8.28. Przypowieść o wronie

Sańdźaja rzekł:
Po słowach tych syna Adhirathy*, co na bój już się cieszył, ponownie, panie, ozwał się doń Śalja, przypowieść pewną mu przytaczając:

— Zachowujesz się, jakbyś był pijany; może i nie jesteś, ja jednak przez przyjaźń otrzeźwię cię, boś ogłupiał… Posłuchaj mnie, Karno — przypowieścią o wronie cię pouczę. Gdy jej wysłuchasz, rób, co chcesz, ty nędzna rodu zakało! Nie przypominam sobie żadnej mej przewiny; czemuż, długoręki, mnie niewinnego zabić pragniesz? [5] Mimo to koniecznie przemówić do ciebie muszę, skoro rydwanem twym kieruję, zwłaszcza że królowi* dobrze życzę — rozważ, czy przyniesie ci to korzyść! Równy teren, czy też nierówny, rydwannika siła i słabość, wysiłek i zmęczenie zarówno rydwannika, jak i koni, broni tajniki wszelkie, ptaków i zwierząt głosy, ładunek i przeładowanie rydwanu, ran opatrywanie, użycie oręża i walka, a także omeny — o wszystkim tym wiedzieć stale powinienem jako rydwanu tego opiekun. Dlatego tę oto przypowieść teraz powtórzę ci, Karno:

Żył ponoć pewien waiśja nad morza brzegiem, w pieniądze zasobny i zboże, sprawami swymi się zajmujący, cierpliwy i czysty; ofiary składał i hojnie rozdawał dary. [10] Miał wielu synów, potomstwo swe kochał, stworzenia wszystkie współczuciem darzył. Bez strachu mieszkał sobie w królestwie prawością wyróżniającego się władcy.
Młodzi synowie jego liczni, sławą cieszący się młodzieńcy, wronę kiedyś przyhołubili, resztkami jadła swego ją żywiąc. Mięso dawali jej ciągle młodziankowie owi, synowie waiśji,
a także ryż gotowany, słodkie i kwaśne mleko, budyń ryżowy, miód i topione masło. Tak hodowana na resztkach jadła przez owych młodziutkich waiśji synów, urosła w pychę wrona i podobnymi sobie, a nawet lepszymi ptakami gardzić jęła.
Razu pewnego nadleciały nad brzeg morza tego dzikie gęsi — radosne, o szyjach krągłych, w locie Garudzie dorównujące. [15] Młodziankowie zaś, gęsi widząc, rzekli wówczas do wrony:

„Panie ptaku, ty z pewnością ptaki te przewyższasz!”.

W błąd tak wprowadzona przez owych młodzieńców niezbyt mądrych, z głupoty i pychy słowa ich za prawdziwe uznała wrona… Z powodu resztek jadła w pychę wbita, podleciała do ptaków tych, co licznie przybyły z daleka, chcąc się dowiedzieć, który z nich nad wszystkimi innymi góruje. Jedną z tych daleko latających gęsi za przywódcę pozostałych uznała.

„Lećmy!” — takie jej wtedy, niemądra, rzuciła wyzwanie.

Słysząc to, wyśmiały wszystkie gęsi tam zebrane, siłą resztę ptaków przewyższające, tę gadającą zbyt wiele wronę. Tak przemówiły do niej ptaki te o szyjach krągłych:

[20] „My gęsi, jeziora Manasa* mieszkanki, po ziemi wędrujemy, a loty te nasze dalekie stałą cześć nam u ptaków zyskały. Jakże silną gęś, co daleko lata, o członkach niczym piorun, wroną będąc, do zawodów w locie wyzywać możesz, głupia? Jak możesz mówić, wrono, o wspólnym z nami locie?”.

Niemądra wrona wówczas, lekkomyślnością gatunku swego kierowana, słowami gęsi wzgardziwszy, chełpiąc się raz za razem, odparła:

„Na sto jeden sposobów polecę, wątpliwości żadnych niech to nie budzi! Każdy lot na sto stajań długi będzie, odmienny od innych i przepiękny. Wznoszenie i zniżanie się w locie, zwykły lot naprzód, lot nurkowy, lot w szyku, wymijanie, [25] lot w przechyleniu, zataczanie kręgów, odlatywanie, lot z wdziękiem, wyprzedzanie, lot forsowny, ponowne nurkowanie i krążenie, wylatywanie, przylatywanie i zawracanie, a także liczne inne rodzaje lotów zademonstruję dziś na oczach waszych — siłę mą wtedy ujrzycie!”.

Na te słowa wrony jedna z gęsi, zaśmiawszy się drwiąco, tak jej odpowiedziała:

„Posłuchaj mnie! Na sto jeden sposobów polecisz, wrono — wątpliwości żadnych to nie budzi. W jeden zaś tylko sposób, wszystkim ptakom znany, ja latać będę — nie znam żadnego innego… Ty jednak, czerwonooka, leć tak, jak uważasz!”.

[30] Wyśmiały to wrony wszystkie tam zebrane:

„Jakże jednym rodzajem lotu gęś wronę o stu różnych lotach ma pokonać? Silna wrona o prędkich ruchach ten lot gęsi jednym tylko ze swych stu rodzajów lotu zwycięży!”.

W zawody idąc, wzleciały wówczas stamtąd gęś i wrona; gęś o szyi krągłej jednym sposobem leciała, a wrona — sposobami stoma. Raz gęś, raz wrona na zmianę latały potem; nawzajem lataniem zadziwić się pragnąc, wyczyny swe ogłaszały. To takie, to inne piękne loty wrony ujrzawszy, rozradowały się wrony i krakać jęły, krakaniem swym [35] z gęsi szydząc i niemiłymi obrzucając je słowami; co chwila podfruwały, „tak jest! tak jest!” — wrzeszcząc raz za razem. Ze szczytów drzew i z ziemi zlatywały i wzlatywały; zwycięstwo już ogłaszając, podnosiły przeróżną wrzawę.

Gęś zaś powoli lecieć zaczęła i na chwilę, panie, jakby pozostała z tyłu za wroną. Nie zważając na wrzawę, rzekły wrony do gęsi:

„Gęś ta, co w górę wzleciała, z tyłu teraz zostaje…”.

Słysząc to, na zachód gęś pędem poleciała, wciąż wyżej i wyżej, ku siedzibie Waruny, morzu. [40] Strach wstąpił wtedy w ogłupiałą wronę; wysp ani drzew tam nie widząc, wyczerpana, opadać zaczęła.

„Gdzież wyląduję, zmęczona, w morzu tym?” — tak myślała.

Bezkresne jest bowiem morze, siedziba gromad istot wielu; dzięki setkom stworzeń wielkich piękne, przewyższa nawet niebo. Głębią zaś nic morza nie przewyższa, mężu najgorszy z rodu. Wśród wód pod nieba osłoną morza wód nic nie zwycięży! Czymże jest wrona, Karno, dla wody tej po tak długim locie?

Gęś tymczasem, prześcignąwszy wronę, „tak jest! tak jest!” — przez chwilę myślała, lecz oglądając się na nią, odlecieć nie była w stanie; wyprzedziwszy ją, wciąż wzgląd miała na wronę gęś ta o szyi krągłej. Pozostawioną z tyłu ją widząc, pogrążającą się w wodzie, wspomniawszy zacnych śluby, uratować ją postanowiła i tak ozwała się do niej:

[45] „O lotu swego rodzajach licznych bez przerwy mówiłaś; teraz lecisz w milczeniu i tej oto tajemnicy nam nie zdradzasz: cóż to za lot, wrono, którym w tej chwili lecisz, skrzydłami i dziobem wody dotykając raz za razem?”.

Skrzydłami i dziobem wody w morzu dotykająca, strudzona mocno, wrona w dół runęła nagle w udręce…

Gęś rzekła:
„Sto jeden przeróżnych sposobów twego lotu, o których mówiłaś przedtem, dziś tu nieprawdą się okazuje, wrono!”

Wrona rzekła:
„W dumę wbita z powodu resztek jadła, za podobną Suparnie* się miałam… Licznymi wronami i innymi ptakami gardziłam. Życie swe powierzam ci, gęsi, na brzeg wyspy dostać mi się pomóż! [50] Jeśli zdrowa i cała do kraju swego znowu dotrę, nikim nie wzgardzę już więcej, z tarapatów tych mnie wydobądź!”

Mówiącą tak*, żałosną, lamentującą, odchodzącą od zmysłów, „kra! kra!” — kraczącą, pogrążającą się w wielkim morzu, mokrą wronę tę, co w położeniu okropnym się znalazła, gęś, zawróciwszy, wydobyła łapami z wody i drżącą stopniowo na grzbiet sobie wciągać jęła. Gdy już zaś wciągnęła na grzbiet swój nieprzytomną tę wronę, Karno, znów poleciała na wyspę, skąd wyleciały obie, w zawody idąc. Postawiła tam na powrót i ocuciła gęś wronę, po czym odleciała, gdzie chciała, swym prędkim niczym myśl lotem.

[55] Jak wrona ta, co w waiśjów rodzinie jadła żywiła się resztkami, tak bez wątpienia ty, Karno, przez synów Dhrytarasztry resztkami jadła żywiony, wszystkimi podobnymi sobie, a nawet lepszymi gardzić zacząłeś…
Pod Drony, syna Drony* i Krypy, a także Bhiszmy i innych Kaurawów osłoną, samotnego syna Prythy* w stolicy Wiraty czemuś przedtem nie zabił? Rozproszeni i zwyciężeni zostaliście tam wszyscy przez Zdobnego w Diadem, jak szakale przez lwa — gdzież męstwo twe wówczas było? Brata zabitego ujrzawszy, przez Leworęcznego na oczach bohaterów z rodu Kuru pokonany, czmychnąłeś stamtąd jako pierwszy. Podobnie w lesie Dwaita, Karno, gdy gandharwowie na was natarli, Kaurawów wszystkich zostawiłeś, czmychnąłeś jako pierwszy… [60] To syn Prythy gandharwów z Ćitraseną na czele powalił i zwyciężył w boju, po czym Durjodhanę wraz z żonami jego uwolnił! Potęgę syna Prythy i opowieść starą o Bujnowłosym* w sali zgromadzeń na dworze królewskim Rama* przypomniał, Karno. Stale słyszałeś też słowa te Bhiszmy i Drony, wobec władców ziemi mówiących, że Krysznów nie da się zabić.
Niewiele tylko opowiedzieć tu mogę o tym wszystkim, czym Bogactw Zdobywca cię przewyższa, jak bramin — stworzenia wszelkie. Sam ujrzysz zaraz, na rydwanie wspaniałym stojących, syna Wasudewy i Zdobywcę Bogactw, syna Pandu. [65] U bogów, asurów i ludzi owe byki wśród mężów uznaniem się cieszą, blaskiem chwały swej słynąc — ty zaś ludziom niczym świetlik się jawisz… Wiedząc to, Synu Woźnicy, Aćjutą i Ardźuną nie gardź! Lwami wśród mężów są obaj, tyś psem… Nie przechwalaj się więc już, tylko zamilcz!