Autorzy
Opracowali (indika 2024):
(tłumaczenie)
Andrzej Babkiewicz
(komitet redakcyjny)
Andrzej Babkiewicz, Joanna Jurewicz, Monika Nowakowska,
Sven Sellmer, Przemysław Szczurek, Anna Trynkowska
(redakcja techniczna)
Karina Babkiewicz
(przygotowanie tekstu, skład, zamieszczenie na stronie)
Sven Sellmer i Andrzej Babkiewicz
Tłumaczenie finansowane w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki”
w latach 2017–2023, numer projektu 0357/NPRH5/H22/84/2017.
महाभारत
Mahābhārata
7. Księga Drony (Droṇaparvan)
***
7.122-161 Śmierć Ghatotkaćy (ghaṭotkaca-vadha)
7.168. Riposta Dhrysztadjumny
Streszczenie rozdziału:
saṃjaya uvāca
arjunasya vacaḥ śrutvā
nocus tatra mahārathāḥ |
apriyaṃ vā priyaṃ vāpi
mahārāja dhanaṃjayam ||7.168.1||
tataḥ kruddho mahābāhur
bhīmaseno 'bhyabhāṣata |
utsmayann iva kaunteyam
arjunaṃ bharatarṣabha ||7.168.2||
munir yathāraṇyagato
bhāṣase dharmasaṃhitam |
nyastadaṇḍo yathā pārtha
brāhmaṇaḥ saṃśitavrataḥ ||7.168.3||
kṣatāt trātā kṣatāj jīvan
kṣāntas triṣv api sādhuṣu |
kṣatriyaḥ kṣitim āpnoti
kṣipraṃ dharmaṃ yaśaḥ śriyam ||7.168.4||
sa bhavān kṣatriyaguṇair
yuktaḥ sarvaiḥ kulodvahaḥ |
avipaścid yathā vākyaṃ
vyāharan nādya śobhase ||7.168.5||
parākramas te kaunteya
śakrasyeva śacīpateḥ |
na cātivartase dharmaṃ
velām iva mahodadhiḥ ||7.168.6||
na pūjayet tvā ko 'nvadya
yat trayodaśavārṣikam |
amarṣaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā
dharmam evābhikāṅkṣase ||7.168.7||
diṣṭyā tāta manas te 'dya
svadharmam anuvartate |
ānṛśaṃsye ca te diṣṭyā
buddhiḥ satatam acyuta ||7.168.8||
yat tu dharmapravṛttasya
hṛtaṃ rājyam adharmataḥ |
draupadī ca parāmṛṣṭā
sabhām ānīya śatrubhiḥ ||7.168.9||
vanaṃ pravrājitāś cāsma
valkalājinavāsasaḥ |
anarhamāṇās taṃ bhāvaṃ
trayodaśa samāḥ paraiḥ ||7.168.10||
etāny amarṣasthānāni
marṣitāni tvayānagha |
kṣatradharmaprasaktena
sarvam etad anuṣṭhitam ||7.168.11||
tam adharmam apākraṣṭum
ārabdhaḥ sahitas tvayā |
sānubandhān haniṣyāmi
kṣudrān rājyaharān aham ||7.168.12||
tvayā tu kathitaṃ pūrvaṃ
yuddhāyābhyāgatā vayam |
ghaṭāmaś ca yathāśakti
tvaṃ tu no 'dya jugupsase ||7.168.13||
svadharmaṃ necchase jñātuṃ
mithyā vacanam eva te |
bhayārditānām asmākaṃ
vācā marmāṇi kṛntasi ||7.168.14||
vapan vraṇe kṣāram iva
kṣatānāṃ śatrukarśana |
vidīryate me hṛdayaṃ
tvayā vākśalyapīḍitam ||7.168.15||
adharmam etad vipulaṃ
dhārmikaḥ san na budhyase |
yat tvam ātmānam asmāṃś ca
praśaṃsyān na praśaṃsasi |
yaḥ kalāṃ ṣoḍaśīṃ tvatto nārhate taṃ praśaṃsasi ||7.168.16||
svayam evātmano vaktuṃ
na yuktaṃ guṇasaṃstavam |
dārayeyaṃ mahīṃ krodhād
vikireyaṃ ca parvatān ||7.168.17||
āvidhya ca gadāṃ gurvīṃ
bhīmāṃ kāñcanamālinīm |
giriprakāśān kṣitijān
bhañjeyam anilo yathā ||7.168.18||
sa tvam evaṃvidhaṃ jānan
bhrātaraṃ māṃ nararṣabha |
droṇaputrād bhayaṃ kartuṃ
nārhasy amitavikrama ||7.168.19||
atha vā tiṣṭha bībhatso
saha sarvair nararṣabhaiḥ |
aham enaṃ gadāpāṇir
jeṣyāmy eko mahāhave ||7.168.20||
tataḥ pāñcālarājasya
putraḥ pārtham athābravīt |
saṃkruddham iva nardantaṃ
hiraṇyakaśipuṃ hariḥ ||7.168.21||
bībhatso viprakarmāṇi
viditāni manīṣiṇām |
yājanādhyāpane dānaṃ
tathā yajñapratigrahau ||7.168.22||
ṣaṣṭham adhyayanaṃ nāma
teṣāṃ kasmin pratiṣṭhitaḥ |
hato droṇo mayā yat tat
kiṃ māṃ pārtha vigarhase ||7.168.23||
apakrāntaḥ svadharmāc ca
kṣatradharmam upāśritaḥ |
amānuṣeṇa hanty asmān
astreṇa kṣudrakarmakṛt ||7.168.24||
tathā māyāṃ prayuñjānam
asahyaṃ brāhmaṇabruvam |
māyayaiva nihanyād yo
na yuktaṃ pārtha tatra kim ||7.168.25||
tasmiṃs tathā mayā śaste
yadi drauṇāyanī ruṣā |
kurute bhairavaṃ nādaṃ
tatra kiṃ mama hīyate ||7.168.26||
na cādbhutam idaṃ manye
yad drauṇiḥ śuddhagarjayā |
ghātayiṣyati kauravyān
paritrātum aśaknuvan ||7.168.27||
yac ca māṃ dhārmiko bhūtvā
bravīṣi gurughātinam |
tadartham aham utpannaḥ
pāñcālyasya suto 'nalāt ||7.168.28||
yasya kāryam akāryaṃ vā
yudhyataḥ syāt samaṃ raṇe |
taṃ kathaṃ brāhmaṇaṃ brūyāḥ
kṣatriyaṃ vā dhanaṃjaya ||7.168.29||
yo hy anastravido hanyād
brahmāstraiḥ krodhamūrchitaḥ |
sarvopāyair na sa kathaṃ
vadhyaḥ puruṣasattama ||7.168.30||
vidharmiṇaṃ dharmavidbhiḥ
proktaṃ teṣāṃ viṣopamam |
jānan dharmārthatattvajñaḥ
kim arjuna vigarhase ||7.168.31||
nṛśaṃsaḥ sa mayākramya
ratha eva nipātitaḥ |
tan mābhinandyaṃ bībhatso
kimarthaṃ nābhinandase ||7.168.32||
kṛte raṇe kathaṃ pārtha
jvalanārkaviṣopamam |
bhīmaṃ droṇaśiraśchede
praśasyaṃ na praśaṃsasi ||7.168.33||
yo 'sau mamaiva nānyasya
bāndhavān yudhi jaghnivān |
chittvāpi tasya mūrdhānaṃ
naivāsmi vigatajvaraḥ ||7.168.34||
tac ca me kṛntate marma
yan na tasya śiro mayā |
niṣādaviṣaye kṣiptaṃ
jayadrathaśiro yathā ||7.168.35||
avadhaś cāpi śatrūṇām
adharmaḥ śiṣyate 'rjuna |
kṣatriyasya hy ayaṃ dharmo
hanyād dhanyeta vā punaḥ ||7.168.36||
sa śatrur nihataḥ saṃkhye
mayā dharmeṇa pāṇḍava |
yathā tvayā hataḥ śūro
bhagadattaḥ pituḥ sakhā ||7.168.37||
pitāmahaṃ raṇe hatvā
manyase dharmam ātmanaḥ |
mayā śatrau hate kasmāt
pāpe dharmaṃ na manyase ||7.168.38||
nānṛtaḥ pāṇḍavo jyeṣṭho
nāhaṃ vādhārmiko 'rjuna |
śiṣyadhruṅ nihataḥ pāpo
yudhyasva vijayas tava ||7.168.39||
Sańdźaja rzekł:
1 Słysząc słowa te Ardźuny,
nic nie rzekli rydwannicy
ni przykrego, ni miłego
Dóbr Zdobywcy, o monarcho.
2 Tylko wściekły długoręki
Bhimasena odpowiedział
Ardźunie z lekkim uśmiechem,
o buhaju wśród Bharatów:
3 „Niczym wieszcz żyjący w lesie
wypowiadasz kodeks prawa,
jakbyś, Partho, już broń złożył
jak trwający w ślubach bramin.
4 Z krzywdy żyjąc, przed nią chroniąc,
skromny względem trzech świętości*,
woj zdobywa szybko ziemię,
prawość, sławę i bogactwo.
5 Ty masz wszelkie cechy woja
i swój ród rozsławiasz wszędy,
dziś niemądre prawisz słowa,
co ci blasku nie przydają.
6 Synu Kunti, jesteś dzielny
jak małżonek Śaći, Śakra*,
ponad prawo nie wykraczasz
jak ocean poza brzegi.
7 Któż by więc nie uczcił ciebie,
który to przez lat trzynaście,
gniew porywczy powściągając,
jeno prawość miałeś w myślach.
8 Miły, z woli opatrzności
myśl twa w prawie dzisiaj gości,
a twój rozum, też z jej woli,
o niezłomny, nie chce krzywdy.
9 Choć oddany prawu jesteś,
niwę twą bezprawnie skradli,
a Draupadi znieważoną
przywlókł wróg na zgromadzenie.
10 Błąkaliśmy się po lasach
w skóry, korę przyodziani
przez trzynaście lat bez domu —
na co nie zasłużyliśmy.
11 Wszystko, co nie do zniesienia
ty ścierpiałeś, o bezgrzeszny,
stale w kodzie woja trwając,
mocy trudów doświadczyłeś.
12 Z twą pomocą się podjąłem,
aby zniszczyć tę nieprawość,
więc zabiję nikczemników,
dóbr złodziei, wraz z krewnymi.
13 Wszak sam wcześniej powiedziałeś,
by do walki się szykować.
Jak możemy, się staramy,
ty dziś robisz nam wyrzuty!
14 Powinności swej znać nie chcesz,
więc twe słowa są fałszywe!
Nasze serca są już w strachu,
a ty czułe punkty ranisz.
15 Jakbyś kwasem zlewał ranę,
rycerskiego stanu gromco!
Ty rozdzierasz moje serce,
słowa twoje niczym drzazgi.
16 Nieprawości tej ogromnej,
prawym będąc, nie pojmujesz,
gdy nie chwalisz nas i siebie,
choć jesteśmy sławy godni.
Hołubisz tego, co nie wart
twojej cząstki jest szesnastej.
17 Choć wychwalać nie należy
osobiście swych przymiotów,
w złości mogę zniszczyć ziemię
oraz góry rozczłonkować.
18 Bijąc ciężką swą maczugą,
straszną, upiększoną złotem
wzrosłe z ziemi, górom równe,
łamię drzewa jak huragan.
19 O buhaju, znasz mnie takim,
twego brata rodzonego,
nie winieneś więc, potężny,
się obawiać syna Drony.
20 Albo stój tu, o Bibhatsu,
wraz z wszystkimi rycerzami,
ja z maczugą w swojej dłoni
sam go zmorzę w wielkim starciu”.
21 Wówczas syn króla Pańćalów
rzekł do Parthy takie słowa,
jak do Hiranjakaśipu*
Hari, gdy ten ryczał wściekły:
22 „O Bibhatsu, mędrcy znają
czyny braminom należne:
przy ofiarach uczestnictwo,
uczenie, spełnianie ofiar,
jałmużnę, dawanie darów,
23 jako szóste — studiowanie.
Czyż Drona, co żem go zabił,
któryś z nich rzetelnie pełnił?
Czemuż, Partho, więc mnie ganisz?
24 Odszedł ze swej ścieżki prawa
i rycerski kodeks przyjął.
Ów okrutnik nas zabijał
nieludzkimi pociskami.
25 Jeno z miana był braminem,
gdyż używał złudy krewki —
więc go złudą zabiliśmy.
Czyż to, Partho, nie przystoi?
26 Teraz, gdy go pokonałem,
a syn Drony w wielkiej furii
przeraźliwe dźwięki czyni,
czegóż może mnie pozbawić?
27 Nie jest to wszak dla mnie dziwem,
że syn Drony jeno rykiem
chce mordować, wszak Kaurawów
on niezdolny jest ochronić.
28 Ale że ty, znawca prawa,
zowiesz mnie mordercą mistrza…
wszak w tym celu jam zrodzony,
z ognia, jako syn Pańćalji.
29 Podczas walki dlań jednakim
był czyn zbożny i bezbożny.
Jak go nazwiesz, Dóbr Zdobywco,
wojownikiem czy braminem?
30 W gniewie bił pociskiem Brahmy
nawet nieznających broni.
Czyż nie godzi się go zgładzić
jakimkolwiek bądź sposobem?
31 Prawi mówią, że truciźnie
jest podobny niegodziwiec.
Ty, co prawa znasz istotę,
czemu ganisz mnie, Ardźuno?
32 Pokonałem krzywdziciela,
jego rydwan zdruzgotany.
Na pochwałę zasłużyłem,
czemuż więc mnie nie opiewasz?
33 Czemuż, Partho, nie wysławiasz
czynu, który sławy godny?
Jak trucizna, ogień, Słońce
głowa Drony — ścięta w bitwie.
34 Wszak on tylko moich krewnych,
a nie innych w boju tracił,
lecz gdym obciął jego głowę,
nie odeszła ma gorączka.
35 To me czułe punkty rani,
żem nie cisnął jego głowy
w domenę Niszadów prosto,
tak jak głowę Dźajadrathy.
36 Niezabicie swoich wrogów
to nieprawość — mnie uczono.
Oto jest rycerskie prawo:
być zabitym albo zabić.
37 Trwając w prawie, wrogam zmorzył
podczas starcia, synu Pandu,
tak jak tyś mężnego zabił
Bhagadattę — druha ojca.
38 Gdy zabiłeś w boju dziadka,
mniemasz, że to było prawe,
kiedym ja grzesznego wroga
zmorzył, czemu to bezprawie?
39 Nie jest niecnym starszy z Pandów,
jam bezprawiem się nie skalał.
Poległ grzeszny wróg swych uczniów,
tyś zwycięzcą, walcz więc zatem!”.
