Autorzy
Opracowali (indika 2024):
(tłumaczenie)
Monika Nowakowska
(komitet redakcyjny)
Andrzej Babkiewicz, Joanna Jurewicz, Monika Nowakowska,
Sven Sellmer, Przemysław Szczurek, Anna Trynkowska
(redakcja techniczna)
Karina Babkiewicz
(przygotowanie tekstu, skład, zamieszczenie na stronie)
Sven Sellmer i Andrzej Babkiewicz
Tłumaczenie finansowane w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki”
w latach 2017–2023, numer projektu 0357/NPRH5/H22/84/2017.
महाभारत
Mahābhārata
7. Księga Drony (Droṇaparvan)
***
7.77-121 Śmierć Dźajadrathy (jayadratha-vadha) /
Czternasty dzień bitwy
7.102. Wejście Bhimy
Streszczenie rozdziału:
vartamāne tathā raudre saṃgrāme lomaharṣaṇe |
prakṣaye jagatas tīvre yugānta iva bhārata ||7.102.2||
droṇe yudhi parākrānte nardamāne muhur muhuḥ |
pāñcāleṣu ca kṣīṇeṣu vadhyamāneṣu pāṇḍuṣu ||7.102.3||
nāpaśyac charaṇaṃ kiṃ cid dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |
cintayām āsa rājendra katham etad bhaviṣyati ||7.102.4||
tatrāvekṣya diśaḥ sarvāḥ savyasācididṛkṣayā |
yudhiṣṭhiro dadarśātha naiva pārthaṃ na mādhavam ||7.102.5||
so 'paśyan naraśārdūlaṃ vānararṣabhalakṣaṇam |
gāṇḍīvasya ca nirghoṣam aśṛṇvan vyathitendriyaḥ ||7.102.6||
apaśyan sātyakiṃ cāpi vṛṣṇīnāṃ pravaraṃ ratham |
cintayābhiparītāṅgo dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |
nādhyagacchat tadā śāntiṃ tāv apaśyan nararṣabhau ||7.102.7||
lokopakrośabhīrutvād dharmarājo mahāyaśāḥ |
acintayan mahābāhuḥ śaineyasya rathaṃ prati ||7.102.8||
padavīṃ preṣitaś caiva phalgunasya mayā raṇe |
śaineyaḥ sātyakiḥ satyo mitrāṇām abhayaṃkaraḥ ||7.102.9||
tad idaṃ hy ekam evāsīd dvidhā jātaṃ mamādya vai |
sātyakiś ca hi me jñeyaḥ pāṇḍavaś ca dhanaṃjayaḥ ||7.102.10||
sātyakiṃ preṣayitvā tu pāṇḍavasya padānugam |
sātvatasyāpi kaṃ yuddhe preṣayiṣye padānugam ||7.102.11||
kariṣyāmi prayatnena bhrātur anveṣaṇaṃ yadi |
yuyudhānam ananviṣya loko māṃ garhayiṣyati ||7.102.12||
bhrātur anveṣaṇaṃ kṛtvā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |
parityajati vārṣṇeyaṃ sātyakiṃ satyavikramam ||7.102.13||
lokāpavādabhīrutvāt so 'haṃ pārthaṃ vṛkodaram |
padavīṃ preṣayiṣyāmi mādhavasya mahātmanaḥ ||7.102.14||
yathaiva ca mama prītir arjune śatrusūdane |
tathaiva vṛṣṇivīre 'pi sātvate yuddhadurmade ||7.102.15||
atibhāre niyuktaś ca mayā śaineyanandanaḥ |
sa tu mitroparodhena gauravāc ca mahābalaḥ |
praviṣṭo bhāratīṃ senāṃ makaraḥ sāgaraṃ yathā ||7.102.16||
asau hi śrūyate śabdaḥ śūrāṇām anivartinām |
mithaḥ saṃyudhyamānānāṃ vṛṣṇivīreṇa dhīmatā ||7.102.17||
prāptakālaṃ subalavan niścitya bahudhā hi me |
tatraiva pāṇḍaveyasya bhīmasenasya dhanvinaḥ |
gamanaṃ rocate mahyaṃ yatra yātau mahārathau ||7.102.18||
na cāpy asahyaṃ bhīmasya vidyate bhuvi kiṃ cana |
śakto hy eṣa raṇe yattān pṛthivyāṃ sarvadhanvinaḥ |
svabāhubalam āsthāya prativyūhitum añjasā ||7.102.19||
yasya bāhubalaṃ sarve samāśritya mahātmanaḥ |
vanavāsān nivṛttāḥ sma na ca yuddheṣu nirjitāḥ ||7.102.20||
ito gate bhīmasene sātvataṃ prati pāṇḍave |
sanāthau bhavitārau hi yudhi sātvataphalgunau ||7.102.21||
kāmaṃ tv aśocanīyau tau raṇe sātvataphalgunau |
rakṣitau vāsudevena svayaṃ cāstraviśāradau ||7.102.22||
avaśyaṃ tu mayā kāryam ātmanaḥ śokanāśanam |
tasmād bhīmaṃ niyokṣyāmi sātvatasya padānugam |
tataḥ pratikṛtaṃ manye vidhānaṃ sātyakiṃ prati ||7.102.23||
evaṃ niścitya manasā dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ |
yantāram abravīd rājan bhīmaṃ prati nayasva mām ||7.102.24||
dharmarājavacaḥ śrutvā sārathir hayakovidaḥ |
rathaṃ hemapariṣkāraṃ bhīmāntikam upānayat ||7.102.25||
bhīmasenam anuprāpya prāptakālam anusmaran |
kaśmalaṃ prāviśad rājā bahu tatra samādiśan ||7.102.26||
yaḥ sadevān sagandharvān daityāṃś caikaratho 'jayat |
tasya lakṣma na paśyāmi bhīmasenānujasya te ||7.102.27||
tato 'bravīd dharmarājaṃ bhīmasenas tathāgatam |
naivādrākṣaṃ na cāśrauṣaṃ tava kaśmalam īdṛśam ||7.102.28||
purā hi duḥkhadīrṇānāṃ bhavān gatir abhūd dhi naḥ |
uttiṣṭhottiṣṭha rājendra śādhi kiṃ karavāṇi te ||7.102.29||
na hy asādhyam akāryaṃ vā vidyate mama mānada |
ājñāpaya kuruśreṣṭha mā ca śoke manaḥ kṛthāḥ ||7.102.30||
tam abravīd aśrupūrṇaḥ kṛṣṇasarpa iva śvasan |
bhīmasenam idaṃ vākyaṃ pramlānavadano nṛpaḥ ||7.102.31||
yathā śaṅkhasya nirghoṣaḥ pāñcajanyasya śrūyate |
prerito vāsudevena saṃrabdhena yaśasvinā |
nūnam adya hataḥ śete tava bhrātā dhanaṃjayaḥ ||7.102.32||
tasmin vinihate nūnaṃ yudhyate 'sau janārdanaḥ |
yasya sattvavato vīryam upajīvanti pāṇḍavāḥ ||7.102.33||
yaṃ bhayeṣv abhigacchanti sahasrākṣam ivāmarāḥ |
sa śūraḥ saindhavaprepsur anvayād bhāratīṃ camūm ||7.102.34||
tasya vai gamanaṃ vidmo bhīma nāvartanaṃ punaḥ |
śyāmo yuvā guḍākeśo darśanīyo mahābhujaḥ ||7.102.35||
vyūḍhorasko mahāskandho mattadviradavikramaḥ |
cakoranetras tāmrākṣo dviṣatām aghavardhanaḥ ||7.102.36||
tad idaṃ mama bhadraṃ te śokasthānam ariṃdama |
arjunārthaṃ mahābāho sātvatasya ca kāraṇāt ||7.102.37||
vardhate haviṣevāgnir idhyamānaḥ punaḥ punaḥ |
tasya lakṣma na paśyāmi tena vindāmi kaśmalam ||7.102.38||
taṃ viddhi puruṣavyāghraṃ sātvataṃ ca mahāratham |
sa taṃ mahārathaṃ paścād anuyātas tavānujam |
tam apaśyan mahābāhum ahaṃ vindāmi kaśmalam ||7.102.39||
tasmāt kṛṣṇo raṇe nūnaṃ yudhyate yuddhakovidaḥ |
yasya vīryavato vīryam upajīvanti pāṇḍavāḥ ||7.102.40||
sa tatra gaccha kaunteya yatra yāto dhanaṃjayaḥ |
sātyakiś ca mahāvīryaḥ kartavyaṃ yadi manyase |
vacanaṃ mama dharmajña jyeṣṭho bhrātā bhavāmi te ||7.102.41||
na te 'rjunas tathā jñeyo jñātavyaḥ sātyakir yathā |
cikīrṣur matpriyaṃ pārtha prayātaḥ savyasācinaḥ |
padavīṃ durgamāṃ ghorām agamyām akṛtātmabhiḥ ||7.102.42||
bhīmasena uvāca
brahmeśānendravaruṇān avahad yaḥ purā rathaḥ |
tam āsthāya gatau kṛṣṇau na tayor vidyate bhayam ||7.102.43||
ājñāṃ tu śirasā bibhrad eṣa gacchāmi mā śucaḥ |
sametya tān naravyāghrāṃs tava dāsyāmi saṃvidam ||7.102.44||
saṃjaya uvāca
etāvad uktvā prayayau paridāya yudhiṣṭhiram |
dhṛṣṭadyumnāya balavān suhṛdbhyaś ca punaḥ punaḥ |
dhṛṣṭadyumnaṃ cedam āha bhīmaseno mahābalaḥ ||7.102.45||
viditaṃ te mahābāho yathā droṇo mahārathaḥ |
grahaṇe dharmarājasya sarvopāyena vartate ||7.102.46||
na ca me gamane kṛtyaṃ tādṛk pārṣata vidyate |
yādṛśaṃ rakṣaṇe rājñaḥ kāryam ātyayikaṃ hi naḥ ||7.102.47||
evam ukto 'smi pārthena prativaktuṃ sma notsahe |
prayāsye tatra yatrāsau mumūrṣuḥ saindhavaḥ sthitaḥ |
dharmarājasya vacane sthātavyam aviśaṅkayā ||7.102.48||
so 'dya yatto raṇe pārthaṃ parirakṣa yudhiṣṭhiram |
etad dhi sarvakāryāṇāṃ paramaṃ kṛtyam āhave ||7.102.49||
tam abravīn mahārāja dhṛṣṭadyumno vṛkodaram |
īpsitena mahābāho gaccha pārthāvicārayan ||7.102.50||
nāhatvā samare droṇo dhṛṣṭadyumnaṃ kathaṃ cana |
nigrahaṃ dharmarājasya prakariṣyati saṃyuge ||7.102.51||
tato nikṣipya rājānaṃ dhṛṣṭadyumnāya pāṇḍavaḥ |
abhivādya guruṃ jyeṣṭhaṃ prayayau yatra phalgunaḥ ||7.102.52||
pariṣvaktas tu kaunteyo dharmarājena bhārata |
āghrātaś ca tathā mūrdhni śrāvitaś cāśiṣaḥ śubhāḥ ||7.102.53||
bhīmaseno mahābāhuḥ kavacī śubhakuṇḍalī |
sāṅgadaḥ satanutrāṇaḥ saśarī rathināṃ varaḥ ||7.102.54||
tasya kārṣṇāyasaṃ varma hemacitraṃ maharddhimat |
vibabhau parvataśliṣṭaḥ savidyud iva toyadaḥ ||7.102.55||
pītaraktāsitasitair vāsobhiś ca suveṣṭitaḥ |
kaṇṭhatrāṇena ca babhau sendrāyudha ivāmbudaḥ ||7.102.56||
prayāte bhīmasene tu tava sainyaṃ yuyutsayā |
pāñcajanyaravo ghoraḥ punar āsīd viśāṃ pate ||7.102.57||
taṃ śrutvā ninadaṃ ghoraṃ trailokyatrāsanaṃ mahat |
punar bhīmaṃ mahābāhur dharmaputro 'bhyabhāṣata ||7.102.58||
eṣa vṛṣṇipravīreṇa dhmātaḥ salilajo bhṛśam |
pṛthivīṃ cāntarikṣaṃ ca vinādayati śaṅkharāṭ ||7.102.59||
nūnaṃ vyasanam āpanne sumahat savyasācini |
kurubhir yudhyate sārdhaṃ sarvaiś cakragadādharaḥ ||7.102.60||
nūnam āryā mahat kuntī pāpam adya nidarśanam |
draupadī ca subhadrā ca paśyanti saha bandhubhiḥ ||7.102.61||
sa bhīmas tvarayā yukto yāhi yatra dhanaṃjayaḥ |
muhyantīva hi me sarvā dhanaṃjayadidṛkṣayā |
diśaḥ sapradiśaḥ pārtha sātvatasya ca kāraṇāt ||7.102.62||
gaccha gaccheti ca punar bhīmasenam abhāṣata |
bhṛśaṃ sa prahito bhrātrā bhrātā bhrātuḥ priyaṃkaraḥ |
āhatya dundubhiṃ bhīmaḥ śaṅkhaṃ pradhmāya cāsakṛt ||7.102.63||
vinadya siṃhanādaṃ ca jyāṃ vikarṣan punaḥ punaḥ |
darśayan ghoram ātmānam amitrān sahasābhyayāt ||7.102.64||
tam ūhur javanā dāntā vikurvāṇā hayottamāḥ |
viśokenābhisaṃyattā manomārutaraṃhasaḥ ||7.102.65||
ārujan virujan pārtho jyāṃ vikarṣaṃś ca pāṇinā |
so 'vakarṣan vikarṣaṃś ca senāgraṃ samaloḍayat ||7.102.66||
taṃ prayāntaṃ mahābāhuṃ pāñcālāḥ sahasomakāḥ |
pṛṣṭhato 'nuyayuḥ śūrā maghavantam ivāmarāḥ ||7.102.67||
taṃ sasenā mahārāja sodaryāḥ paryavārayan |
duḥśalaś citrasenaś ca kuṇḍabhedī viviṃśatiḥ ||7.102.68||
durmukho duḥsahaś caiva vikarṇaś ca śalas tathā |
vindānuvindau sumukho dīrghabāhuḥ sudarśanaḥ ||7.102.69||
vṛndārakaḥ suhastaś ca suṣeṇo dīrghalocanaḥ |
abhayo raudrakarmā ca suvarmā durvimocanaḥ ||7.102.70||
vividhai rathināṃ śreṣṭhāḥ saha sainyaiḥ sahānugaiḥ |
saṃyattāḥ samare śūrā bhīmasenam upādravan ||7.102.71||
tān samīkṣya tu kaunteyo bhīmasenaḥ parākramī |
abhyavartata vegena siṃhaḥ kṣudramṛgān iva ||7.102.72||
te mahāstrāṇi divyāni tatra vīrā adarśayan |
vārayantaḥ śarair bhīmaṃ meghāḥ sūryam ivoditam ||7.102.73||
sa tān atītya vegena droṇānīkam upādravat |
agrataś ca gajānīkaṃ śaravarṣair avākirat ||7.102.74||
so 'cireṇaiva kālena tad gajānīkam āśugaiḥ |
diśaḥ sarvāḥ samabhyasya vyadhamat pavanātmajaḥ ||7.102.75||
trāsitāḥ śarabhasyeva garjitena vane mṛgāḥ |
prādravan dviradāḥ sarve nadanto bhairavān ravān ||7.102.76||
punaś cātītya vegena droṇānīkam upādravat |
tam avārayad ācāryo velevodvṛttam arṇavam ||7.102.77||
lalāṭe 'tāḍayac cainaṃ nārācena smayann iva |
ūrdhvaraśmir ivādityo vibabhau tatra pāṇḍavaḥ ||7.102.78||
sa manyamānas tv ācāryo mamāyaṃ phalguno yathā |
bhīmaḥ kariṣyate pūjām ity uvāca vṛkodaram ||7.102.79||
bhīmasena na te śakyaṃ praveṣṭum arivāhinīm |
mām anirjitya samare śatrumadhye mahābala ||7.102.80||
yadi te so 'nujaḥ kṛṣṇaḥ praviṣṭo 'numate mama |
anīkaṃ na tu śakyaṃ bhoḥ praveṣṭum iha vai tvayā ||7.102.81||
atha bhīmas tu tac chrutvā guror vākyam apetabhīḥ |
kruddhaḥ provāca vai droṇaṃ raktatāmrekṣaṇaḥ śvasan ||7.102.82||
tavārjuno nānumate brahmabandho raṇājiram |
praviṣṭaḥ sa hi durdharṣaḥ śakrasyāpi viśed balam ||7.102.83||
yena vai paramāṃ pūjāṃ kurvatā mānito hy asi |
nārjuno 'haṃ ghṛṇī droṇa bhīmaseno 'smi te ripuḥ ||7.102.84||
pitā nas tvaṃ gurur bandhus tathā putrā hi te vayam |
iti manyāmahe sarve bhavantaṃ praṇatāḥ sthitāḥ ||7.102.85||
adya tad viparītaṃ te vadato 'smāsu dṛśyate |
yadi śatruṃ tvam ātmānaṃ manyase tat tathāstv iha |
eṣa te sadṛśaṃ śatroḥ karma bhīmaḥ karomy aham ||7.102.86||
athodbhrāmya gadāṃ bhīmaḥ kāladaṇḍam ivāntakaḥ |
droṇāyāvasṛjad rājan sa rathād avapupluve ||7.102.87||
sāśvasūtadhvajaṃ yānaṃ droṇasyāpothayat tadā |
prāmṛdnāc ca bahūn yodhān vāyur vṛkṣān ivaujasā ||7.102.88||
taṃ punaḥ parivavrus te tava putrā rathottamam |
anyaṃ ca ratham āsthāya droṇaḥ praharatāṃ varaḥ ||7.102.89||
tataḥ kruddho mahārāja bhīmasenaḥ parākramī |
agrataḥ syandanānīkaṃ śaravarṣair avākirat ||7.102.90||
te vadhyamānāḥ samare tava putrā mahārathāḥ |
bhīmaṃ bhīmabalaṃ yuddhe 'yodhayaṃs tu jayaiṣiṇaḥ ||7.102.91||
tato duḥśāsanaḥ kruddho rathaśaktiṃ samākṣipat |
sarvapāraśavīṃ tīkṣṇāṃ jighāṃsuḥ pāṇḍunandanam ||7.102.92||
āpatantīṃ mahāśaktiṃ tava putrapracoditām |
dvidhā ciccheda tāṃ bhīmas tad adbhutam ivābhavat ||7.102.93||
athānyair niśitair bāṇaiḥ saṃkruddhaḥ kuṇḍabhedinam |
suṣeṇaṃ dīrghanetraṃ ca tribhis trīn avadhīd balī ||7.102.94||
tato vṛndārakaṃ vīraṃ kurūṇāṃ kīrtivardhanam |
putrāṇāṃ tava vīrāṇāṃ yudhyatām avadhīt punaḥ ||7.102.95||
abhayaṃ raudrakarmāṇaṃ durvimocanam eva ca |
tribhis trīn avadhīd bhīmaḥ punar eva sutāṃs tava ||7.102.96||
vadhyamānā mahārāja putrās tava balīyasā |
bhīmaṃ praharatāṃ śreṣṭhaṃ samantāt paryavārayan ||7.102.97||
vindānuvindau sahitau suvarmāṇaṃ ca te sutam |
prahasann iva kaunteyaḥ śarair ninye yamakṣayam ||7.102.98||
tataḥ sudarśanaṃ vīraṃ putraṃ te bharatarṣabha |
vivyādha samare tūrṇaṃ sa papāta mamāra ca ||7.102.99||
so 'cireṇaiva kālena tad rathānīkam āśugaiḥ |
diśaḥ sarvāḥ samabhyasya vyadhamat pāṇḍunandanaḥ ||7.102.100||
tato vai rathaghoṣeṇa garjitena mṛgā iva |
vadhyamānāś ca samare putrās tava viśāṃ pate |
prādravan sarathāḥ sarve bhīmasenabhayārditāḥ ||7.102.101||
anuyāya tu kaunteyaḥ putrāṇāṃ te mahad balam |
vivyādha samare rājan kauraveyān samantataḥ ||7.102.102||
vadhyamānā mahārāja bhīmasenena tāvakāḥ |
tyaktvā bhīmaṃ raṇe yānti codayanto hayottamān ||7.102.103||
tāṃs tu nirjitya samare bhīmaseno mahābalaḥ |
siṃhanādaravaṃ cakre bāhuśabdaṃ ca pāṇḍavaḥ ||7.102.104||
talaśabdaṃ ca sumahat kṛtvā bhīmo mahābalaḥ |
vyatītya rathinaś cāpi droṇānīkam upādravat ||7.102.105||
I opowiadał Sańdźaja:
1 Gdy szyki Pandawów wzburzane tak były to tu, to tam, odjechali na dystans znaczny Synowie Prythy oraz Pańćalowie wraz z Somakami.
2–4 I gdy toczyła się ta bitwa straszliwa, dreszcze budząca, niczym zagłada całego świata okrutna u Kresu Czasu, o potomku Bharaty, i gdy w walce Drona wszechpotężny ryki triumfalne wznosił co chwilę, i gdy Pańćalowie byli dziesiątkowani, i gdy Pandawowie byli wybijani, nie dostrzegał już żadnego ratunku Judhiszthira–Włodarz Dharmy. Martwił się, o Indro wśród królów, jak to się wszystko potoczy.
5 Rozglądając się tamże wtedy na wszystkie strony, bo ujrzeć pragnął Ardźunę–Leworęcznego, Judhiszthira nie dostrzegał oto ani Syna Prythy, ani Madhawy*.
6–7 A że nie widział tygrysa wśród ludzi z godłem małpy na proporcu, nie słyszał brzęku Gandiwy, zmysły niemal postradał. A że nie widział też Satjakiego, najwyborniejszego z Wrysznich rydwannika, ciałem jego targał niepokój. Tych dwóch nie widząc tam mężów–byków, Włodarz Dharmy–Judhiszthira nie znajdował nigdzie żadnego ukojenia.
8 Zaś z obawy przed zarzutami ludzi tym bardziej martwił się Włodarz Dharmy przesławny, wielkoramienny, o rydwan Wnuka Śiniego:
9 „W ślad za Phalguną posłałem na plac boju Wnuka Śiniego–Satjakiego, prawdziwego lęków przyjaciół rozpraszacza.
10 Tym samym to zaiste, co jedno tylko było, podwoiło się dzisiaj w rzeczy samej: o Satjakim chcę wiedzieć zaprawdę, co się z nim dzieje, jak i o Synu Pandu–Bogactw Zdobywcy.
11 Satjakiego jednakże wysławszy śladem Syna Pandu, kogóż z kolei poślę na plac boju w ślad za Wojownikiem Satwatów?
12 Jeśli podejmę trud odnalezienia brata, nie dociekając losów Jujudhany, świat mnie bez wątpienia potępi tak oto:
13 »Zarządziwszy poszukiwania brata, Włodarz Dharmy–Judhiszthira na pastwę losu porzuca całkowicie Satjakiego z rodu Wrysznich, Prawdą Mężnego!«.
14 Z obawy przed ludzką Wilczobrzucha* w ślad wyślę za Madhawą* o wielkim harcie ducha.
15 Mej miłości do Ardźuny, pogromcy wrogów, dorównuje bowiem w pełni miłość, jaką żywię też i do Wojownika Satwatów, szałem bitewnym upojonego.
16 A zbyt wielką odpowiedzialnością obarczyłem Pociechę rodu Śinich. On zaś w przysłudze dla przyjaciela i z szacunku dla przełożonego* zanurzył się, wielkoramienny, w armię Bharatów niczym w ocean stwór wodny — makara.
17 Daje się zaiste słyszeć tutaj głosy bohaterów, placu boju nieporzucających, wespół walczących przeciw herosowi Wrysznich, inteligencją obdarzonemu.
18 Upewniwszy się po wielokroć zaiste, że czas najwyższy nadszedł na środków użycie potężnych, skłaniam się ku myśli, by ruszył Syn Pandu Bhimasena, łucznik, tam, gdzie ci dwaj wcześniej ruszyli wspaniali rydwannicy.
19 Nie znajdzie się bowiem nic na ziemi, czego by Bhima dokonać nie mógł. Mocen jest w polu natychmiast stanąć przeciw walczącym o królestwo łucznikom wszechstronnym, na potędze swoich ramion jedynie polegając.
20 Na tejże sile ramion Bhimy o wielkim harcie ducha polegając, my wszyscy z wygnania żeśmy wrócili i nigdy nikt nas nie pokonał w zbrojnych potyczkach.
21 Kiedy Syn Pandu–Bhimasena wyruszy stąd ku Wojownikowi Satwatów, zdobędą opiekuna zaiste w walce i Satwata, i Phalguna.
22 A przecież i tak nie mają się o co martwić w polu Satwata i Phalguna, chronieni są bowiem przez Wasudewę, a i sami doświadczeni w orężu.
23 Koniecznie jednak ugasić muszę mój własny niepokój, dlatego Bhimę poślę tropem Satwaty. A potem, myślę, zająć się przyjdzie zapewnieniem Satjakiemu bezpieczeństwa”.
24 Rozważywszy w ten sposób w duchu Syn Dharmy–Judhiszthira do woźnicy się ozwał, o królu: „Wieź mnie ku Bhimie!”.
25 Słysząc słowa Włodarza Dharmy, woźnica, znawca biegły koni, rydwan wykładany złotem w pobliże Bhimy skierował.
26 Dotarłszy do Bhimaseny, wspomniawszy, że czas już na to był najwyższy, w rozpaczy pogrążył się król wielkiej, oznajmiając tam wtedy:
27 „Nie widzę, Bhimaseno, godła tego, który kobra*:
32–33a „Skoro słyszeć się daje ryk konchy Pięciorodnej, w którą przesławny Wasudewa dmie rozsierdzony, z pewnością dzisiaj zabity już leży twój brat, Bogactw Zdobywca!
Walkę toczy Dźanardana–Ludzi Poruszyciel*, z pewnością twój brat został zabity!
33c–35a Ten mąż pełen siły charakteru, dzięki którego męstwu pozostają przy życiu Pandawowie; ten, do którego w niebezpieczeństwie udajemy się niczym nieśmiertelni ku Tysiącookiemu*; ten heros, który ruszył w armię Bharatów, pragnąc dopaść Władcę Sindhu* — o jego odjeździe zaiste wiemy, Bhimo, ale nic nie wiemy o jego powrocie!
35c–36 Śniady młodzian o gęstej czuprynie, przystojny, barczysty, o wydatnej piersi, szerokich ramionach, prący do przodu niczym słoń w amoku, o spojrzeniu miłosnym Warunę*! Strachu w nich nie ma.
44 Ale rozkaz przyjmując skinieniem głowy, ruszam, nie dręcz się! Spotkam się z tymi tygrysami wśród mężów i przekażę ci wieści.
I opowiadał Sańdźaja:
45 To powiedziawszy, do odjazdu ruszył Bhima mocarny, przekazując opiekę nad Judhiszthirą Dhrysztadjumnie i przyjaciołom swoim jednemu po drugim. I tak do Dhrysztadjumny zwrócił się Bhimasena wielkoramienny:
46 „Wiadomym ci, o wielkoramienny, że Drona, wspaniały rydwannik, próbuje na wszelkie sposoby dopaść Włodarza Dharmy.
47 Moim zadaniem nie tyle powinno być wyruszanie stąd, o Synu Pryszaty, co konieczna ochrona tutaj króla, bowiem to jest nasz najpilniejszy obowiązek.
48 Ale tak oto rozkazem zaszczycony przez Syna Prythy, odmówić nie jestem w stanie. Ruszę tam, gdzie walczy Władca Sindhu, śmierci pragnący. Słowa bowiem Włodarza Dharmy wypełniać należy bez powątpiewania.
49 Ty zaś, gotów, uważaj w polu na Syna Prythy, ochraniaj Judhiszthirę, to wszak ze wszystkich zadań najważniejszy jest nasz obowiązek w tej wojennej ofierze”.
50 Na to tak odpowiedział Dhrysztadjumna do Wilczobrzucha, o wielki królu: „Jedź, o wielkoramienny, zgodnie ze swoim życzeniem! Nie zastanawiaj się, Synu Prythy!
51 W żadnym razie nie zdoła Drona w starciu poniżyć Włodarza Dharmy, nie zabiwszy w walce pierwej tego tu oto Dhrysztadjumny, do usług!”.
52 Pozostawiszy zatem króla pod ochroną Dhrysztadjumny, Syn Pandu, pożegnawszy się ze starszym bratem, skierował się tam, gdzie znajdować się miał Phalguna.
53 Nim odjechał Syn Kunti, o potomku Bharaty, objął go Włodarz Dharmy, a potem pocałował również w czoło i wyrecytował pomyślne błogosławieństwo.
54 I ruszył Bhimasena wielkoramienny w zbroję okuty, ze świetnymi kolczykami-amuletami, z bransoletami na ramionach, w ochraniaczach na ciele, wyposażony w strzały — najwyborniejszy z rydwanników.
55 Jego zbroja z czarnego żelaza, złotem wysadzana, respekt budząca, jawiła się niczym otulająca górę wododajna chmura połyskująca piorunami.
56 A on suto owinięty żółto-czerwono-czarno-białą szatą, z kołnierzem Buławę*.
61 Z pewnością szlachetna Kunti, jak i Draupadi, i Subhadra* wielce niepomyślne znaki widzą dzisiaj razem ze swymi krewnymi.
62 Ty, Bhimo, gotów, szybko jedź tam, gdzie Zdobywca Bogactw! Ciemnieją mi niemal w oczach już wszystkie strony świata, tak usilnie pragnę dostrzec Zdobywcę Bogactw, Synu Prythy, a też i z powodu wypatrywania Wojownika Satwatów”.
63 „Jedź! Jedź!” — znowu do Bhimaseny Władca Dharmy zawołał. A żywo ponaglany przez brata brat bratu pragnacy nieba przychylić, zabiwszy w bęben, Bhima jednocześnie w konchę zadął.
64 I zaryczał jak lew, i cięciwę napinał dźwięcznie raz za razem, ukazując siebie w swej arcygroźnej postaci, po czym na nieprzyjaciół gwałtownie uderzył.
65 A wiozły go lotne, wyszkolone, ujeżdżone, powożone przez Wiśokę najlepsze z koni niczym wiatr lub myśl rącze.
66 Cięciwę dłonią napinał i zwalniał Syn Prythy, i rozłamując, przełamując, przeorując i rozorując czoło wrogiej armii, roznosił ją w pył.
67 Za plecami tego wojującego wielkoramiennego Pańćalowie wraz z Somakami podążali niczym nieśmiertelni za Maghawanem*.
68–70 Bhimę z oddziałami, o wielki królu, zaraz otoczyli Kaurawowie–bracia: Duhśala i Ćitrasena, Kundabhedin, Wiwinśati, Durmukha oraz Duhsaha, i Wikarna, także Śala; Winda i Anuwinda obaj, Sumukha i Dirghabahu, Sudarśana, Wryndaraka, Suhasta oraz Suszena, Dirghaloćana, Abhaja, Raudrakarman oraz Suwarman, a także Durwimoćana.
71 Z różnorakimi dywizjami wraz z pomocnikami najlepsi z rydwanników, bohaterowie w szyku gotowi, na placu boju do Bhimaseny podjechali.
72 Widząc ich, Bhimasena–Syn Kunti waleczny zaraz zaatakował gwałtownie niczym lew ruszający z impetem na drobną zwierzynę.
73 A owi mężowie wielkie bronie boskie wtedy ujawniając, zagrodzili pociskami Bhimę niczym chmury słońce wschodzące.
74 Ów tych minąwszy mimo, pędem ku wojskom Drony podjechał i od czoła korpus słonnicy strumieniami strzał zasypał.
75 I zaraz korpus ten słonnicy szybkobieżnymi pociskami smagając, rozgonił na wszystkie strony Bhimasena–Syn Wiatru.
76 Drżące niczym zwierzyna w lesie słysząca ryk potwornego śarabhy* ruszyły przed siebie słonie we wszystkie strony, trąbiąc i rycząc przeraźliwie.
77 I znowu mimo przejechawszy, pędem Syn Wiatru na korpus Drony się skierował. Tam wreszcie wstrzymał go Nauczyciel, niczym wybrzeże wezbrany ocean.
78 I w czoło go Drona uderzył strzałami żelaznymi, uśmiechając się lekko, i zalśnił tam Syn Pandu niczym słońce z wiązkami promieni ku górze wzniesionymi.
79 Nauczyciel zaś, myśląc sobie „Bhima odda mi cześć jak wcześniej Phalguna”*, odezwał się do Wilczobrzucha w te słowa:
80 „Bhimaseno, nie zdołasz wkroczyć w armię wroga, nie pokonawszy mnie pierwej w polu stojącego pomiędzy przeciwnikami, o wielkoramienny!
81 Jeśli nawet twój młodszy brat i Kryszna wkroczali za moją zgodą między nasze oddziały, to ty nie zdołasz w żadnym razie, o panie, tam wjechać”.
82 Na to Bhima, słysząc słowa mistrza, ze strachu wyswobodzony, rozsierdzony, z oczami krwią podbiegłymi, tak powiedział zaiste do Drony, dysząc wściekle:
83 „Ardźuna nie za twoim pozwoleniem, ty braminie z nazwy jedynie, na pole bitwy wkroczył. On bowiem, nieposkromiony, w Śakry* nawet wbiłby się wojska!
84 Ja jednak nie jestem taki uczuciowy jak Ardźuna, Drono, który zaiste, najwyższy szacunek tobie oddając, uhonorował cię wówczas. Jam Bhimasena — twój wróg.
85 Ojcem nam żeś był, mistrzem, krewnym, takoż syny żeśmy twoje — tak uważaliśmy wszyscy, w niskim pokłonie z uszanowania dla pana trwając.
86 Dzisiaj wszystko w przeciwieństwo zaiste się obróciło po tym, gdy wypowiedziałeś do nas to, co powiedziałeś. Jeśli za nieprzyjaciela chcesz dzisiaj mojego uchodzić, to proszę, niechaj tak będzie. Oto ja, Bhima, podejmę wobec ciebie kroki wobec wroga zaprawdę stosowne”.
87 Po czym podrzuciwszy i zakręciwszy maczugą, niczym Śmierć–Kres swoim kosturem czasu, w stronę Drony ją Bhima gwałtownie wypuścił, królu. Drona błyskawicznie zanurkował z rydwanu.
88 Roztrzaskał wtedy Bhima zaprzęg Drony, z końmi, woźnicą i proporcem. I obalił licznych wkoło wojowników niczym wiatr potężnym podmuchem drzewa kładący.
89 A wtedy tego najlepszego z rydwanników znowu okrążyli twoi synowie. Drona zaś, najznamienitszy spośród pociski miotających, na inny rydwan wsiadłszy, na czoło korpusu dotarł i do walki gotowy się stawił.
90 Wówczas wściekły Bhimasena waleczny, wielki królu, od przodu korpus rydwanów deszczem strzał obsypał.
91 I rażeni ginęli w polu twoi synowie, wspaniali rydwannicy, z Bhimą–Straszliwym o straszliwej sile na placu walczący, wygranej wszak pragnący.
92 Wówczas Duhśasana, wściekły, włócznię cisnął całą z żelaza, palącą i ostrą, pragnąc zabić Pociechę Pandu.
93 Tę nadlatującą wielką włócznię przez twojego syna ciśniętą Bhima na połowę przeciął. Niebywałe to było!
94 A oto kolejnymi zaostrzonymi strzałami rozjuszony Bhima trzema trzech: Kundabhedina, Suszenę i Dirghanetrę zabił, mocarny.
95 Potem z kolei Wryndarakę mężnego zabił, który sławę Kurów–twoich synów mężnych wojujących zawsze pomnażał.
96 A znowuż Abhaję, Raudrakarmana, a także Durwimoćanę strzałami trzema — trzech zabił Bhima synów twoich.
97 Wybijani, wielki królu, synowie twoi przez potężniejszego od nich Bhimę, najlepszego spośród bronią miotających, ze wszystkich stron go wstrzymywali.
98 Windę i Anuwindę razem, także syna twojego Suwarmanę, uśmiechając się szeroko, Syn Kunti strzałami posłał na pastwę Jamy.
99 A potem Sudarśanę bohaterskiego, syna twojego, o byku wśród Bharatów, raził w polu szybko. Ten padł i umarł.
100 I tak oto Pociecha rodu Pandu w niedługim czasie korpus rydwanów rozbił, szybkobieżnymi ze wszystkich stron pociskami ją ostrzeliwując.
101 A wówczas zaiste niczym zwierzyna przerażona odgłosem grzmotów, zabijani w polu synowie twoi, panie ludów, przed hurgotem jego rydwanu rzucili się do ucieczki wszyscy, z rydwanami, strachem rażeni przed Bhimaseną.
102 Ale Syn Kunti ruszywszy w pościg za wielkimi siłami twoich synów, raził Kaurawów w polu, królu, zewsząd.
103 Zabijani przez Bhimasenę twoi wojownicy, wielki królu, porzuciwszy Bhimę na placu, gnali przed siebie, poganiając najlepsze z rumaków.
104 Pokonawszy ich w walce, Bhimasena wielkoramienny zaryczał lwim głosem i poklepał się po ramieniu — Bhimasena–Syn Pandu.
105 I zaklaskał potężnie Bhima wielkoramienny, i przejeżdżając mimo rydwanników, ruszył na siły Drony.
