8.27. Karna lży

Sańdźaja rzekł:
Na wroga ruszył wtedy Karna, czym armię twą rozradował. Każdego, kogo spotkał w bitwie, tak pytał o syna Pandu*:

— Kto mi dziś wskaże owego męża wielkiego duchem, z białymi końmi, temu wybrane życzenie spełnię — dam mu wszystko, czego dusza jego zapragnie! Jeśli tego zechce, to wóz klejnotów pełen dam mężowi, co Zdobywcę Bogactw* mi wskaże. Jeśli zechce tego mąż, co Ardźunę mi wskaże, to dam mu inny wóz jeszcze, złoty, ze słoniami sześcioma w jarzmie! [5] Podaruję mu również sto kobiet, co biegle śpiewać i grać umieją, smagłych a ślicznych, przystrojonych, z ozdobami ze złota na szyi. Jeśli zechce tego mąż, co Ardźunę mi wskaże, to kolejnym darem go nagrodzę — pięćsetką białych koni. Osiemset innych koni także mu podaruję — świetnie ułożonych, kolczykami z dobrze wypolerowanych klejnotów zdobnych, w uprzężach złotych. Lśniący złoty rydwan, pięknie przystrojony, z końmi wspaniałymi z Kambodźi w zaprzęgu, podaruję ponadto mężowi, co Bogactw Zdobywcę mi wskaże. Innym jeszcze darem go nagrodzę — sześcioma setkami słoni urodzonych na zachodnich rubieżach, przez treserów słoni wyszkolonych, w przeróżnych złotych uprzężach i girlandach złotych. [10] Jeśli zechce tego mąż, co Ardźunę mi wskaże, kolejny dar otrzyma, jakikolwiek sam sobie wybierze. Synów, żony i rozrywki, inne bogactwa, jakie posiadam, podaruję mu również — dam mu wszystko, czego dusza jego zapragnie! Gdy zaś obu Krysznów* naraz zabiję, majątek ich cały też oddam temu, co Ardźunę i Bujnowłosego* mi wskaże!

Mowę tę raz za razem w bitwie wypowiadając, dął Karna w konchę swą wspaniałą, w oceanie zrodzoną, o dźwięku miłym. Uradował się Durjodhana, wielki królu, razem z towarzyszami swymi, gdy słowa te stosowne Syna Woźnicy usłyszał!

[15] Potem powszędy łomot bębnów różnych, lwie ryki, muzyka i słoni trąbienie rozległy się w armii twej, byku wśród Bharatów; wojownicy, podniecenia pełni, podnieśli wrzawę.

Do syna Radhy*, wielkiego rydwannika, dręczyciela wrogów, co w bitwie chełpił się, podskakując, pośród wojska podnieconego, król Madrów* drwiąco tak w odpowiedzi przemówił:

— Pychą się kierując, Synu Woźnicy, nie proponuj ludziom wozów złotych z sześcioma słoniami w jarzmie! I tak Zdobywcę Bogactw ujrzysz dzisiaj… Bogactwa rozdajesz, jakbyś Waiśrawaną* był samym — dziecinadą się to zdaje, bez trudu bowiem, synu Radhy, Bogactw Zdobywcę dziś zobaczysz. [20] Na marne się pozbywasz dóbr rozlicznych niczym głupiec, zła w nagradzaniu niegodnych przez głupotę swą nie postrzegając. Skarby, jakie obiecujesz tak obficie, w ofiarach rozlicznych, zaprawdę, mógłbyś złożyć — złóż je więc w ofierze, Woźnico! Na próżno Krysznów obu przez głupotę zabić planujesz, nie słyszeliśmy wszak nigdy, by szakal dwa lwy w walce powalił… Pragniesz czegoś, czego lepiej nie pragnąć, gdyż przyjaciół nie masz, co by przed prędkim wpadnięciem w ogień cię powstrzymali. Nie wiesz, co kiedy uczynić powinieneś, umierać zatem bez wątpienia już ci pora; któż bowiem, jeśli żyć chce, bzdur tyle mówi — aż słuchać tego się nie da! [25] Zamiar twój to jakbyś ocean wpław chciał przebyć z przywiązanym do szyi kamieniem albo jakbyś ze szczytu góry chciał się rzucić… Jeśli pomyślności sobie życzysz, to wespół z wojownikami armii twej wszystkimi walcz ze Zdobywcą Bogactw, pod wojska w szyku bojowym osłoną. Dla dobra synów Dhrytarasztry ci to mówię, nie przez złośliwość — jeśli żyć chcesz, przyjmij, co powiedziałem!

Karna rzekł:
— W męstwo me ufny do boju z Ardźuną stanąć pragnę, ty jednak, wrogu z twarzą przyjaciela, nastraszyć mnie zamierzasz… Od celu mego jednak nikt mnie dziś nie odwiedzie, nawet Indra z piorunem wzniesionym — a cóż dopiero śmiertelnik!

Sańdźaja rzekł:[30] Skończył mówić Karna, wówczas zaś Śalja, Madrów władca, chcąc go ponad miarę rozzłościć, tak mu znów odpowiedział:

— Gdy ścigać cię będą strzały o piórach czaplich i ostrych grotach, przez Phalgunę* rękoma zręcznymi prędko z cięciwy łuku wypuszczone, wtedy natarcia na Ardźunę pożałujesz… Pożałujesz, Synu Woźnicy, poniewczasie, gdy leworęczny syn Prythy*, chwyciwszy łuk boski, co blaskiem swym oblewa armię całą, ostrymi strzałkami zadręczać cię będzie!
Jak chłopczyk, co na łonie matki leżąc, księżyc chce zerwać z nieba, tak ty, jadąc na rydwanie i siły wytężając, przez głupotę chcesz Ardźunę dziś zwyciężyć. Trójząb o ostrych krawędziach objąwszy, członki swe wszystkie na nich rozdzierasz, jeśli pragniesz dzisiaj walczyć z Ardźuną, którego czyny ostrzom tym są podobne. [35] Jakby głupiutki jelonek maleńki śmiało do walki wyzywał dojrzałego lwa wielkiego z bujną grzywą, tak ty teraz, Synu Woźnicy, Ardźunę do walki wyzwać zamierzasz. Nie wyzywaj do walki, Synu Woźnicy, syna królewskiego, niczym lwa potężnego z bujną grzywą — szakal w lesie wszak padliną się syci… Zginiesz, jeśli z synem Prythy spotkasz się w boju! Karno, zajączku ty malutki! Wyzwanie do boju rzucasz synowi Prythy, Zdobywcy Bogactw, co jest jak słoń wielki o kłach niczym dyszle, któremu w szale wydzielina skroniowa ze łba spływa. Przez dziecinadę patyk do nory wpychasz i dźgasz kobrę czarną o silnym jadzie, kaptur szeroko rozkładającą, jeśli z synem Prythy walczyć pragniesz. Jakby szakal lwa gniewnego z bujną grzywą napadł z wyciem, tak ty, Karno, Pandawę, lwa prawdziwego wśród mężów, przez głupotę z krzykiem napadasz. [40] Z synem Prythy, Bogactw Zdobywcą, chcesz się zmierzyć w natarciu, Karno, jakby wróbel w locie chciał się zmierzyć z najlepszym z ptaków, prędkim synem Winaty Suparną*. Ocean, ten straszliwy zbiornik wód wszystkich, falujący, ryb wielkich pełen, co burzy się o wschodzie księżyca, bez łodzi przebyć zamierzasz. Wyzwanie do walki rzucasz, Karno, synowi Prythy, Zdobywcy Bogactw, jak cielę nacierającemu bykowi o ostrych rogach i szyi niczym bęben. Na Ardźunę, chmurę deszczową wśród mężów, wrzeszczysz jak żaba, co na donośnie grzmiącą chmurę wielką rechocze, choć ta z własnej woli wylewa wodę. Jakby pies, w domostwie swym pozostając, na tygrysa w lesie jął szczekać, tak ty, Karno, Bogactw Zdobywcę, tygrysa wśród ludzi, obszczekujesz.
[45] Szakal, co w lesie mieszka, przez zające tylko otoczony, za lwa się uważa — póki prawdziwego lwa nie zobaczy… Tak samo ty, synu Radhy, za lwa się uważasz, Zdobywcy Bogactw nie widząc, pogromcy wrogów, tygrysa prawdziwego wśród ludzi. Za tygrysa się uważasz, póki dwóch Krysznów nie widzisz — na jednym rydwanie stojąc, obaj do boju gotowi, słońcem i księżycem się zdają! Dopóty tylko, Karno, do woli możesz mówić, co zechcesz, dopóki w bitwie tej wielkiej nie usłyszysz dźwięku Gandiwy. Gdy Ardźunę ujrzysz, co rydwanu swego i łuku dźwiękami wszystkie strony świata wypełnia, tygrysowi ryczącemu podobny, w szakala zaraz się zmienisz. [50] Zawsze szakalem tylko jesteś, zawsze lwem jest Zdobywca Bogactw. Przez twą nienawiść do bohaterów, głupcze, zawsze szakalem tylko cię widzą.
Mysz jest słaba, a kot — silny, podobnie jest z psem i tygrysem, szakalem i lwem, zającem i słoniem, kłamstwem i prawdą, trucizną i nektarem*; tak samo o tobie i synu Prythy się powiada za sprawą czynów waszych…

Sańdźaja rzekł:
Obrażony tak przez Śalję o niezmierzonym ducha żarze, mowę jego, jak cierń raniącą*, rozważając, syn Radhy ze wściekłością mu odparł:

— Zalety pełnego zalet tylko pełen zalet rozpoznaje, a nie taki, co zalet nie ma. Ty nie masz żadnych zalet — czyż bez zalet zalety rozpoznasz? [55] Ardźuna ma łuk, strzały i oręż boski, gniewu jest pełen i męstwa — wiem o tym lepiej od ciebie, Śaljo. Własnego męstwa świadom i męstwa syna Pandu, do boju go wyzywam, jak ćma do ognia nie lecę!
Mam również tę oto strzałę krwiożerczą, Śaljo, pierzastą, o dobrej nasadzie, bogato ozdobioną, wypolerowaną świetnie, co w osobnym kołczanie samotnie spoczywa. Spoczywała tak przez lat wiele, proszkiem sandałowym obficie czczona, straszliwa strzała ta, wąż jadowity, co gromady ludzi, koni i słoni zabija; groźna ogromnie niczym bohater wspaniały, rozdzierająca zbroje i kości. Rozgniewany, nawet wielką górę Meru mógłbym nią rozszczepić! [60] Nie wypuszczę jej, zaiste, w nikogo innego poza Phalguną albo synem Dewaki Kryszną — prawdy mej tu posłuchaj! Strzałą tą, Śaljo, gniewu najwyższego pełen, z synem Wasudewy* i Bogactw Zdobywcą walczyć będę — oto stosowne dla mnie działanie.
Od Kryszny zależy pomyślność Wasudewy potomków wszystkich, zwycięstwo wszystkich synów Pandu od syna Prythy zależy; starłszy się z nimi oboma, któż ich pokonać zdoła? Owe dwa tygrysy wśród mężów, co stoją wespół na jednym rydwanie, na mnie samego ruszą — o dobrym urodzeniu mym, Śaljo, się przekonaj! Zobaczysz, jak niezwyciężonych kuzynów obu, co synem siostry ojca i synem brata matki są dla siebie wzajem*, powalę niczym dwa klejnoty na jedną nić nanizane. [65] Ardźuna Gandiwę dzierży, a Kryszna — koło bojowe, godłem Kryszny jest Tarkszja*, Ardźuny godłem zaś — małpa; postrach obaj budzą w tchórzach, Śaljo, we mnie jednak — radość!
Ty zaś złą masz naturę, głupiś, o wielkich bitwach nic nie wiesz; przejęty lękiem, ze strachu bzdur wiele wygadujesz. Z byle powodu owych dwóch wychwalasz, mężu z biednego kraju! Zabiwszy ich obu w starciu, ciebie i krewnych twych bez wątpienia także zabiję… Głupcze, w kraju niegodziwców zrodzony! Nikczemna kszatrijów zakało! Sprzymierzeńcem naszym jesteś — czemuż zatem jak wróg strach przed Krysznami chcesz we mnie wzbudzić? Albo oni zabiją mnie dziś, gdy do walki staną, albo to ja ich obu zabiję. Nie boję się dwóch Krysznów, gdyż dobrze znam własną siłę — [70] tysiąc synów Wasudewy lub Phalgunów setki sam jeden zabić mógłbym! Zamilcz więc już, mężu z biednego kraju…
Posłuchaj, Śaljo, mych przyśpiewek o podłych duchem mieszkańcach Madry! Ludzie, co rozerwać się pragną, czy to kobiety, czy dzieci, czy też starcy, powszechnie śpiewają je chórem, jakby Wedy recytowali. Bramini kiedyś dokładnie królowi* je powtórzyli. Wysłuchaj ich, głupcze, w skupieniu i albo znieś je, albo mi odpowiedz!
Madraka zawsze przyjaciół zdradza; każdy, kto nienawidzi nas, to Madraka. Nie ma przyjaźni z Madraką, nikczemnie mówi ów najgorszy z ludzi. Podły duchem zawsze jest Madraka, fałszywy zawsze i nieuczciwy. Do końca życia, jak słyszałem, podłość ducha Madraków cechuje.
[75] Ojciec, matka, syn, brat matki, teść, teściowa, zięć, córka, brat, wnuk, różni inni krewni, a także przyjaciele i goście, ze służbą się u nich spoufalają. Kobiety, znajome i nieznajome, swobodnie z mężczyznami przestają. Nawet w domach ludzi ogładzonych kaszę na mleku się tam stale jada; piją alkohol, wołowiną zagryzają, po czym śmiechy się między nimi zaczynają i wrzaski. Rozwiązłym praktykom wszelakim oddają się do woli, do woli też paplają jeden z drugim — jakże prawo mogłoby obowiązywać wśród owych upadłych Madraków, z nieczystych czynów słynących?
Nie wszczynajcie waśni z Madrakami, przyjaźni z nimi nie zawiązujcie! [80] Nie ma przyjaźni z Madraką, Madraka bowiem jest zmienny. Gandharaków czystość wyróżnia, kontakt z Madrakami zaś kala. Na marne idzie złożona w ogniu obiata, jeśli król, patron ofiary, sam ją składa. Zguba czeka bramina, co śudrom sakramentów udziela; podobnie i Wed wrogów już na tym świecie zguba zawsze czeka. Z Madraką przyjaźni nie ma…
Jad skorpiona* unieszkodliwiam taką oto mantrą Atharwanów: „Niech wszystko się ukoi!”. Tych, których skorpion ukłuł, jak również rażonych przeróżnym innym jadem, mądrzy wyleczyć są tak w stanie — prawdą się to okazuje. Milcz więc, mężu ty uczony! Dalszych słów mych wysłuchaj!
[85] Upijają się kobiety Madraków, szaty zrzucają i pląsają nago; spółkując, nie panują nad sobą, robią to, co im się podoba. Czyż syn takiej kobiety, Madraka, prawo głosić jest godzien? Mocz oddają na stojąco, jak oślice i wielbłądzice; to tu, to tam wstyd odrzucają, są bez wstydu… I ty, syn takiej kobiety, o prawie mówić tu chciałbyś? O ryż na kwaśno* proszona, kobieta z Madry po pośladkach się drapie, a oddać ryżu nie chcąc, szorstko takiej odpowiedzi udziela: „Niech żaden mój kochanek o ryż na kwaśno mnie nie prosi! Syna mogę oddać, jeśli tylko okazja się nadarzy, ale nie oddam ryżu!”. Tłuste są kobiety Madraków, jak po wielekroć słyszałem, bezwstydne, pledami okryte, z reguły żarłoczne i nieczyste.
[90] Dużo jeszcze mówić tak moglibyśmy, zarówno ja, jak i inni. Od końców paznokci po włosów końce o owych kroczących złą drogą opowiadać by można! Jakże Madrakowie i Sindhusauwirowie prawo znać by tu mogli? Barbarzyńcy, w krajach niegodziwców zrodzeni, o prawach nic wszak nie wiedzą…
To oto prawo, jak się słyszy, najważniejsze jest dla kszatriji: ma polec w boju i spocząć, przez zacnych wespół czczony. Nie jest dla mnie prawem najpierwszym, by w starciu zbrojnym od tego uciec — nieba bowiem pragnę po śmierci! Drogim przyjacielem jestem rozumnego syna Dhrytarasztry*. To jemu życie me ofiaruję i cały majątek, jaki posiadam. [95] Ty zaś w stosunku do nas zupełnie jak nieprzyjaciel się zachowujesz — wyraźnie więc Pandawowie cię podstawili, mężu w kraju niegodziwców zrodzony… Nawet stu jednak tobie podobnych za nic zniechęcić mnie do walki nie zdoła, tak jak heretycy za nic nie zdołają zniechęcić znawcy prawa. Niczym antylopa dręczona upałem jęcz sobie i dysz do woli, ja przestraszyć się nie dam — z drogi życia kszatrijów nie zejdę! Wspomnij drogę lwów prawdziwych wśród mężów, co w bitwach oddają życie, od wroga się nie odwracając — wskazał mi ją dawniej mistrz mój Rama*. Wiedz, że wspaniałej drogi Pururawasa* się trzymam, ratować swojaków i wrogów zabijać gotów. [100] W trójświecie całym, Madrako, stworzenia takiego nie widać, co by mnie od celu naszego odwieść mogło — tak uważam.
Milcz więc, mężu ty uczony! Czemuż tyle gadasz ze strachu? Nie zabiję cię, najgorszy z Madraków, padlinożercom cię nie wydam. Z tych oto trzech powodów żyć jeszcze pozwalam ci, Śaljo: przez wzgląd na to, żeś naszym sprzymierzeńcem, z szacunku dla syna Dhrytarasztry i dlatego, że kalumnie twe cierpliwie znoszę… Jeśli jednak ponownie, królu Madrów, z mową taką do mnie się zwrócisz, to strącę ci głowę mą maczugą, co piorunowi jest podobna!
To oto, mężu z biednego kraju, usłyszą dziś lub zobaczą tu ludzie: albo dwóch Krysznów zabije Karnę, albo to Karna ich obu zabije!

[105] Na tym mówić skończył, panie ludu, syn Radhy.

— Jedź! Jedź dalej! — tak potem znów spokojnie królowi Madrów polecił.