
wyczerpał skrzydlate strzały.
120 Gdy skończyły się mu strzały,
ból za synem go przytłaczał,
różnorodne boskie bronie
mu nie były już powolne,
121 to zapragnął oręż złożyć,
mędrców słowem przynaglony,
jednak moc go wypełniała,
więc nadludzką walkę toczył.
122 Zatem inny łuk pochwycił,
niebiański od Angirasa,
strzały niczym Brahmy pałki
i wszczął walkę z Dhrysztadjumną.
123 I ponownie go zasypał
strzał potokiem bezustannym,
pełen złości, niecierpliwy
Dhrysztadjumnę nimi ranił.
124 Ową* strzałę na sto części
Drona ciął ostrymi groty.
Zniszczył jego łuk i sztandar
oraz mu woźnicę zabił.
125 Dhrysztadjumna się uśmiechnął,
łuk kolejny chwycił w dłonie
i w sam środek jego piersi
wraził wielce ostrą strzałę.
126 Głęboko raniony łucznik
swą przytomność omal stracił,
po czym niedźwiedziową strzałą
przeciął jego łuk potężny.
127 Groźny wróg wpierw odparł strzałę,
potem zniszczył jego łuki
oraz wszelką broń, o królu,
poza mieczem i maczugą.
128 Wówczas przeszył Dhrysztadjumnę
strzał dziewiątką zaostrzonych,
które kresem są żywota —
gniewny trafił wzburzonego.
129 Między konie Dhrysztadjumny
wmieszał się swoimi końmi,
niezawodny ów rydwannik
pocisk Brahmy przygotował.
130 Biegnące z prędkością wiatru,
jedne o gołębiej barwie,
drugie krwawe, o Bharato,
pomieszane zajaśniały
131 niczym chmura z błyskawicą
rycząca z nadejściem deszczy,
pięknie, królu, wyglądały
wymieszane w armii czele.
132 Bramin o bezkresnej myśli
zniszczył połączenie z dyszlem,
kół łączenia oraz części
inne wozu Dhrysztadjumny.
133 Bez rydwanu, sztandar ścięty,
bez życia woźnica, konie —
w tych okropnych tarapatach
mężny chwycił swą maczugę.
134 Lecz ciśniętą ów rydwannik
Drona, co wypełnia śluby,
rozgromił wściekły ostrymi
strzałami bezwiechciowymi.
135 Człowiek-tygrys kiedy ujrzał,
że ją Drona ciął strzałami,
miecz bez skazy wziął i tarczę
piękną, o setce księżyców.
136 Bez wątpienia wielki duchem
syn Pańćalów wówczas myślał,
że już nadszedł nieuchronny
śmierci czas pierwszego mistrza.
137 Wpierw we wnętrzu był rydwanu,
znów na dyszlu swego wozu,
zbliżał się, miecz dzierżąc w dłoni
i z księżyców setką tarczę.
138 Ów rydwannik Dhrysztadjumna
dopiąć chciał niemożliwego —
przeszyć podczas pojedynku
pierś potomka Bharadwadźi.
139 Stanął on pośrodku jarzma,
potem na jego wiązaniu,
znów na zadach krwistych koni,
czemu woje aplauz dali.
140 Kiedy stał na gniadych koniach
oraz na granicy jarzma,
Drona nie mógł go dosięgnąć,
co cudownym się wydało.
141 Jak się jastrząb chyżo rzuca,
który chciwie łaknie mięsa,
tak on zbliżał się ku Dronie,
chcąc dosięgnąć go w potyczce.
142 Jego konie rydwanową
włócznią zabił wściekły Drona
jednego po drugim, wszystkie,
które miały maść gołębią.
143 I rumaki Dhrysztadjumny
upadły na ziemię martwe,
a zaś gniade uwolniły
z kleszczy wozów się, o panie.
144 Syn Pryszaty ujrzał konie
przez bramina uśmiercone
i najlepszy z wojowników,
Jadźńaseny syn, rozgorzał.
145 Bez rydwanu miecz pochwycił
najprzedniejszy z dzierżców miecza
i na Dronę napadł, królu,
jak Winaty syn na węża.
146 Gdy chciał śmierci Bharadwadźi,
jego ciało tak jaśniało,
jak najwyższa postać Wisznu
w starciu z Hiranjakaśipu.
147 On dwadzieścia jeden technik
ustalonych wykonywał:
tam i nazad się poruszał,
odskakiwał, doskakiwał,
sunął, kręcił i wirował,
148 atakował i się cofał,
dzierżąc miecz, a także tarczę,
i parował, i podjudzał —
tak Pryszaty syn fechtował.
149 Dwakroć zrodzon strzał tysiącem,
gdy walczyli w ścisłym zwarciu,
miecz wytrącił Dhrysztadjumnie
i stuksiężycową tarczę.
150 Strzały do bliskiego starcia
nazywano waitastika.
W zwarciu Drona ich używał
i nikt inny oprócz niego,
151 miał je Partha*, Śaradwata,
Drony syn i Waikartana*,
Pradjumna i Jujudhana,
no i jeszcze Abhimanju.
152 Mistrz, chcąc zgładzić swego ucznia,
który mieszkał w jego domu
i dla niego był jak dziecię,
strzałę, co niezwykle ostra,
na cięciwę łuku włożył.
153 Byk wśród Śinich* jednak pociął
ją ostrymi dziesięcioma —
twój syn jeno się przyglądał
oraz Karna wielki duchem —
tak uwolnił Dhrysztadjumnę
prosto z paszczy preceptora.
154 Wiszwaksena*, Dóbr Zdobywca
wielcy duchem zobaczyli
Sajtakiego, co po drogach
rydwanowych się poruszał,
o synu Bharatów, między
Droną, Karną oraz Krypą
155 i uczcili syna Wrysznich,
wykrzykując: „Doskonale!”
Niszczył boskie on pociski,
niezmorzony podczas boju.
156 Dóbr Zdobywca rzekł do Kryszny:
„Popatrz tylko, o Keśawo,
Madhu dziecię tam się bawi
wśród najlepszych wojów mistrza!
157 Wielką mi on radość sprawia,
ów Satjaki dzielny w prawdzie,
Bhimie oraz synom Madri
i królowi Judhiszthirze.
158 Swą techniką się nie pyszni,
krocząc w boju ów Satjaki,
bawi się z rydwannikami
i rozsławia on ród Wrysznich”.
159 Z Satwaty uradowani,
zdziwieni siddhowie, woje,
widząc go niezwyciężonym,
„Doskonale!” zakrzyknęli.
Wojownicy obu armii
jego czyny docenili.
