Autorzy
Opracowali (indika 2024):
(tłumaczenie)
Monika Nowakowska
(komitet redakcyjny)
Andrzej Babkiewicz, Joanna Jurewicz, Monika Nowakowska,
Sven Sellmer, Przemysław Szczurek, Anna Trynkowska
(redakcja techniczna)
Karina Babkiewicz
(przygotowanie tekstu, skład, zamieszczenie na stronie)
Sven Sellmer i Andrzej Babkiewicz
Tłumaczenie finansowane w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki”
w latach 2017–2023, numer projektu 0357/NPRH5/H22/84/2017.
महाभारत
Mahābhārata
7. Księga Drony (Droṇaparvan)
***
7.77-121 Śmierć Dźajadrathy (jayadratha-vadha) /
Czternasty dzień bitwy
7.86. Rozmowa Satjakiego z Judhiszthirą
Streszczenie rozdziału:
saṃjaya uvāca
prītiyuktaṃ ca hṛdyaṃ ca madhurākṣaram eva ca |
kālayuktaṃ ca citraṃ ca svatayā cābhibhāṣitam ||7.86.1||
dharmarājasya tad vākyaṃ niśamya śinipuṃgavaḥ |
sātyakir bharataśreṣṭha pratyuvāca yudhiṣṭhiram ||7.86.2||
śrutaṃ te gadato vākyaṃ sarvam etan mayācyuta |
nyāyayuktaṃ ca citraṃ ca phalgunārthe yaśaskaram ||7.86.3||
evaṃvidhe tathā kāle madṛśaṃ prekṣya saṃmatam |
vaktum arhasi rājendra yathā pārthaṃ tathaiva mām ||7.86.4||
na me dhanaṃjayasyārthe prāṇā rakṣyāḥ kathaṃ cana |
tvatprayuktaḥ punar ahaṃ kiṃ na kuryāṃ mahāhave ||7.86.5||
lokatrayaṃ yodhayeyaṃ sadevāsuramānuṣam |
tvatprayukto narendreha kim utaitat sudurbalam ||7.86.6||
suyodhanabalaṃ tv adya yodhayiṣye samantataḥ |
vijeṣye ca raṇe rājan satyam etad bravīmi te ||7.86.7||
kuśaly ahaṃ kuśalinaṃ samāsādya dhanaṃjayam |
hate jayadrathe rājan punar eṣyāmi te 'ntikam ||7.86.8||
avaśyaṃ tu mayā sarvaṃ vijñāpyas tvaṃ narādhipa |
vāsudevasya yad vākyaṃ phalgunasya ca dhīmataḥ ||7.86.9||
dṛḍhaṃ tv abhiparīto 'ham arjunena punaḥ punaḥ |
madhye sarvasya sainyasya vāsudevasya śṛṇvataḥ ||7.86.10||
adya mādhava rājānam apramatto 'nupālaya |
āryāṃ yuddhe matiṃ kṛtvā yāvad dhanmi jayadratham ||7.86.11||
tvayi vāhaṃ mahābāho pradyumne vā mahārathe |
nṛpaṃ nikṣipya gaccheyaṃ nirapekṣo jayadratham ||7.86.12||
jānīṣe hi raṇe droṇaṃ rabhasaṃ śreṣṭhasaṃmatam |
pratijñā cāpi te nityaṃ śrutā droṇasya mādhava ||7.86.13||
grahaṇaṃ dharmarājasya bhāradvājo 'nugṛdhyati |
śaktaś cāpi raṇe droṇo nigṛhītuṃ yudhiṣṭhiram ||7.86.14||
evaṃ tvayi samādhāya dharmarājaṃ narottamam |
aham adya gamiṣyāmi saindhavasya vadhāya hi ||7.86.15||
jayadratham ahaṃ hatvā dhruvam eṣyāmi mādhava |
dharmarājaṃ yathā droṇo nigṛhṇīyād raṇe balāt ||7.86.16||
nigṛhīte naraśreṣṭhe bhāradvājena mādhava |
saindhavasya vadho na syān mamāprītis tathā bhavet ||7.86.17||
evaṃ gate naraśreṣṭha pāṇḍave satyavādini |
asmākaṃ gamanaṃ vyaktaṃ vanaṃ prati bhavet punaḥ ||7.86.18||
so 'yaṃ mama jayo vyaktaṃ vyartha eva bhaviṣyati |
yadi droṇo raṇe kruddho nigṛhṇīyād yudhiṣṭhiram ||7.86.19||
sa tvam adya mahābāho priyārthaṃ mama mādhava |
jayārthaṃ ca yaśorthaṃ ca rakṣa rājānam āhave ||7.86.20||
sa bhavān mayi nikṣepo nikṣiptaḥ savyasācinā |
bhāradvājād bhayaṃ nityaṃ paśyamānena te prabho ||7.86.21||
tasyāpi ca mahābāho nityaṃ paśyati saṃyuge |
nānyaṃ hi pratiyoddhāraṃ raukmiṇeyād ṛte prabho |
māṃ vāpi manyate yuddhe bhāradvājasya dhīmataḥ ||7.86.22||
so 'haṃ saṃbhāvanāṃ caitām ācāryavacanaṃ ca tat |
pṛṣṭhato notsahe kartuṃ tvāṃ vā tyaktuṃ mahīpate ||7.86.23||
ācāryo laghuhastatvād abhedyakavacāvṛtaḥ |
upalabhya raṇe krīḍed yathā śakuninā śiśuḥ ||7.86.24||
yadi kārṣṇir dhanuṣpāṇir iha syān makaradhvajaḥ |
tasmai tvāṃ visṛjeyaṃ vai sa tvāṃ rakṣed yathārjunaḥ ||7.86.25||
kuru tvam ātmano guptiṃ kas te goptā gate mayi |
yaḥ pratīyād raṇe droṇaṃ yāvad gacchāmi pāṇḍavam ||7.86.26||
mā ca te bhayam adyāstu rājann arjunasaṃbhavam |
na sa jātu mahābāhur bhāram udyamya sīdati ||7.86.27||
ye ca sauvīrakā yodhās tathā saindhavapauravāḥ |
udīcyā dākṣiṇātyāś ca ye cānye 'pi mahārathāḥ ||7.86.28||
ye ca karṇamukhā rājan rathodārāḥ prakīrtitāḥ |
ete 'rjunasya kruddhasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm ||7.86.29||
udyuktā pṛthivī sarvā sasurāsuramānuṣā |
sarākṣasagaṇā rājan sakiṃnaramahoragā ||7.86.30||
jaṅgamāḥ sthāvaraiḥ sārdhaṃ nālaṃ pārthasya saṃyuge |
evaṃ jñātvā mahārāja vyetu te bhīr dhanaṃjaye ||7.86.31||
yatra vīrau maheṣvāsau kṛṣṇau satyaparākramau |
na tatra karmaṇo vyāpat kathaṃ cid api vidyate ||7.86.32||
daivaṃ kṛtāstratāṃ yogam amarṣam api cāhave |
kṛtajñatāṃ dayāṃ caiva bhrātus tvam anucintaya ||7.86.33||
mayi cāpy apayāte vai gacchamāne 'rjunaṃ prati |
droṇe citrāstratāṃ saṃkhye rājaṃs tvam anucintaya ||7.86.34||
ācāryo hi bhṛśaṃ rājan nigrahe tava gṛdhyati |
pratijñām ātmano rakṣan satyāṃ kartuṃ ca bhārata ||7.86.35||
kuruṣvādyātmano guptiṃ kas te goptā gate mayi |
yasyāhaṃ pratyayāt pārtha gaccheyaṃ phalgunaṃ prati ||7.86.36||
na hy ahaṃ tvā mahārāja anikṣipya mahāhave |
kva cid yāsyāmi kauravya satyam etad bravīmi te ||7.86.37||
etad vicārya bahuśo buddhyā buddhimatāṃ vara |
dṛṣṭvā śreyaḥ paraṃ buddhyā tato rājan praśādhi mām ||7.86.38||
yudhiṣṭhira uvāca
evam etan mahābāho yathā vadasi mādhava |
na tu me śudhyate bhāvaḥ śvetāśvaṃ prati māriṣa ||7.86.39||
kariṣye paramaṃ yatnam ātmano rakṣaṇaṃ prati |
gaccha tvaṃ samanujñāto yatra yāto dhanaṃjayaḥ ||7.86.40||
ātmasaṃrakṣaṇaṃ saṃkhye gamanaṃ cārjunaṃ prati |
vicāryaitad dvayaṃ buddhyā gamanaṃ tatra rocaye ||7.86.41||
sa tvam ātiṣṭha yānāya yatra yāto dhanaṃjayaḥ |
mamāpi rakṣaṇaṃ bhīmaḥ kariṣyati mahābalaḥ ||7.86.42||
pārṣataś ca sasodaryaḥ pārthivāś ca mahābalāḥ |
draupadeyāś ca māṃ tāta rakṣiṣyanti na saṃśayaḥ ||7.86.43||
kekayā bhrātaraḥ pañca rākṣasaś ca ghaṭotkacaḥ |
virāṭo drupadaś caiva śikhaṇḍī ca mahārathaḥ ||7.86.44||
dhṛṣṭaketuś ca balavān kuntibhojaś ca māriṣa |
nakulaḥ sahadevaś ca pāñcālāḥ sṛñjayās tathā |
ete samāhitās tāta rakṣiṣyanti na saṃśayaḥ ||7.86.45||
na droṇaḥ saha sainyena kṛtavarmā ca saṃyuge |
samāsādayituṃ śakto na ca māṃ dharṣayiṣyati ||7.86.46||
dhṛṣṭadyumnaś ca samare droṇaṃ kruddhaṃ paraṃtapaḥ |
vārayiṣyati vikramya veleva makarālayam ||7.86.47||
yatra sthāsyati saṃgrāme pārṣataḥ paravīrahā |
na droṇasainyaṃ balavat krāmet tatra kathaṃ cana ||7.86.48||
eṣa droṇavināśāya samutpanno hutāśanāt |
kavacī sa śarī khaḍgī dhanvī ca varabhūṣaṇaḥ ||7.86.49||
viśrabdho gaccha śaineya mā kārṣīr mayi saṃbhramam |
dhṛṣṭadyumno raṇe kruddho droṇam āvārayiṣyati ||7.86.50||
I opowiadał Sańdźaja:
1–2 Przemowy tej pełnej zarówno miłości, jak i serdecznej przyjaźni, o słodko brzmiących głoskach, stosownej do okazji, zachwycającej i wypowiedzianej przez samego Włodarza Dharmy wysłuchawszy, Satjaki, byk wśród Śinich, o najlepszy z potomków Bharaty, tak odpowiedział Judhiszthirze:
3 „Wysłuchałem całej tej mowy, o niezłomny, z regułami spójnej, zachwycającej i zaszczyt przynoszącej, dla dobra Phalguny* przez ciebie wygłoszonej.
4 W tych okolicznościach i w takiej chwili, widząc kogoś takiego jak ja, w przekonaniach zgodnego, godzi ci się, o Indro wśród władców, zwrócić do mnie tak samo jak do Syna Prythy.
5 Nie byłbym w stanie w żaden sposób poskąpić życia dla Zdobywcy Bogactw! Przez ciebie do boju zwerbowany, czegoż bym się nie podjął w wielkiej wojennej ofierze*?
6 Walczyć gotowym ze światami trzema: bogów, asurów i ludzi. A tym bardziej, przez ciebie do boju zwerbowany, o ludzi Indro, z tymi bardzo już słabymi Kurów siłami.
7 Zaiste siły Łatwobójcy* będę dzisiaj ze wszystkich stron atakował. I zwyciężę w bitwie, królu! Prawdę ci powiadam zaiste.
8 Gdy do śmierci Dźajadrathy doprowadziwszy, królu, zdrowy i cały do zdrowego i całego Zdobywcy Bogactw się przedrę, ruszę z powrotem ponownie stanąć u twojego boku.
9 Koniecznie jednak muszę ci przekazać, ludzi naczelniku, wszystko o słowach Wasudewy i Phalguny przezornego.
10 Usilnie wszak napominał mnie Ardźuna raz za razem, pośrodku wojsk wszystkich i w obecności słuchającego Wasudewy:
11 »Dzisiaj, potomku Madhu, szlachetną o walce podjąwszy decyzję, czujność zachowaj i chroń króla, póki ja Dźajadrathy nie zabiję.
12 Powierzywszy króla albo tobie, o wielkoramienny, albo Pradjumnie, wspaniałemu rydwannikowi, wyruszyć będę mógł śladem Dźajadrathy, nie oglądając się za siebie.
13 Albowiem wiesz przecie, że w starciu krewki Drona uważany jest za najlepszego. I też słyszałeś po wielokroć o Drony przysiędze*, Madhu potomku.
14 Syn Bharadwadźi rwie się do schwytania Dharmy Włodarza. A i zdolny jest również Drona poskromić Judhiszthirę w walce.
15 Tym samym twojej powierzam pieczy Włodarza Dharmy, najlepszego z ludzi, ponieważ sam wyruszam teraz, by zabić Władcę Sindhu.
16 Gdy Dźajadrathę zabiję, z pewnością przybędę, o potomku Madhu, żeby Drona nie schwytał Włodarza Dharmy w starciu siłą.
17 A gdyby jednak Syn Bharadwadźi schwytał najlepszego z ludzi, o potomku Madhu, to nawet gdyby Dźajadratha zginął, rozpaczy mojej nie byłoby granic.
18 Gdyby się to zdarzyło Synowi Pandu prawdomównemu, o najlepszy z ludzi, nie byłoby tu wątpliwości: znowu musielibyśmy się udać na wygnanie do lasu.
10 Moje zwycięstwo nad Dźajadrathą bez wątpienia na nic by się zdało, gdyby Drona gniewny w starciu schwytał Judhiszthirę.
20 A zatem ty teraz, o wielkoramienny, w imię tego, co mnie najdroższe, o potomku Madhu, w imię zwycięstwa i w sławy imię — chroń króla w tej wojennej ofierze«.
21 Tym samym zostałeś mi zawierzony, panie, jako wyraz wiary we mnie Leworęcznego, stale czujnie wypatrującego zagrażającego ci niebezpieczeństwa ze strony Syna Bharadwadźi.
22 A nie widać dla niego, o wielkoramienny, żadnego godnego adwersarza poza Synem Rukmini*, o wszechmocny. Z drugiej strony za przeciwnika zdolnego czoło stawić w polu Synowi Bharadwadźi, inteligencji pełnemu, mnie się również uważa.
23 Tak zatem zarówno tej wysokiej opinii, jak i słów Nauczyciela* nie jestem w stanie zignorować, ani ciebie porzucić, panie ziemi.
24 Nauczyciel, okryty zbroją niezłomną, kogokolwiek by nie dopadł w walce dzięki zręczności ręki, igrałby z nim niczym dziecko z ptakiem spętanym.
25 Jedynie gdyby Syn Kryszny się tu zjawił z łukiem w dłoni, z gawialem w proporcu, jemu ciebie bym w pieczy zostawił zaiste, on by cię strzegł niczym Ardźuna.
26 Zadbaj o własną ochronę! Któż cię będzie chronił, gdy mnie przy tobie nie będzie, i kto zaatakuje w polu Dronę, kiedy ja w drodzę będę do Syna Pandu?
27 Ale niech nie będzie w tobie strachu dzisiaj, królu, z powodu Ardźuny. W żadnej sytuacji nie traci wiary ten wielkoramienny, gdy podejmuje się jakiegoś zadania.
28–29 A Sauwirakowie wojownicy, jak i Sindhu i Paurawowie*, a także inni wspaniali rydwannicy z północy i z południa, jak i ci, którzy na czele z Karną, królu, wysławiani są jako wybitni rydwannicy — wszyscy oni nie dorównują w jednej szesnastej choćby rozgniewanemu Ardźunie.
30–31 Gotowa do walki ziemia cała, z bogami, asurami i ludźmi, z zastępami rakszasów, królu, z kinnarami* i wielkimi wężami, ze wszystkim razem, co ruchome i co nieruchome, nie dorówna w polu Potomkowi Prythy. Wiedza o tym, o wielki królu, niechaj oddali twój lęk o Zdobywcę Bogactw.
32 Tam, gdzie górują dwaj bohaterowie, wielcy łucznicy, dwaj Ciemnolicy, Prawdą Mężni, nigdy nie dopuszczą w żadnym nawet razie do klęski swoich działań.
33 Weź pod rozwagę moc boską przeznaczenia, biegłość w posługiwaniu się orężem, zdyscyplinowanie, jak i pasję gniewną w wojennej ofierze, a także miłosierdzie swojego brata.
34 I pamiętaj również, królu, kiedy oddalę się zaiste, ruszając ku Ardźunie, o Drony wszechstronności we władaniu bronią na polu bitwy.
35 Nauczyciel bowiem rwie się usilnie, królu, by cię schwytać, starając się dowieść prawdziwości słów swojej przysięgi, o potomku Bharaty.
36 Buduj dzisiaj zatem własną obronę! Kto ma być twoim obrońcą, kiedy odejdę, na kim mógłbym polegać, Synu Prythu, żeby móc ruszyć ku Phalgunie?
37 Albowiem nie powierzywszy ciebie, wielki królu, niczyjej pieczy w tej wielkiej wojennej ofierze, nigdzie się nie oddalę, potomku Kuru! Prawdę ci powiadam!
38 Rozważywszy wszystko z rozsądkiem rozumnym po wielokroć, o wybrańcu spośród najrozsądniejszych, mając na względzie dobro najwyższe, z rozsądkiem rozumnym mną wówczas, królu, zarządzaj”.
I rzekł Judhiszthira:
39 Zgadzam się, o wielkoramienny, prawdą jest to, co mówisz, potomku Madhu, ale nie uspokaja to mojego serca, jeśli chodzi o Białokonnego*, mój czcigodny.
40 Najwyższy podejmę wysiłek, by ochronić siebie. Ty ruszaj, masz na to moją zgodę, tam, gdzie udał się Bogactw Zdobywca.
41 Mając do wyboru, czy chronić siebie w bitwie, czy posyłać odsiecz Ardźunie, po rozsądzeniu rozumnym posyłanie odsieczy wolę.
42 Ty zatem wyruszaj w drogę tam, gdzie udał się Bogactw Zdobywca. Mnie zaś ochronę zapewni Bhimasena, mocarny ogromnie.
43 Zarówno syn Pryszaty wraz ze swymi braćmi oraz władcy i książęta bardzo potężni, jak i synowie Draupadi będą mnie chronić, mój drogi. Nie ma powodów do wątpienia.
44–45 Pięciu braci Kekajów i rakszasa Ghatotkaća, Wirata, a także Drupada i Śikhandin wspaniały rydwannik. Również Dhrysztaketu przepotężny i Kuntibhodźa, mój towarzyszu, Nakula i Sahadewa, Pańćalowie oraz Sryndźajowie — wszyscy oni zjednoczeni, mój drogi, będą mnie chronić, wątpliwości tu nie ma.
46 Ani Drona wraz ze swym wojskiem, ani Krytawarman nie są w stanie pokonać nas w walce. Mnie również napaść nie zdołają.
47 A Dhrysztadjumna, dręczyciel wrogów, w starciu Dronę gniewnego powstrzyma, przystąpiwszy doń zbrojnie, tak jak brzeg powstrzymuje siedzibę gawiali — wodną nawałę.
48 Gdzie wytrwały Wnuk Pryszaty*, zabójca mężnych przeciwników, na polu bitwy stał będzie, tam armia Drony w żaden sposób do przodu siłą nie postąpi.
49 Ów Dhrysztadjumna Wnuk Pryszaty, z pożeracza obiat–ognia się narodził*, by doprowadzić do zagłady Drony. Okryty jest zbroją, wyposażony w strzały, miecz i łuk, ustrojony wybornie.
50 Ruszaj wiary pełen, Wnuku Śiniego, nie zamartwiaj się z mojego powodu. Dhrysztadjumna gniewny powstrzyma Dronę na placu boju.
