Autorzy
Opracowali (indika 2024):
(tłumaczenie)
Monika Nowakowska
(komitet redakcyjny)
Andrzej Babkiewicz, Joanna Jurewicz, Monika Nowakowska,
Sven Sellmer, Przemysław Szczurek, Anna Trynkowska
(redakcja techniczna)
Karina Babkiewicz
(przygotowanie tekstu, skład, zamieszczenie na stronie)
Sven Sellmer i Andrzej Babkiewicz
Tłumaczenie finansowane w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki”
w latach 2017–2023, numer projektu 0357/NPRH5/H22/84/2017.
महाभारत
Mahābhārata
7. Księga Drony (Droṇaparvan)
***
7.77-121 Śmierć Dźajadrathy (jayadratha-vadha) /
Czternasty dzień bitwy
7.77. Spotkanie Durjodhany i Ardźuny
Streszczenie rozdziału:
vāsudeva uvāca
suyodhanam atikrāntam enaṃ paśya dhanaṃjaya |
āpadgatam imaṃ manye nāsty asya sadṛśo rathaḥ ||7.77.1||
dūrapātī maheṣvāsaḥ kṛtāstro yuddhadurmadaḥ |
dṛḍhāstraś citrayodhī ca dhārtarāṣṭro mahābalaḥ ||7.77.2||
atyantasukhasaṃvṛddho mānitaś ca mahārathaiḥ |
kṛtī ca satataṃ pārtha nityaṃ dveṣṭi ca pāṇḍavān ||7.77.3||
tena yuddham ahaṃ manye prāptakālaṃ tavānagha |
atra vo dyūtam āyātaṃ vijayāyetarāya vā ||7.77.4||
atra krodhaviṣaṃ pārtha vimuñca cirasaṃbhṛtam |
eṣa mūlam anarthānāṃ pāṇḍavānāṃ mahārathaḥ ||7.77.5||
so 'yaṃ prāptas tavākṣepaṃ paśya sāphalyam ātmanaḥ |
kathaṃ hi rājā rājyārthī tvayā gaccheta saṃyugam ||7.77.6||
diṣṭyā tv idānīṃ saṃprāpta eṣa te bāṇagocaram |
sa yathā jīvitaṃ jahyāt tathā kuru dhanaṃjaya ||7.77.7||
aiśvaryamadasaṃmūḍho naiṣa duḥkham upeyivān |
na ca te saṃyuge vīryaṃ jānāti puruṣarṣabha ||7.77.8||
tvāṃ hi lokās trayaḥ pārtha sasurāsuramānuṣāḥ |
notsahante raṇe jetuṃ kim utaikaḥ suyodhanaḥ ||7.77.9||
sa diṣṭyā samanuprāptas tava pārtha rathāntikam |
jahy enaṃ vai mahābāho yathā vṛtraṃ puraṃdaraḥ ||7.77.10||
eṣa hy anarthe satataṃ parākrāntas tavānagha |
nikṛtyā dharmarājaṃ ca dyūte vañcitavān ayam ||7.77.11||
bahūni sunṛśaṃsāni kṛtāny etena mānada |
yuṣmāsu pāpamatinā apāpeṣv eva nityadā ||7.77.12||
tam anāryaṃ sadā kṣudraṃ puruṣaṃ kāmacāriṇam |
āryāṃ yuddhe matiṃ kṛtvā jahi pārthāvicārayan ||7.77.13||
nikṛtyā rājyaharaṇaṃ vanavāsaṃ ca pāṇḍava |
parikleśaṃ ca kṛṣṇāyā hṛdi kṛtvā parākrama ||7.77.14||
diṣṭyaiṣa tava bāṇānāṃ gocare parivartate |
pratighātāya kāryasya diṣṭyā ca yatate 'grataḥ ||7.77.15||
diṣṭyā jānāti saṃgrāme yoddhavyaṃ hi tvayā saha |
diṣṭyā ca saphalāḥ pārtha sarve kāmā hi kāmitāḥ ||7.77.16||
tasmāj jahi raṇe pārtha dhārtarāṣṭraṃ kulādhamam |
yathendreṇa hataḥ pūrvaṃ jambho devāsure mṛdhe ||7.77.17||
asmin hate tvayā sainyam anāthaṃ bhidyatām idam |
vairasyāsyās tv avabhṛtho mūlaṃ chindhi durātmanām ||7.77.18||
saṃjaya uvāca
taṃ tathety abravīt pārthaḥ kṛtyarūpam idaṃ mama |
sarvam anyad anādṛtya gaccha yatra suyodhanaḥ ||7.77.19||
yenaitad dīrghakālaṃ no bhuktaṃ rājyam akaṇṭakam |
apy asya yudhi vikramya chindyāṃ mūrdhānam āhave ||7.77.20||
api tasyā anarhāyāḥ parikleśasya mādhava |
kṛṣṇāyāḥ śaknuyāṃ gantuṃ padaṃ keśapradharṣaṇe ||7.77.21||
ity evaṃ vādinau hṛṣṭau kṛṣṇau śvetān hayottamān |
preṣayām āsatuḥ saṃkhye prepsantau taṃ narādhipam ||7.77.22||
tayoḥ samīpaṃ saṃprāpya putras te bharatarṣabha |
na cakāra bhayaṃ prāpte bhaye mahati māriṣa ||7.77.23||
tad asya kṣatriyās tatra sarva evābhyapūjayan |
yad arjunahṛṣīkeśau pratyudyāto 'vicārayan ||7.77.24||
tataḥ sarvasya sainyasya tāvakasya viśāṃ pate |
mahān nādo hy abhūt tatra dṛṣṭvā rājānam āhave ||7.77.25||
tasmiñ janasamunnāde pravṛtte bhairave sati |
kadarthīkṛtya te putraḥ pratyamitram avārayat ||7.77.26||
āvāritas tu kaunteyas tava putreṇa dhanvinā |
saṃrambham agamad bhūyaḥ sa ca tasmin paraṃtapaḥ ||7.77.27||
tau dṛṣṭvā pratisaṃrabdhau duryodhanadhanaṃjayau |
abhyavaikṣanta rājāno bhīmarūpāḥ samantataḥ ||7.77.28||
dṛṣṭvā tu pārthaṃ saṃrabdhaṃ vāsudevaṃ ca māriṣa |
prahasann iva putras te yoddhukāmaḥ samāhvayat ||7.77.29||
tataḥ prahṛṣṭo dāśārhaḥ pāṇḍavaś ca dhanaṃjayaḥ |
vyākrośetāṃ mahānādaṃ dadhmatuś cāmbujottamau ||7.77.30||
tau hṛṣṭarūpau saṃprekṣya kauraveyāś ca sarvaśaḥ |
nirāśāḥ samapadyanta putrasya tava jīvite ||7.77.31||
śokam īyuḥ paraṃ caiva kuravaḥ sarva eva te |
amanyanta ca putraṃ te vaiśvānaramukhe hutam ||7.77.32||
tathā tu dṛṣṭvā yodhās te prahṛṣṭau kṛṣṇapāṇḍavau |
hato rājā hato rājety ūcur evaṃ bhayārditāḥ ||7.77.33||
janasya saṃninādaṃ tu śrutvā duryodhano 'bravīt |
vyetu vo bhīr ahaṃ kṛṣṇau preṣayiṣyāmi mṛtyave ||7.77.34||
ity uktvā sainikān sarvāñ jayāpekṣī narādhipaḥ |
pārtham ābhāṣya saṃrambhād idaṃ vacanam abravīt ||7.77.35||
pārtha yac chikṣitaṃ te 'straṃ divyaṃ mānuṣam eva ca |
tad darśaya mayi kṣipraṃ yadi jāto 'si pāṇḍunā ||7.77.36||
yad balaṃ tava vīryaṃ ca keśavasya tathaiva ca |
tat kuruṣva mayi kṣipraṃ paśyāmas tava pauruṣam ||7.77.37||
asmat parokṣaṃ karmāṇi pravadanti kṛtāni te |
svāmisatkārayuktāni yāni tānīha darśaya ||7.77.38||
I rzekł Wasudewa*:
1 Spójrzże, Zdobywco Bogactw*, na nacierającego w ataku Sujodhanę*, widok to niebywały*! Pewnym, że z jego rydwanem żaden się nie równa.
2 Dalekosiężny, potężny łucznik, z cięciwą gotową do strzału, szałem bitewnym upojony. Broń dzierży pewnie, wojownik wszechstronny, syn Dhrytarasztry wielkoramienny*.
3 W przepychach wyrósł niezliczonych i wodzów wielkich szacunkiem się cieszy. Z sukcesem działa zawsze, Partho*! A Pandu synów szczerze nienawidzi.
4 Uważam, o nieskazitelny, że nadszedł czas twojej z nim walki. Kości oto zostały rzucone: wasze będzie zwycięstwo lub klęska.
5 Daj teraz upust gromadzonej długo truciźnie swego gniewu, Partho! Ten oto wojownik wielki praźródłem jest Pandawów nieszczęść.
6 W zasięgu teraz twojej broni znalazł się niespodziewanie. Upatruj w tym swojej korzyści! Jakże inaczej bowiem książę, królestwa żądny, dążyłby z tobą do potyczki?
7 Zrządzeniem losu jednak teraz w zasięgu twoich strzał się zjawił. To niechaj życie straci, sprawiaj, o Dóbr Zdobywco!
8 Potęgą władzy upojony* nie zaznał on jeszcze nigdy cierpienia. I nie zna twego w walce męstwa, człowieku–byku*!
9 Światy trzy nawet, Partho, bogów, asurów i ludzkości całej, nie są wszak w stanie pokonać ciebie w polu, cóż zaś dopiero jeden Łatwobójca!
10 Zrządzeniem losu przybył teraz, Partho, w pobliże twojego rydwanu. Bijże w niego, o wielkoramienny, jak we Wrytrę Twierdz Burzyciel*!
11 Działał on bowiem nieustannie na twą niekorzyść, o nieskazitelny. A Dharmy Wła-dcę* podczas gry w kości podstępem wywiódł w pole*.
12 Liczne popełnił czyny niecne, krzywdę niosące, pychy pogromco*. Do was, choć niczym żeście mu nie zawinili, złe żywił zawsze intencje.
13 Nieprawie zawsze czyniącego, żądzami swoimi napędzanego, Partho, nędznika tego zabij, prawą decyzję o walce podjąwszy. Nie wahaj się!
14 Podstępem przejęte królestwo i wasze wygnanie do lasu w pamięci nosząc, Synu Pandu, oraz cierpienia Ciemnolicej*, do walki ruszaj!
15 Zrządzeniem losu pozostaje w polu rażenia twych pocisków. Z przodu przed tobą wszystko daje z siebie, by dziełu naszemu, zrządzeniem losu, przeciwdziałać.
16 Zrządzeniem losu wie zaiste, że w starciu z tobą walczyć musi. I, Synu Prythy, zrządzeniem losu pragnienia twoje upragnione* zaoowocują wszystkie.
17 Dlatego w Syna Dhrytarasztry, najpodlejszego z rodu, Partho, z rozkoszą tnij, jak niegdyś Indra ciął w Dźambhę*, gdy zwarli się bogowie i asury.
18 Gdy go zabijesz, armia ich, przywódcy pozbawiona, w rozsypkę pójdzie. Oczyszczenie* przyniesiesz po tej rywalizacji krwawej, u korzenia* tnij w zło nikczemników.
I opowiadał Sańdźaja:
19 A Syn Prythy mu odpowiedział: „Niechaj tak się stanie, to dla mnie akurat zadanie. Nie zważając na nic innego, ruszaj tam, gdzie krąży Łatwobójca.
20 Obym, dowodząc męstwa w walce, głowę obciął w tej wojennej ofierze temu, który tak długo pasł się bez żadnych przeszkód naszym królestwem.
21 Obym był w stanie zadośćuczynić niezasłużonej krzywdzie, Madhu Potomku*, Ciemnolicej, gdy za włosy wyciągnęli ją na środek zgromadzenia”.
22 Rozmowę tę prowadząc, obaj Ciemnolicy*, radośnie pobudzeni, popędzili jasne, najlepsze z rumaków, pragnąc dopaść owego ludzi naczelnika*.
23 W ich pobliże dotarłszy, syn twój, o byku wśród Bharatów, nie wykazywał strachu, czcigodny, chociaż nastał czas wielkiego strachu.
24 Wszyscy tam zaiste kszatrijowie sławili go i cześć mu oddawali, że ruszył w ataku na Ardźunę i Hryszikeśę* bez zwlekania.
25 Wówczas w całej twojej armii, o panie ludów, wielki głos się podniósł zaprawdę, gdy zobaczyli króla na placu w tej ofierze wojennej.
26 A gdy rozległ się przerażający, wspólny ryk ludzkiej masy, syn twój pozornie bez powodu na przeciwnika swego naparł.
27 Powstrzymywany zaś Syn Kunti* przez syna twojego, łucznika, rozsierdził się ogromnie na niego, Pogromca Wrogów.
28 Widząc ich obu, Durjodhanę i Zdobywcę Bogactw, rozsierdzonych na siebie nawzajem, wojowie o groźnych sylwetkach ze wszystkich stron przyglądać się im zaczęli.
29 Ale na widok Wasudewy i Syna Prythy rozjuszonego syn twój, o czcigodny, uśmiechając się lekko, żądny walki, na pojedynek ich wyzwał.
30 Radośnie pobudzony Daśarha* oraz Zdobywca Bogactw Syn Pandu zakrzyczeli wówczas obaj potężnym głosem i zadęli w swoje konchy świetne.
31 A widząc ich obu pobudzonych, Kuru potomkowie zewsząd nadzieję potracili, w obawę popadając o życie twojego syna.
32 Smutek wielki ich ogarnął, wszystkich bez wyjątków tych Kuru potomków, i widzieli już twojego syna jako obiatę wylaną w usta Waiśwanary*.
33 I widząc ich obu pobudzonych*, Krysznę i Syna Pandu, wojowie twoi powtarzać zaczęli: „Książę już nie żyje! Nie żyje już książę!”, tak bardzo byli strachem przejęci.
34 Ale gdy te jęki żałości tłumu doszły Durjodhanę, ogłosił: „Niech rozwieją się wasze obawy, w objęcia śmierci zamierzam wysłać obu Ciemnolicych!”
35 To oznajmiwszy wszystkim żołnierzom, zwycięstwa się spodziewając, nadzorca ludzi do Syna Prythy pełne wściekłości słowa powiedział:
36 „Prythy Synu, jeśliś spłodzony przez Pandu, pokaż mi tu szybko, czego żeś się wyuczył we władaniu bronią, czy to boską, czy nawet ludzką.
37 Jaka jest siła twoja, twoje męstwo jakie? A jakie u Keśawy*? Pokaż mi się tu szybko! Zobaczmy, jaki z ciebie mężczyzna!
38 Opowiadają o twoich wyczynach, których dokonać miałeś nie w naszej obecności. Popisz się tutaj czymkolwiek, co zasługuje na szacunek wielkich mocarzy”.
