8.40. Ardźuna pokonuje syna Drony

Sańdźaja rzekł:
Bhimasenie i królewiczowi Pańćalów*, osłanianym przez Ćedich i Kekajów, sam Waikartana* się przeciwstawił, strzałami ich pokrywając. Następnie Ćedich i Karuszów oraz wielkich rydwanników Sryńdźajów na oczach Bhimaseny rozwścieczony Karna zaczął razić. Bhimasena wówczas Karnę, wojownika prześwietnego, porzucił i ruszył na armię Kaurawów, jak ogień, co wypala suchą trawę. Syn Woźnicy* zaś Pańćalów i Kekajów, a także Sryńdźajów, łuczników owych wielkich, tysiącami w boju jął powalać. [5] Syn Prythy* pośród zaprzysięgłych swych wrogów siał zniszczenie, Wilczobrzuchy* — pośród Kaurawów; Karna zaś, kolejny rydwannik wielki, pośród Pańćalów zniszczenie posiał. Kszatrijów, których mężów trzech owych, trójce ogni podobnych, dręczyło, zagłada dosięgła w tej bitwie — zła polityka twa, królu, to sprawiła…

Potem Durjodhana, gniewu pełen, Bharato znamienity, dziewięcioma strzałami Nakulę przebił i koni jego czwórkę. Później syn twój, władca ludzi, wielki duchem ponad miarę wszelką, strzałą o grocie jak brzytwa złoty sztandar Sahadewy z kolei złamał. Nakula na to z gniewem, królu, syna twego trzy razy siódemką strzał ugodził w starciu, a Sahadewa — strzał piątką. [10] Bharatom owym dwóm prześwietnym, najlepszym spośród wszystkich łuczników, po piątce strzał rozwścieczony Durjodhana w pierś wtedy wraził. Następnie dwiema niezrównanymi strzałami na niedźwiedzie przeciął łuki Bliźniakom i szydząc z nich, jeszcze siedmioma strzałami ich przeszył. Inne wspaniałe łuki chwyciwszy, niczym łuk Śakry* piękne, rozbłyśli dwaj bohaterowie, synom bogów w walce dorównując. Potem obaj bracia, gwałtowni w boju, zalali kuzyna swego strzał deszczami groźnymi, jakby dwie wielkie chmury niewzruszoną górę wodą zalewały. Syn twój, rydwannik wielki, wielki królu, rozgniewany, obu synów Pandu, łuczników wielkich, pokrył wówczas pierzastymi strzałami. [15] Łuk jego, potomku Bharaty, tylko wygięty w krąg widziano w starciu, strzały zaś — tylko wylatujące we wszystkie strony! Strzałami jego pokryci, przypominali dwaj Pandawowie księżyc i słońce na niebie, co blask straciły, gdyż przesłoniły je chmury. Na kamieniu ostrzone strzały te o nasadach ze złota, promieniami słońca się zdające, wszystkie strony świata spowiły wtedy. A kiedy niebo strzałami pokryło się całe i wszystko w jedną strzał masę się zmieniło, niszczycielskiemu bogu śmierci Jamie postać każdego z Bliźniaków stała się podobna*. Odwagę w natarciu syna twego jednak widząc, rydwannicy wielcy uznali, że obaj synowie Madri śmierci są już bliscy…

[20] Później ku królowi Sujodhanie*, królu, wnuk Pryszaty* się skierował, wódz armii Pandawy* wielkiego duchem. Wyprzedziwszy bohaterskich synów Madri, wielkich rydwanników, strzałami zaczął razić syna twego Dhrysztadjumna. Syn twój, byku wśród ludzi, wielki duchem ponad miarę wszelką, lecz do gniewu ogromnie skory, królewicza Pańćalów, szydząc zeń, dwudziestką piątką strzał w odwecie przebił. Następnie, panie ziemi, kolejnych strzał sześćdziesiątką go przeszył i dalszych jeszcze piątką, po czym wrzasnął! Bardzo ostrą strzałą o grocie jak brzytwa, panie, łuk mu wraz ze strzałą i karwasz w walce król przeciął. [25] Łuk przecięty odrzucił królewicz Pańćalów, wrogów dręczyciel; potem inny łuk wziął prędko, nowy i wytrzymały. Poraniony, z oczyma szybko krwią nabiegłymi ze wzburzenia, tak pięknie jaśniał Dhrysztadjumna, łucznik wielki, jak gdyby płonął cały! Piętnaście strzał z żelaza, syczącymi wężami się zdających, wypuścił wówczas, najlepszego z Bharatów zabić pragnąc. Zdobną złotem zbroję króla przebiwszy, te na kamieniu ostrzone strzały o lotkach z piór czaplich i pawich prędko zagłębiły się w ziemi. Gęsto poprzeszywany nimi syn twój, wielki królu, rozbłysł jasno, niczym drzewo kinśuki na wiosnę, od rozkwitłego kwiecia pstrokate. [30] Gdy żelazne strzały Dhrysztadjumny zbroję mu przecięły i skórę mu rozdarły jego ciosy, gniewu pełen, strzałą na niedźwiedzie łuk wrogowi przełamał. Łuk mu złamawszy, kolejnych strzał dziesiątkę między brwi pośpiesznie pan ziemi mu wraził. Ozdobiły twarz Dhrysztadjumny strzały te, przez kowali wypolerowane, tak jak rozkwitły kwiat ćampaki* zdobią spragnione miodu pszczoły. Złamany łuk odrzucił mąż ów dumny i szybko wziął inny;
po szesnaście strzał na niedźwiedzie również sięgnął. Następnie pięcioma ze strzał tych zabił konie i woźnicę Durjodhany, a jedną — zdobny złotem łuk jego przeciął. [35] Dziewiątką zaś dalszych strzał na niedźwiedzie* poprzecinał synowi twemu wnuk Pryszaty rydwan wraz z wyposażeniem, parasol, włócznię, miecz, maczugę i godło oraz piękną złotą naramiennicę pana Kaurawów, jego słonia i lśniący sztandar z klejnotami — a patrzyli na to ziemi władcy wszyscy… Rydwanu pozbawił wroga Dhrysztadjumna i oręż cały poprzecinał mu tak w bitwie;
rodzeni bracia, byku wśród Bharatów, osłonili jednak wtedy Durjodhanę. Wzburzony, wciągnął władcę ludzi na rydwan swój Dandadhara i wywiózł go stamtąd, królu, na oczach Dhrysztadjumny.

Mocarny Karna zaś, gdy Satjakiego* pokonał, króla* ratować pragnąc, naprzeciw zabójcy Drony* o strzałach groźnych wyjechał w boju. [40] Od tyłu ponownie jednak natarł nań prędko wnuk Śiniego*, strzałami go rażąc, jak słoń innego słonia w zad dźgający kłami. Na polu bitwy między Karną a Dhrysztadjumną, potomku Bharaty, wielcy duchem wojownicy twoi do boju zażartego przystąpili wówczas, nikt zaś z walczących od wroga się nie odwracał
— ani wśród naszego wojska, ani wśród Pandawów. Karna też dał się tam widzieć, na Pańćalów ruszający z pośpiechem. W owej chwili, mężu znamienity, w samo południe, po obu stronach słonie, konie i ludzie ginąć zaczęli. Pańćalowie, wielki królu, zwycięstwa żądni, pośpiesznie zewsząd rzucili się na Karnę, jak ptaki zlatujące się na drzewo. [45] Choć siły wytężali mężowie owi dumni, strzał swych grotami rozproszył ich gniewu pełen syn Adhirathy*, po czym starł się z walczącymi na ich czele: Wjaghraketu, Suśarmanem, Śanku, Ugrą, Dhanańdźają*, Śuklą, Roćamaną i niepokonanym Sinhaseną. Pędem na rydwanach otoczyli bohaterowie owi Karnę, męża prześwietnego, piękna pełnego w bitwie, co z gniewem strzały w nich wysyłał. Potężny syn Radhy zaś, Indra wśród ludzi, walczących z nim bohaterów owych ośmiu ósemką strzał ostrych powalił. Potem wiele tysięcy innych wojowników, wielki królu, poraził zaprawiony w boju potężny Syn Woźnicy. [50] Wisznu i Wisznukarmana, Dewapiego i Bhadrę, Dandę, Ćitrę, Ćitrajudhę i Hariego, Sinhaketu, Roćamanę i rydwannika wielkiego Śalabhę położył trupem, rozwścieczony, a także wielkich rydwanników Ćedich. Gdy życie im odbierał syn Adhirathy, jego ciało, okazałe i potężne, z członkami ich krwią zbryzganymi, postaci samego Rudry* stało się podobne. Słonie, które Karna strzałami raził, pełne trwogi, nacierały nań zewsząd, potomku Bharaty, aż tłok się tam wielki zrobił! Strzałami Karny dręczone, ryki przeróżne z siebie wydając, na ziemię zwalały się w starciu, niczym piorunami rażone góry. [55] Padającymi słoniami, końmi i ludźmi oraz przewracającymi się rydwanami powszędy na jego drodze pokryła się ziemia… Ani Bhiszma nawet, ani Drona, ani też inni stronnicy twoi nie dokonali wyczynu takiego w bitwie, jakiego Karna dokonał. W oddziałach słoni, rydwanów, koni i piechoty, tygrysie wśród ludzi, rzeź wielką urządził Syn Woźnicy! Jak lew, nie kryjąc się, bez strachu krąży pośród jeleni, tak samo pośród Pańćalów nieustraszenie krążył Karna. Jak lew przerażone jeleni stada rozgania na wszystkie strony, tak samo Karna rozganiał oddziały rydwanów Pańćalów. [60] Jak jeleń żaden, lwu dostawszy się w paszczę, nie wychodzi z niej żywy, tak samo rydwannicy wielcy ze starcia z Karną żywi nie wychodzili… Jak ogień spala ludzi, co wpadli w jego płomienie, tak samo ogień w postaci Karny Sryńdźajów w boju spalał! Imię swe oznajmiając, licznych wojowników spośród Ćedich i Pańćalów, sławą bohaterów się cieszących, sam jeden powalił Karna. Na widok odwagi syna Adhirathy w natarciu, Indro wśród ludzi, uznałem, że ani jeden Pańćala nie ujdzie mu w bitwie żywy…

Rozpraszając Pańćalów w boju, potężny Syn Woźnicy, rozwścieczony, na syna Dharmy Judhiszthirę pędem ruszył. [65] Otoczyli jednak króla, nieprzyjaciół zabójcę, Dhrysztadjumna i synowie Draupadi, panie, a także innych mężów setki. Śikhandin, Sahadewa i Nakula, syn Nakuli, Dźanamedźaja, wnuk Śiniego i liczni Prabhadrakowie, Dhrysztadjumnę wyprzedziwszy w starciu, rzucili się na Karnę, choć strzały i inny oręż posyłał w mężów owych o mocy niezmiernej. Na licznych Pandawów, Pańćalów i Ćedich sam jeden pędem natarł tam syn Adhirathy, niczym Garutmant* polujący na węże.

Rozwścieczony Bhimasena zaś, łucznik wielki, aż rozbłysł jasno w bitwie, sam jeden przeciw wojownikom Kuru, Madrów i Kekajów walcząc. [70] Słonie, którym Bhima strzały z żelaza w punkty czułe wraził, padające tam z zabitymi jeźdźcami, ziemię wprawiały w drżenie, podobnie i konie z jeźdźcami zabitymi. Porozpruwani w boju piechurzy leżeli tam również, martwi, w krwi swej obfitych potokach. Tysiące rydwanników poległo także, broń roniąc; niektórzy ran nie odnieśli — widocznie ze strachu przed Bhimą wyzionęli ducha. Rydwannikami, końmi, woźnicami, piechurami i słoniami pociętymi strzałami Bhimaseny zasłana była ziemia… Dręczone gwałtownie przez Bhimasenę, królu, poranione, zapał straciło wojsko Durjodhany i stało jak osłupiałe. [75] Znieruchomiałe bezradnie w tym wielkim rozgardiaszu bitewnym, przygnębione, oceanem o wodach spokojnych się zdawało. Choć pełne siły, męstwa i gniewu, strzałami z sił wyzute zostało wojsko to syna twego. Krwi strumieniami oblane, całe mokre od krwi wtedy było… Gdy Syn Woźnicy w starciu armię Pandawów z gniewem pędził, a Bhimasena — Kaurawów, obaj aż jaśnieli. Tak toczyła się bitwa ta straszliwa — niezwykły był to widok!

Liczne zastępy zaprzysięgłych swych wrogów pośród wojska ich powaliwszy, Ardźuna, zwycięzca znamienity, do syna Wasudewy* ozwał się w takie słowa:

— Rozbite zostały siły te, co walczyć ze mną chciały, Dźanardano! [80] Uciekają oto zaprzysięgli wrogowie moi, rydwannicy wielcy, wraz z oddziałami swymi, strzał mych znieść niezdolni, jak jelenie — lwa ryków…

W rozsypkę idzie też jednak w tym wielkim boju armia Sryńdźajów ogromna. To oto godło rozumnego Karny bowiem, w kształcie popręgu słonia, raz za razem pokazuje się, Kryszno, gdy pośród wojska króla* ów krąży. Nie są w stanie pokonać go w walce inni rydwannicy wielcy… Zna pan wszak odwagę mężnego Karny w natarciu! Jedź tam więc, skoro Karna do ucieczki siły te nasze zmusza. Zmęczenie, Kryszno, niech cię nie powstrzymuje — wszystkich innych w bitwie wymijając, ku wielkiemu rydwannikowi, Synowi Woźnicy, się kieruj — albo czyń, co ci się podoba!

[85] Odparł Gowinda, wielki królu, na słowa te Ardźuny, uśmiechać się zdając:

— Zabij szybko Kaurawów, synu Pandu!

Potem konie o barwie piór gęsi Gowinda pogonił; Krysznę i Pandawę wioząc, wdarły się w armię twą wielką. Konie te białe, którymi Bujnowłosy powoził, ozdobami złotymi przybrane, w wojsko twe wpadając, rozproszyły je na cztery świata strony. W armię wielką wtargnąwszy, rozbili ją Bujnowłosy i Ardźuna; gniewu pełni, o oczach krwią nabiegłych ze wzburzenia, blaskiem jasnym rozbłyśli obaj wówczas! Szałem ogarnięci bitewnym, przez wrogów do walki wyzywani, boskich Aświnów przypominali, na ofiarę formułą przywoływanych przez kapłanów. [90] Jak tygrysy prawdziwe wśród mężów pędzili z gniewem, dwóm słoniom klaskaniem rozjuszonym podobni w tym wielkim boju. W formację rydwanów i oddziały koni się zagłębiając, krążył pośród armii twej Phalguna*, niczym niszczycielski bóg śmierci z arkanem w dłoni.

Widząc, jak w bitwie odważnie na wojsko to naciera, syn twój*, potomku Bharaty, zastępy zaprzysięgłych jego wrogów do dalszej walki z nim nakłonił. Na tysiącu rydwanów wtedy w tym wielkim boju, z trzema setkami słoni o kłach ogromnych, czternastoma tysiącami koni i dwustu tysiącami pieszych łuczników, co sławę bohaterów zdobyli i wszędzie byli znani, ruszyli rydwannicy wielcy na bohaterskich mężów dwóch owych i zewsząd ich przesłonili. [95] Spowijany w bitwie strzałami syn Prythy, wrogich wojsk dręczyciel, straszliwą postać przybrawszy, niszczycielskiemu bogu śmierci z arkanem w dłoni podobną, zaprzysięgłych swych wrogów jął powalać — ogromnie spektakularny był to widok! Ozdobionymi złotem strzałami o blasku błyskawic, wysyłanymi przez Zdobnego w Diadem*, niebo jakby bez przerwy żadnej wówczas się pokryło. Wszystko, panie, spowite się zdawało zlatującymi się wielkimi strzałami, które ramiona Zdobnego w Diadem wypuszczały, niczym potomstwem Kadru*. Wszędzie dokoła pokazywał Pandawa, wielki duchem ponad miarę wszelką, strzały swe o złotych nasadach, drzewcach prostych i lśniących grotach. Gdy dziesięć tysięcy władców ziemi tak zabił rydwannik ów wielki, syn Kunti, pośpiesznie na koniec skrzydła oddziału zaprzysięgłych wrogów swych się rzucił. [100] Na koniec skrzydła tego natarłszy, przez Kambodźów ochranianego, strzałami gwałtownie zniszczenie w nim posiał syn Prythy, jak Wasawa* — pośród Danawów*. Wrogom, co łuki swe naciągali, strzałami na niedźwiedzie prędko ręce z orężem w dłoniach i głowy poucinał. Z uciętymi członkami i częściami członków, bez oręża, na ziemię upadać zaczęli, niczym drzewa o licznych konarach, które wiatr zewsząd wiejący połamał.

Oddziały słoni, koni, rydwanów i piechoty powalał tak Ardźuna; strzał deszczem w odwecie go zasypał młodszy brat Sudaksziny*. Gdy jednak strzały weń posyłał, dwiema własnymi strzałami o grotach jak półksiężyc ramiona oba, żelaznym sztabom podobne, Ardźuna mu poraził, a strzałą o grocie jak brzytwa — głowę, o twarzy księżycem w pełni się zdającej. [105] Wypadł ów wtedy z rydwanu, krwią ociekając, niczym oddarty piorunem wierzchołek obfitującej w realgar góry. Ujrzeli wszyscy, że poległ Sudaksziny brat młodszy — niezmiernie oku miły, wysoki Kambodźa, o oczach jak lotosu płatki, co kolumnę ze złota przypominał albo odłamek złotej góry Meru…

Później znowu bój groźny rozgorzał — niezwykły był to widok! Walczący tam wojownicy w przeróżnym znajdowali się stanie. Za sprawą powalonych, krwią zbroczonych Kambodźów, Jawanów, Śaków i koni, wszystko pośród nich, panie ludu, czerwone wówczas się stało. Rydwannicy tracili woźniców, konie i rydwany; ginęli jeźdźcy koni i słoni o kłach ogromnych; kornakom słonie padały; wzajemna rzeź ludzi straszliwa nastąpiła tam, wielki królu!

[110] Gdy tak skrzydło i koniec skrzydła wrogów wybijał wielki duchem Ardźuna, zwycięzca ów znamienity, pośpiesznie ruszył nań syn Drony*. Potrząsając łukiem swym wielkim, zdobnym złotem, po strzały groźne sięgał, promieniom słońca podobne. Padające zewsząd strzały te, wielki królu, przez syna Drony wypuszczane, Krysznę i Zdobywcę Bogactw*, na rydwanie stojących, całkiem przesłoniły. Potem za sprawą setek strzał ostrych potężnego wnuka Bharadwadźi* potomek Madhu* i Pandawa* bezradnie w starciu znieruchomieli. Wszystko, co ruchome i nieruchome, okrzyki zadziwienia wydawać zaczęło wtedy, dwóch stróżów tego, co ruchome i nieruchome, spowitych strzałami ujrzawszy. [115] Zleciały się tam zewsząd siddhów i ćaranów gromady, tak z troską dumając: „Czy pomyślnie dla światów dziś się to zakończy?”. Nigdy przedtem, królu, nie widziałem takiej odwagi w natarciu, jaka w Aśwatthamana wstąpiła, gdy obu Krysznów* strzałami pokrywał. Po wielekroć słyszałem wówczas dźwięk łuku syna Drony, tak wrogów przerażający w bitwie jak lwa ryki. Gdy w boju krążył, na prawo i lewo strzały wypuszczając, błyskawicą lśniącą pośród chmur deszczowych cięciwa jego się zdawała. Pandawa zaś, choć tak prędki i silny w ręku, w oszołomienie najgłębsze popadłszy, syna Drony obserwując, [120] uznał, że moc mu odebrał mąż ów wielki duchem — na postać Aśwatthamana w starciu aż trudno patrzeć wtedy wszak było…

Podczas walki tej wielkiej, co między synem Drony a Pandawą się toczyła, tak rósł w siłę, Indro wśród królów, mocarny Aśwatthaman, syn Kunti zaś siły tracił — rozgniewało to Krysznę! Co chwila to na syna Drony w bitwie spoglądał, to znów na Phalgunę, jak gdyby spalając ich wzrokiem i z gniewu aż sycząc! Rozzłoszczony, do syna Prythy następnie przemówił z uczuciem:

— Niezwykłe jest ogromnie, potomku Bharaty, że takim cię w boju widzę! Przewyższa cię dzisiaj syn Drony… Czyż nie stoisz jednak na rydwanie, Ardźuno, z Gandiwą w dłoni? Czyż ramiona twe nie są sprawne? Czyż osłabło twe męstwo?

[125] Upomniany tak przez Krysznę, Ardźuna pośpiesznie — a czas już był na pośpiech! — czternaście strzał na niedźwiedzie wypuścił, łuk syna Drony przecinając, jak również jego sztandar, parasol, chorągiew, rydwan, włócznię i maczugę. Strzałami o grotach jak ząb cielęcia okolicę obojczyka mu także gwałtownie ugodził. W omdlenie głębokie popadł Aśwatthaman, na drzewcu sztandaru swego wsparty. Udręczonego strachem przed Zdobnym w Diadem, nieprzytomnego, wywiózł woźnica syna Drony, wielki królu, z placu boju, przed Bogactw Zdobywcą go strzegąc. Tymczasem Widźaja*, wrogów dręczyciel, wojsko nasze dalej powalał — setkami, a potem tysiącami! — na oczach syna twego*, potomku Bharaty, owego bohatera…

Tak przebiegała ta zagłada walczących z wrogami stronników naszych, królu, okrutna, śmiercionośna, straszliwa, do której zła polityka twa doprowadziła. [130] Syn Kunti — zaprzysięgłych swych wrogów, Wilczobrzuchy — Kaurawów, Wasuszena* zaś Pańćalów całkiem w bitwie rozproszył!