7.118. Śmierć Bhuriśrawasa

I opowiadał Sańdźaja:
1 Ramię olbrzymie spadło na ziemię, wraz z mieczem i pięknym naramiennikiem, smutek olbrzymi niosąc światu żywych.

2 Unoszone właśnie do zadania ciosu ramię, odcięte przez niewidocznego Zdobnego Diademem, z impetem spadło na ziemię niczym wąż pięciogłowy.

3 Kaurawa, widząc, że bezsilnym uczynił go Syn Prythy, wypuściwszy Satjakiego, z gniewem oskarżył Syna Pandu:

4 „Podłego, niestety, Synu Kunti, czynu się dopuściłeś, ramię mi odcinając, gdy ciebie nie widziałem i nie z tobą walczyłem.

5 Cóżże powiesz królowi, Synowi Dharmy, Judhiszthirze? Że czym był zajęty Bhuriśrawas, kiedy w niego w polu uderzyłeś?

6 Tak władać orężem nauczył cię sam Indra o wielkim harcie ducha? Czy też Rudra, Synu Prythy? A może Drona lub Krypa?

7 Czyż nie jesteś zaiste w tym świecie znawcą przyrodzonych powinności znamienitszym od innych? To jakżeż nie z tobą walczącego w polu zaatakowałeś?

8 Ani oszołomionego, ani przerażonego, ani rydwanu pozbawionego, ani błagającego, ni popadłego w tarapaty świadomi wojownicy nie atakują*.

9 A to tu jest podłe postępowanie, praktykowane przez ludzi niecnych! Jak to się stało, Synu Prythy, że ten postępek popełniłeś tak trudny dla ciebie do popełnienia?

10 Powiadają, że szlachetne działanie łatwe jest do podjęcia dla osoby szlachetnej, Zdobywco Bogactw. Nieszlachetne działanie jest zaś wyjątkowo trudne do podjęcia na ziemi dla osoby szlachetnej*.

11 Gdziekolwiek się człowiek obraca, z kimkolwiek się zada, Synu Prythy, szybko ich moralności nabiera. To właśnie po tobie widać.

12 Jakżeż inaczej bowiem ty, z rodu rycerskiego, i to jeszcze Kuru potomek, od powinności rycerskich byś odstąpił? Wszak dobrześ został wychowany i ślubów dotrzymujesz!

13 Ale ten postępek wyjątkowo podły, dla Warszneji* przez ciebie popełniony, z pewnością pomysłem jest Wasudewy! Tobie nie przystoi!

14 Któż bowiem komuś szałem bitewnym zaiste upojonemu, z innym walkę toczącemu, tego rodzaju cios by zadał, jeśli nie przyjaciel Kryszny*?

15 Jak do tego doszło, Synu Prythy, że autorytetem stały się dla pana wyrzutki społeczne* — moralnie niejednoznaczni, z natury niejako karygodnie postępujący Wryszni i Andhakowie?”.

16 Wygłosiwszy te słowa, wielkoramienny Ze Słupem Ofiarnym w Godle*, przesławny, porzucił Jujudhanę i podjął na placu rytuał odejścia ostateczny*.

17 Strzały rozrzuciwszy lewą dłonią, mąż cechujący się licznymi zasługami moralnymi, pragnąc udać się do świata Brahmy, złożył oto w ofierze swoje tchnienia tchnieniom*.

18 Ku słońcu wzrok skierowawszy, a uspokojony umysł ku wodzie, medytując nad wielką tajemnicą*, pogrążył się w jodze, podejmując milczenie.

19 Wówczas wojowie ze wszystkich oddziałów Krysznę i Zdobywcę Bogactw potępiali, a tego buhaja wśród ludzi wysławiali.

20 Potępiani tak obaj Ciemnolicy nic im przykrego nie odpowiedzieli, a sławiony przez nich jednocześnie ów Ze Słupem Ofiarnym w Godle radości w ogóle nie czuł.

21–22 Tych tak gadających, królu, synów twoich Zdobywca Bogactw nie mógł jednak w swym sercu wydzierżyć, ani tego, co o nim wygadywali. Wolny od gniewu, mówiąc do nich, jakby chciał im przypomnieć, o potomku Bharaty, ozwał się zwięźle Phalguna, potomek Pandu:

23 „Moi wszyscy zaiste książęta! Wiecie o tym wielkim ślubowaniu: nikogo z moich nie jest w stanie zabić nikt, kto znalazłby się w zasięgu moich strzał.

24 O ty, Ze Słupem Ofiarnym w Godle, zastanów się chwilę! Nie godzi ci się mnie ganić, albowiem niestosowne jest ganić drugiego, nie znając zasad powinności.

25 Albowiem nie zasługuje na potępienie powinność, gdy ramię odciąłem tego, który, zabić pragnąc, oręż podniósł w polu na bohatera z rodu Wrysznich*.

26 A zabiciu Abhimanju*, młodziaka z odrzuconą bronią, pozbawionego rydwanu, bez zbroi, mój drogi, któryż to wzór moralny by nie przyklasnął?”.

27 Wtedy na słowa te przez Syna Prythy wygłoszone, głową ziemi dotknął Bhuriśrawas–Obficie Wynagradzający i dłonią lewą cisnął przed się swoją prawicę zaiste.

28 Te Syna Prythy słowa wówczas usłyszawszy, wojownik o wielkim blasku, Ze Słupem Ofiarnym w Godle, o wielki królu, pozostał milczący, ze zwieszoną głową.

I rzekł Ardźuna:
29 Miłość do ciebie żywię, Starszy Bracie Śali*, taką samą jak do Włodarza Dharmy i do Bhimy, najznamienitszego z mocarnych*, i jak do Nakuli i Sahadewy.

30 Z moją i Kryszny o wielkim harcie ducha zgodą na odejście, wędruj do światów zdobytych moralnymi zasługami, tam, gdzie Śibi, Syn Uśinary*.

I opowiadał Sańdźaja:
31 Wówczas podniósł się Wnuk Śiniego i wziął do ręki upuszczony przez Syna Somadatty* miecz, pragnąc ściąć tego o wielkim harcie ducha.

32–33 Złe bardzo mając intencje, mimo że wszyscy wojownicy krzyczeli na niego potępiająco, zabić chciał Satjaki okaleczonego przez Syna Pandu, oszołomionego Bhuriśrawasa–Ofiarnie Wynagradzającego, Starszego Brata Śali, nieskazitelnego, siedzącego z obciętym ramieniem niczym słoń z obciętą trąbą.

34–35 I przez Krysznę powstrzymywany, i przez Syna Prythy o wielkim harcie ducha, przez Bhimę, przez dwóch strażników kół*, przez Aśwatthamana i Krypę, przez Karnę, Wryszasenę, a także przez Władcę Sindhu, mimo krzyczących wkoło oddziałów, zabił Satjaki pogrążonego w obrządku odejścia.

36 Temu, którego ramię odciął Syn Prythy, Indrze wśród Kaurawów, pogrążonemu na placu boju w rytuale odejścia, Satjaki mieczem odrąbał głowę.

37 Nie uczcili Satjakiego jego wojowie za ten czyn, kiedy zabił przywódcę Kuru, wcześniej przez Ardźunę okaleczonego.

38 Siddhowie, ćaranowie i ludzie patrzyli tam na Bhuriśrawasa, zabitego w bitwie, gdy pogrążony był w rytuale odejścia, jak na samego Tysiącookiego*.

39 Bogowie wysławiali go, wyczynami jego zadziwieni, a jego wojownicy, wygłaszając różne opinie, rozważali intensywnie:

40 „To nie wina Warszneji, bowiem musiało się tak stać, jak się stało. Dlatego nie powinniście wpadać we wściekłość. Gniew jest sprawcą ludzkiego cierpienia.

41 A musiał być zabity przez bohatera, nie ma tutaj miejsca na roztrząsania, albowiem zgodnie z rozrządzeniem Stwórcy śmierć w tej ofierze wojennej miał mu przynieść Satjaki!”.

I rzekł Satjaki:
42 „Nie wolno go zabijać! Nie wolno go zabijać!” — tak do mnie krzyczeliście, wy ze wszystkich o powinnościach gardłujących najmniej powinnościom hołdujący, a w zbroję powinności okuci!

43 Kiedy młodziak, Syn Subhadry, pozbawiony wszelkiego oręża, zabity został przez was w bitwie, wtedy gdzież były wasze powinności?

44 A przecież zaklinałem się, sprowokowany w pewnym zaiste momencie, że ten, kto kopnąłby mnie żywego nogą z wściekłością, miażdżąc w walce, zostanie przeze mnie zabity, choćby pogrążony był w ślubie milczenia*.

45 Mnie, odpór dającego z wigorem, niepozbawionego ni ramion, ni oczu — mnie uznaliście za martwego. Oto wasza lekkomyślność! Słusznie bowiem dawałem mu odpór, o buhaje wśród Kurów!

46 A gdy z kolei Syn Prythy z miłości do mnie, i swojej strzegąc przysięgi, ramię z mieczem odciął Bhuriśrawasa, niemal mnie tym samym okpił.

47 Będzie, co ma być, jakby boskie przeznaczenie pociągało za sznurki. Ten oto zabity został w tym starciu. Co jest niby tutaj pociągnięciem z powinnością sprzecznym?

48 A przecież znamy strofę wyśpiewaną niegdyś przez Walmikiego* na ziemi: »To należy czynić, co przynieść może nieprzyjaciołom udrękę!«*.”

I opowiadał Sańdźaja:
49 Na te słowa, do nich kierowane, wielki królu, wszyscy Kaurawowie i Pandawowie nic się nie odezwali więcej, w myśli cześć zmarłemu oddając.

50 Uświęcony mantrami, ofiarami,
sławny, krowami Obficie Darzący*,
gdy odszedł, milcząc, niczym do pustelni,
nikogo śmiercią swą nie uradował.

51 Błyszcząca czernią włosów dawcy życzeń,
o rdzawych oczach gołębich herosa,
odcięta głowa — niczym ofiarnego
konia*, złożona w rycie ku północy.

52 Potężnym ciosem broni uświęcony,
w ofierze arcyciało swe złożywszy,
wstąpił w górę dawca życzeń, wart życzenia*,
spowiwszy powinnością niebo i ziemię.