Autorzy
Opracowali (indika 2024):
(tłumaczenie)
Andrzej Babkiewicz
(komitet redakcyjny)
Andrzej Babkiewicz, Joanna Jurewicz, Monika Nowakowska,
Sven Sellmer, Przemysław Szczurek, Anna Trynkowska
(redakcja techniczna)
Karina Babkiewicz
(przygotowanie tekstu, skład, zamieszczenie na stronie)
Sven Sellmer i Andrzej Babkiewicz
Tłumaczenie finansowane w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki”
w latach 2017–2023, numer projektu 0357/NPRH5/H22/84/2017.
महाभारत
Mahābhārata
7. Księga Drony (Droṇaparvan)
***
7.122-161 Śmierć Ghatotkaćy (ghaṭotkaca-vadha)
7.163. Pojedynki w parach
Streszczenie rozdziału:
saṃjaya uvāca
tato duḥśāsanaḥ kruddhaḥ
sahadevam upādravat |
rathavegena tīvreṇa
kampayann iva medinīm ||7.163.1||
tasyāpatata evāśu
bhallenāmitrakarśanaḥ |
mādrīsutaḥ śiro yantuḥ
saśirastrāṇam acchinat ||7.163.2||
nainaṃ duḥśāsanaḥ sūtaṃ
nāpi kaś cana sainikaḥ |
hṛtottamāṅgam āśutvāt
sahadevena buddhavān ||7.163.3||
yadā tv asaṃgṛhītatvāt
prayānty aśvā yathāsukham |
tato duḥśāsanaḥ sūtaṃ
buddhavān gatacetasam ||7.163.4||
sa hayān saṃnigṛhyājau
svayaṃ hayaviśāradaḥ |
yuyudhe rathināṃ śreṣṭhaś
citraṃ laghu ca suṣṭhu ca ||7.163.5||
tad asyāpūjayan karma
sve pare caiva saṃyuge |
hatasūtarathenājau
vyacarad yad abhītavat ||7.163.6||
sahadevas tu tān aśvāṃs
tīkṣṇair bāṇair avākirat |
pīḍyamānāḥ śaraiś cāśu
prādravaṃs te tatas tataḥ ||7.163.7||
sa raśmiṣu viṣaktatvād
utsasarja śarāsanam |
dhanuṣā karma kurvaṃs tu
raśmīn sa punar utsṛjat ||7.163.8||
chidreṣu teṣu taṃ bāṇair
mādrīputro 'bhyavākirat |
parīpsaṃs tvatsutaṃ karṇas
tadantaram avāpatat ||7.163.9||
vṛkodaras tataḥ karṇaṃ
tribhir bhallaiḥ samāhitaiḥ |
ākarṇapūrṇair abhyaghnan
bāhvor urasi cānadat ||7.163.10||
saṃnyavartata taṃ karṇaḥ
saṃghaṭṭita ivoragaḥ |
tad abhūt tumulaṃ yuddhaṃ
bhīmarādheyayos tadā ||7.163.11||
tau vṛṣāv iva saṃkruddhau
vivṛttanayanāv ubhau |
vegena mahatānyonyaṃ
saṃrabdhāv abhipetatuḥ ||7.163.12||
abhisaṃśliṣṭayos tatra
tayor āhavaśauṇḍayoḥ |
abhinnaśarapātatvād
gadāyuddham avartata ||7.163.13||
gadayā bhīmasenas tu
karṇasya rathakūbaram |
bibhedāśu tadā rājaṃs
tad adbhutam ivābhavat ||7.163.14||
tato bhīmasya rādheyo
gadām ādāya vīryavān |
avāsṛjad rathe tāṃ tu
bibheda gadayā gadām ||7.163.15||
tato bhīmaḥ punar gurvīṃ
cikṣepādhirather gadām |
tāṃ śarair daśabhiḥ karṇaḥ
supuṅkhaiḥ susamāhitaiḥ |
pratyavidhyat punaś cānyaiḥ sā bhīmaṃ punar āvrajat ||7.163.16||
tasyāḥ pratinipātena
bhīmasya vipulo dhvajaḥ |
papāta sārathiś cāsya
mumoha gadayā hataḥ ||7.163.17||
sa karṇe sāyakān aṣṭau
vyasṛjat krodhamūrchitaḥ |
dhvaje śarāsane caiva
śarāvāpe ca bhārata ||7.163.18||
tataḥ punas tu rādheyo
hayān asya ratheṣubhiḥ |
ṛṣyavarṇāñ jaghānāśu
tathobhau pārṣṇisārathī ||7.163.19||
sa vipannaratho bhīmo
nakulasyāpluto ratham |
harir yathā gireḥ śṛṅgaṃ
samākrāmad ariṃdamaḥ ||7.163.20||
tathā droṇārjunau citram
ayudhyetāṃ mahārathau |
ācāryaśiṣyau rājendra
kṛtapraharaṇau yudhi ||7.163.21||
laghusaṃdhānayogābhyāṃ
rathayoś ca raṇena ca |
mohayantau manuṣyāṇāṃ
cakṣūṃṣi ca manāṃsi ca ||7.163.22||
upāramanta te sarve
yodhāsmākaṃ pare tathā |
adṛṣṭapūrvaṃ paśyantas
tad yuddhaṃ guruśiṣyayoḥ ||7.163.23||
vicitrān pṛtanāmadhye
rathamārgān udīryataḥ |
anyonyam apasavyaṃ ca
kartuṃ vīrau tadaiṣatuḥ |
parākramaṃ tayor yodhā dadṛśus taṃ suvismitāḥ ||7.163.24||
tayoḥ samabhavad yuddhaṃ
droṇapāṇḍavayor mahat |
āmiṣārthaṃ mahārāja
gagane śyenayor iva ||7.163.25||
yad yac cakāra droṇas tu
kuntīputrajigīṣayā |
tat tat pratijaghānāśu
prahasaṃs tasya pāṇḍavaḥ ||7.163.26||
yadā droṇo na śaknoti
pāṇḍavasya viśeṣaṇe |
tataḥ prāduścakārāstram
astramārgaviśāradaḥ ||7.163.27||
aindraṃ pāśupataṃ tvāṣṭraṃ
vāyavyam atha vāruṇam |
muktaṃ muktaṃ droṇacāpāt
taj jaghāna dhanaṃjayaḥ ||7.163.28||
astrāṇy astrair yadā tasya
vidhivad dhanti pāṇḍavaḥ |
tato 'straiḥ paramair divyair
droṇaḥ pārtham avākirat ||7.163.29||
yad yad astraṃ sa pārthāya
prayuṅkte vijigīṣayā |
tasyāstrasya vighātārthaṃ
tat tat sa kurute 'rjunaḥ ||7.163.30||
sa vadhyamāneṣv astreṣu
divyeṣv api yathāvidhi |
arjunenārjunaṃ droṇo
manasaivābhyapūjayat ||7.163.31||
mene cātmānam adhikaṃ
pṛthivyām api bhārata |
tena śiṣyeṇa sarvebhyaḥ
śastravidbhyaḥ samantataḥ ||7.163.32||
vāryamāṇas tu pārthena
tathā madhye mahātmanām |
yatamāno 'rjunaṃ prītyā
pratyavārayad utsmayan ||7.163.33||
tato 'ntarikṣe devāś ca
gandharvāś ca sahasraśaḥ |
ṛṣayaḥ siddhasaṃghāś ca
vyatiṣṭhanta didṛkṣayā ||7.163.34||
tad apsarobhir ākīrṇaṃ
yakṣarākṣasasaṃkulam |
śrīmad ākāśam abhavad
bhūyo meghākulaṃ yathā ||7.163.35||
tatra smāntarhitā vāco
vyacaranta punaḥ punaḥ |
droṇasya stavasaṃyuktāḥ
pārthasya ca mahātmanaḥ |
visṛjyamāneṣv astreṣu jvālayatsu diśo daśa ||7.163.36||
naivedaṃ mānuṣaṃ yuddhaṃ
nāsuraṃ na ca rākṣasam |
na daivaṃ na ca gāndharvaṃ
brāhmaṃ dhruvam idaṃ param |
vicitram idam āścaryaṃ na no dṛṣṭaṃ na ca śrutam ||7.163.37||
ati pāṇḍavam ācāryo
droṇaṃ cāpy ati pāṇḍavaḥ |
nānayor antaraṃ draṣṭuṃ
śakyam astreṇa kena cit ||7.163.38||
yadi rudro dvidhākṛtya
yudhyetātmānam ātmanā |
tatra śakyopamā kartum
anyatra tu na vidyate ||7.163.39||
jñānam ekastham ācārye
jñānaṃ yogaś ca pāṇḍave |
śauryam ekastham ācārye
balaṃ śauryaṃ ca pāṇḍave ||7.163.40||
nemau śakyau maheṣvāsau
raṇe kṣepayituṃ paraiḥ |
icchamānau punar imau
hanyetāṃ sāmaraṃ jagat ||7.163.41||
ity abruvan mahārāja
dṛṣṭvā tau puruṣarṣabhau |
antarhitāni bhūtāni
prakāśāni ca saṃghaśaḥ ||7.163.42||
tato droṇo brāhmam astraṃ
prāduścakre mahāmatiḥ |
saṃtāpayan raṇe pārthaṃ
bhūtāny antarhitāni ca ||7.163.43||
tataś cacāla pṛthivī
saparvatavanadrumā |
vavau ca viṣamo vāyuḥ
sāgarāś cāpi cukṣubhuḥ ||7.163.44||
tatas trāso mahān āsīt
kurupāṇḍavasenayoḥ |
sarveṣāṃ caiva bhūtānām
udyate 'stre mahātmanā ||7.163.45||
tataḥ pārtho 'py asaṃbhrāntas
tad astraṃ pratijaghnivān |
brahmāstreṇaiva rājendra
tataḥ sarvam aśīśamat ||7.163.46||
yadā na gamyate pāraṃ
tayor anyatarasya vā |
tataḥ saṃkulayuddhena
tad yuddhaṃ vyakulīkṛtam ||7.163.47||
nājñāyata tataḥ kiṃ cit
punar eva viśāṃ pate |
pravṛtte tumule yuddhe
droṇapāṇḍavayor mṛdhe ||7.163.48||
śarajālaiḥ samākīrṇe
meghajālair ivāmbare |
na sma saṃpatate kaś cid
antarikṣacaras tadā ||7.163.49||
Sańdźaja rzekł:
1 Wówczas wściekły Duhśasana
natarł wprost na Sahadewę,
wielkim pędem swego wozu
sprawił, że zadrżała ziemia.
2 Gdy ten prędko nań nacierał,
Madri syn, niszczyciel wrogów,
ściął woźnicy łeb niedźwiedzią
wraz z chroniącym go szyszakiem.
3 Duhśasana ni nikt inny
pośród wojów nie był świadom,
że woźnica jest bez głowy,
tak był szybki Sahadewa.
4 Kiedy konie bez kontroli
popędziły, gdzie popadnie,
Duhśasana wówczas pojął,
że woźnica już bez życia.
5 Znał się dobrze on na koniach,
więc sam lejce wnet pochwycił
i znów pierwszy z rydwanników
walczył lekko, zręcznie, pięknie.
6 Czyn ten jego docenili
tak wrogowie, jak i swoi,
choć woźnica stracił życie,
rydwan k bitwie wiódł bez strachu.
7 Sahadewa jego konie
deszczem ostrych strzał zasypał.
Dręczone razami grotów
chyżo gnały, gdzie popadnie.
8 Wszak by lejce móc pochwycić,
łuk wciąż musiał on odkładać,
by z kolei strzelać z łuku,
musiał znowu puszczać lejce.
9 W przerwach tych zatem syn Madri
obsypywał go strzałami.
Karna, chcąc ci syna chronić,
wówczas włączył się do bitwy.
10 Dobrze złożył się Wilczybrzuch,
trzy zza ucha posłał strzały
niedźwiedziowe w pierś, ramiona
Karny i zakrzyknął głośno.
11 Karna k niemu więc zawrócił,
niczym żmija uderzona,
tak rozpoczął bój się głośny
Bhimy wespół z synem Radhy.
12 Niczym bykom rozjuszonym
rolowały im się oczy,
wpadli jeden na drugiego,
w podnieceniu się zderzyli.
13 Gdy przylgnęli zręczni w boju
tak do siebie, że nie było
miejsca, by wypuszczać strzały,
to maczugi pochwycili.
14 Bhimasena swą maczugą
wówczas dyszel wozu Karny
szybkim uderzeniem złamał,
co się cudem wydawało.
15 Radhy syn o wielkim męstwie
chwycił maczugę i cisnął
w rydwan Bhimy, lecz ten zdołał
swą maczugą ją powstrzymać.
16 Bhima znów maczugę ciężką
cisnął w syna Adhirathy,
Karna dziesięcioma strzały
z lotką, dobrze złożonymi
w nią uderzył, a innymi
wprost ku Bhimie ją skierował.
17 Jej powrotne uderzenie
połamało wielki sztandar
wozu Bhimy i woźnica
legł zmroczony od jej razu.
18 Ślepy z gniewu strzał ósemkę
w Karnę cisnął, w jego kołczan
oraz sztandar i cięciwę
jego łuku, o Bharato.
19 Znów rydwanowymi strzały
Radhy syn jego rumaki
antylopiej maści zabił
oraz bocznych dwóch woźniców.
20 Pozbawiony wozu Bhima
skoczył na rydwan Nakuli,
jak lew skacze na szczyt góry,
i pogromca walczył dalej.
21 Również Drona i Ardźuna
rydwannicy, uczeń z mistrzem,
dwaj wprawieni w sztuce walki
się zmagali, Indro królów.
22 Lekkością mierzenia, strzału
i mistrzostwem powożenia
omraczali tak umysły,
jak i wzrok wszystkich dokoła.
23 Więc się woje zatrzymali
nasi i wrogowie, patrząc
na zmagania ucznia z mistrzem
nigdy pierwej niewidziane.
24 Więc pośrodku pola bitwy,
krążąc po rydwanów traktach,
dążyli, by przeciwnika
po swej lewej stronie stawić,
a zebrani ich zmagania
z zadziwieniem oglądali.
25 Walka, która rozgorzała
Drony i potomka Pandu,
zdała bitwą się w niebiosach
jastrzębi o mięsa ochłap.
26 Cokolwiek uczynił Drona,
chcąc pokonać syna Kunti,
to natychmiast udaremniał,
śmiejąc z niego się, Pandawa.
27 Gdy nad syna Pandu Drona
nie mógł niczym się wyróżnić,
wówczas znawca dróg pocisków
boski oręż począł zwalniać.
28 Strzały Indry, Pana Zwierząt,
Cieśli, Wiatru i Waruny —
z łuku Drony uwolnione
Dóbr Zdobywca zaraz strącił.
29 Gdy syn Pandu zręcznie niszczył
pociskami jego strzały,
wówczas Drona boski oręż
najprzedniejszy w Parthę posłał.
30 Jakich nie słał by pocisków,
pragnąc zabić syna Prythy,
tymiż miotał też Ardźuna,
by tamtemu przeciwdziałać.
31 Gdy pociski nawet boskie
ciął Ardźuna znakomicie,
wówczas Drona w swoich myślach
oddał cześć uczniowi swemu.
32 O Bharato, uznał siebie
za na Ziemi najlepszego
pośród wszystkich znawców broni,
gdyż takiego posiadł ucznia.
33 Bronił się przed synem Prythy
pośród wojów wielkich duchem,
sam wstrzymany, go zatrzymał
i uśmiechał się z miłości.
34 Tysiącami hen w przestworzach
bogowie i gandharwowie,
wieszczowie i doskonali,
by popatrzeć, przystanęli.
35 Rakszasami i jakszami,
i gromadą nimf niebiańskich
przestwór rojny cały kraśniał
jak majony chmur falami.
36 Gdy pociski pozwalniano,
rozjaśniając strony świata,
bezcielesny głos w przestworzu
wciąż na nowo słowił słowa,
głosząc hymny ku czci Drony
i wielkiego syna Prythy:
37 „Nie jest to wszak ludzka bitwa,
antyboska, rakszasowa
ani niebian czy gandharów,
lecz bramińska, zagorzała,
cudowna, zadziwiająca,
niewidziana, niesłyszana!
38 Mistrz Pandawę zdominował,
teraz Dronę znów syn Pandu —
różnicy nie można ujrzeć
między ich władaniem bronią.
39 Gdyby Rudra się podzielił
i sam z sobą walkę toczył,
to podobną by się zdała,
ale żadna inna bitwa.
40 Pełnia wiedzy w preceptorze,
znawstwo, joga w synu Pandu,
bohaterstwo w preceptorze,
dzielność, siła zaś w Pandawie.
41 Tych łuczników znakomitych
wrogowie nie trafią w boju.
Gdyby tylko zapragnęli.
świat z bogami by zniszczyli!”.
42 Tak mówiły, oglądając
te dwa byki pośród ludzi,
istoty, co niewidoczne
i widoczne gromadami.
43 Wówczas Drona wielce mądry
pocisk Brahmy szybko zwolnił,
który począł palić Parthę
i istoty bezcielesne.
44 I zadrżała wtedy ziemia,
góry, lasy udrzewione,
powiał wiatr niespotykany
i wezbrały oceany.
45 Strach i popłoch wielki powstał
w armii Kurów i Pandawów
oraz pośród wszystkich istot,
gdy ten szczęsny zwolnił pocisk.
46 Jednak Partha niezmieszany
przeciwdziałał pociskowi
swym pociskiem Brahmy, królu,
którym wszystko uspokoił.
47 Kiedy dalej pójść już nie mógł
żaden z tych dwóch bohaterów,
wówczas wielki zamęt czynił
bój ich ostry, intensywny.
48 Podczas walki tej zgiełkliwej
syna Pandu z mistrzem Droną
niemożliwym było poznać
już niczego, panie ludów.
49 Pokrytym strzałami niebem
niczym deszczem, co z chmur leci,
nikt przemieszczać się nie zdołał
wśród podniebnych podróżników.
