Autorzy

Opracowali (indika 2024):
(tłumaczenie)

Monika Nowakowska
(komitet redakcyjny)
Andrzej Babkiewicz, Joanna Jurewicz, Monika Nowakowska,
Sven Sellmer, Przemysław Szczurek, Anna Trynkowska
(redakcja techniczna)
Karina Babkiewicz
(przygotowanie tekstu, skład, zamieszczenie na stronie)
Sven Sellmer i Andrzej Babkiewicz

Tłumaczenie finansowane w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki”
w latach 2017–2023, numer projektu 0357/NPRH5/H22/84/2017.

महाभारत

Mahābhārata

7. Księga Drony (Droṇaparvan)

***

7.122-161 Śmierć Ghatotkaćy (ghaṭotkaca-vadha)

7.141. Dwie ucieczki

Streszczenie rozdziału:

saṃjaya uvāca
bhūris tu samare rājañ śaineyaṃ rathināṃ varam |
āpatantam apāsedhat prapānād iva kuñjaram ||7.141.1||

athainaṃ sātyakiḥ kruddhaḥ pañcabhir niśitaiḥ śaraiḥ |
vivyādha hṛdaye tūrṇaṃ prāsravat tasya śoṇitam ||7.141.2||

tathaiva kauravo yuddhe śaineyaṃ yuddhadurmadam |
daśabhir viśikhais tīkṣṇair avidhyata bhujāntare ||7.141.3||

tāv anyonyaṃ mahārāja tatakṣāte śarair bhṛśam |
krodhasaṃraktanayanau krodhād visphārya kārmuke ||7.141.4||

tayor āsīn mahārāja śastravṛṣṭiḥ sudāruṇā |
kruddhayoḥ sāyakamucor yamāntakanikāśayoḥ ||7.141.5||

tāv anyonyaṃ śarai rājan pracchādya samare sthitau |
muhūrtaṃ caiva tad yuddhaṃ samarūpam ivābhavat ||7.141.6||

tataḥ kruddho mahārāja śaineyaḥ prahasann iva |
dhanuś ciccheda samare kauravyasya mahātmanaḥ ||7.141.7||

athainaṃ chinnadhanvānaṃ navabhir niśitaiḥ śaraiḥ |
vivyādha hṛdaye tūrṇaṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt ||7.141.8||

so 'tividdho balavatā śatruṇā śatrutāpanaḥ |
dhanur anyat samādāya sātvataṃ pratyavidhyata ||7.141.9||

sa viddhvā sātvataṃ bāṇais tribhir eva viśāṃ pate |
dhanuś ciccheda bhallena sutīkṣṇena hasann iva ||7.141.10||

chinnadhanvā mahārāja sātyakiḥ krodhamūrchitaḥ |
prajahāra mahāvegāṃ śaktiṃ tasya mahorasi ||7.141.11||

sa tu śaktyā vibhinnāṅgo nipapāta rathottamāt |
lohitāṅga ivākāśād dīptaraśmir yadṛcchayā ||7.141.12||

taṃ tu dṛṣṭvā hataṃ śūram aśvatthāmā mahārathaḥ |
abhyadhāvata vegena śaineyaṃ prati saṃyuge |
abhyavarṣac charaugheṇa meruṃ vṛṣṭyā yathāmbudaḥ ||7.141.13||

tam āpatantaṃ saṃrabdhaṃ śaineyasya rathaṃ prati |
ghaṭotkaco 'bravīd rājan nādaṃ muktvā mahārathaḥ ||7.141.14||

tiṣṭha tiṣṭha na me jīvan droṇaputra gamiṣyasi |
eṣa tvādya haniṣyāmi mahiṣaṃ skandarāḍ iva |
yuddhaśraddhām ahaṃ te 'dya vineṣyāmi raṇājire ||7.141.15||

ity uktvā roṣatāmrākṣo rākṣasaḥ paravīrahā |
drauṇim abhyadravat kruddho gajendram iva kesarī ||7.141.16||

rathākṣamātrair iṣubhir abhyavarṣad ghaṭotkacaḥ |
rathinām ṛṣabhaṃ drauṇiṃ dhārābhir iva toyadaḥ ||7.141.17||

śaravṛṣṭiṃ tu tāṃ prāptāṃ śarair āśīviṣopamaiḥ |
śātayām āsa samare tarasā drauṇir utsmayan ||7.141.18||

tataḥ śaraśatais tīkṣṇair marmabhedibhir āśugaiḥ |
samācinod rākṣasendraṃ ghaṭotkacam ariṃdama ||7.141.19||

sa śarair ācitas tena rākṣaso raṇamūrdhani |
vyakāśata mahārāja śvāvic chalalito yathā ||7.141.20||

tataḥ krodhasamāviṣṭo bhaimaseniḥ pratāpavān |
śarair avacakartograir drauṇiṃ vajrāśanisvanaiḥ ||7.141.21||

kṣuraprair ardhacandraiś ca nārācaiḥ saśilīmukhaiḥ |
varāhakarṇair nālīkais tīkṣṇaiś cāpi vikarṇibhiḥ ||7.141.22||

tāṃ śastravṛṣṭim atulāṃ vajrāśanisamasvanām |
patantīm upari kruddho drauṇir avyathitendriyaḥ ||7.141.23||

suduḥsahāṃ śarair ghorair divyāstrapratimantritaiḥ |
vyadhamat sa mahātejā mahābhrāṇīva mārutaḥ ||7.141.24||

tato 'ntarikṣe bāṇānāṃ saṃgrāmo 'nya ivābhavat |
ghorarūpo mahārāja yodhānāṃ harṣavardhanaḥ ||7.141.25||

tato 'strasaṃgharṣakṛtair visphuliṅgaiḥ samantataḥ |
babhau niśāmukhe vyoma khadyotair iva saṃvṛtam ||7.141.26||

sa mārgaṇagaṇair drauṇir diśaḥ pracchādya sarvataḥ |
priyārthaṃ tava putrāṇāṃ rākṣasaṃ samavākirat ||7.141.27||

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ drauṇirākṣasayor mṛdhe |
vigāḍhe rajanīmadhye śakraprahrādayor iva ||7.141.28||

tato ghaṭotkaco bāṇair daśabhir drauṇim āhave |
jaghānorasi saṃkruddhaḥ kālajvalanasaṃnibhaiḥ ||7.141.29||

sa tair abhyāyatair viddho rākṣasena mahābalaḥ |
cacāla samare drauṇir vātanunna iva drumaḥ |
sa moham anusaṃprāpto dhvajayaṣṭiṃ samāśritaḥ ||7.141.30||

tato hāhākṛtaṃ sainyaṃ tava sarvaṃ janādhipa |
hataṃ sma menire sarve tāvakās taṃ viśāṃ pate ||7.141.31||

taṃ tu dṛṣṭvā tathāvastham aśvatthāmānam āhave |
pāñcālāḥ sṛñjayāś caiva siṃhanādaṃ pracakrire ||7.141.32||

pratilabhya tataḥ saṃjñām aśvatthāmā mahābalaḥ |
dhanuḥ prapīḍya vāmena kareṇāmitrakarśanaḥ ||7.141.33||

mumocākarṇapūrṇena dhanuṣā śaram uttamam |
yamadaṇḍopamaṃ ghoram uddiśyāśu ghaṭotkacam ||7.141.34||

sa bhittvā hṛdayaṃ tasya rākṣasasya śarottamaḥ |
viveśa vasudhām ugraḥ supuṅkhaḥ pṛthivīpate ||7.141.35||

so 'tividdho mahārāja rathopastha upāviśat |
rākṣasendraḥ subalavān drauṇinā raṇamāninā ||7.141.36||

dṛṣṭvā vimūḍhaṃ haiḍimbaṃ sārathis taṃ raṇājirāt |
drauṇeḥ sakāśāt saṃbhrāntas apaninye tvarānvitaḥ ||7.141.37||

tathā tu samare viddhvā rākṣasendraṃ ghaṭotkacam |
nanāda sumahānādaṃ droṇaputro mahābalaḥ ||7.141.38||

pūjitas tava putraiś ca sarvayodhaiś ca bhārata |
vapuṣā pratijajvāla madhyāhna iva bhāskaraḥ ||7.141.39||

bhīmasenaṃ tu yudhyantaṃ bhāradvājarathaṃ prati |
svayaṃ duryodhano rājā pratyavidhyac chitaiḥ śaraiḥ ||7.141.40||

taṃ bhīmaseno navabhiḥ śarair vivyādha māriṣa |
duryodhano 'pi viṃśatyā śarāṇāṃ pratyavidhyata ||7.141.41||

tau sāyakair avacchannāv adṛśyetāṃ raṇājire |
meghajālasamācchannau nabhasīvendubhāskarau ||7.141.42||

atha duryodhano rājā bhīmaṃ vivyādha patribhiḥ |
pañcabhir bharataśreṣṭha tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt ||7.141.43||

tasya bhīmo dhanuś chittvā dhvajaṃ ca navabhiḥ śaraiḥ |
vivyādha kauravaśreṣṭhaṃ navatyā nataparvaṇām ||7.141.44||

tato duryodhanaḥ kruddho bhīmasenasya māriṣa |
cikṣepa sa śarān rājan paśyatāṃ sarvadhanvinām ||7.141.45||

tān nihatya śarān bhīmo duryodhanadhanuścyutān |
kauravaṃ pañcaviṃśatyā kṣudrakāṇāṃ samārpayat ||7.141.46||

duryodhanas tu saṃkruddho bhīmasenasya māriṣa |
kṣurapreṇa dhanuś chittvā daśabhiḥ pratyavidhyata ||7.141.47||

athānyad dhanur ādāya bhīmaseno mahābalaḥ |
vivyādha nṛpatiṃ tūrṇaṃ saptabhir niśitaiḥ śaraiḥ ||7.141.48||

tad apy asya dhanuḥ kṣipraṃ ciccheda laghuhastavat |
dvitīyaṃ ca tṛtīyaṃ ca caturthaṃ pañcamaṃ tathā ||7.141.49||

āttam āttaṃ mahārāja bhīmasya dhanur ācchinat |
tava putro mahārāja jitakāśī madotkaṭaḥ ||7.141.50||

sa tadā chidyamāneṣu kārmukeṣu punaḥ punaḥ |
śaktiṃ cikṣepa samare sarvapāraśavīṃ śubhām ||7.141.51||

aprāptām eva tāṃ śaktiṃ tridhā ciccheda kauravaḥ |
paśyataḥ sarvalokasya bhīmasya ca mahātmanaḥ ||7.141.52||

tato bhīmo mahārāja gadāṃ gurvīṃ mahāprabhām |
cikṣepāvidhya vegena duryodhanarathaṃ prati ||7.141.53||

tataḥ sā sahasā vāhāṃs tava putrasya saṃyuge |
sārathiṃ ca gadā gurvī mamarda bharatarṣabha ||7.141.54||

putras tu tava rājendra rathād dhemapariṣkṛtāt |
āplutaḥ sahasā yānaṃ nandakasya mahātmanaḥ ||7.141.55||

tato bhīmo hataṃ matvā tava putraṃ mahāratham |
siṃhanādaṃ mahac cakre tarjayann iva kauravān ||7.141.56||

tāvakāḥ sainikāś cāpi menire nihataṃ nṛpam |
tato vicukruśuḥ sarve hā heti ca samantataḥ ||7.141.57||

teṣāṃ tu ninadaṃ śrutvā trastānāṃ sarvayodhinām |
bhīmasenasya nādaṃ ca śrutvā rājan mahātmanaḥ ||7.141.58||

tato yudhiṣṭhiro rājā hataṃ matvā suyodhanam |
abhyavartata vegena yatra pārtho vṛkodaraḥ ||7.141.59||

pāñcālāḥ kekayā matsyāḥ sṛñjayāś ca viśāṃ pate |
sarvodyogenābhijagmur droṇam eva yuyutsayā ||7.141.60||

tatrāsīt sumahad yuddhaṃ droṇasyātha paraiḥ saha |
ghore tamasi magnānāṃ nighnatām itaretaram ||7.141.61||

I opowiadał Sańdźaja:
1 Zaś Bhuri w tej bitwie, królu, stawił czoła Wnukowi Śiniego, wybornemu wśród rydwanników, nadciągającemu z impetem niczym słoń do wodopoju.

2 Wtedy Satjaki gniewny pięcioma zaostrzonymi strzałami poszył go w pierś szybko, krwi upuszczając mu wiele.

3 Takoż i Kaurawa w starciu Wnuka Śiniego, szałem bitewnym upojonego, dziesięcioma ostrymi, bezpiórymi pociskami uderzył wprost w klatkę piersiową.

4 Obaj nawzajem cięli się mocno strzałami, obaj mieli oczy krwią podbiegłe z gniewu, obaj gniewnie napinali w pełni łuki.

5 A strzał ulewa była, wielki królu, zacięta potwornie tych obu gniewnych, obu strzały wypuszczających, obu Jamie–Kres Niosącemu podobnych.

6 Obaj jeden drugiego strzałami, królu, przesłaniając, w polu trwali i przez chwilę zaiste ta walka wyrównana jakby się zdawała.

7 A potem gniewny Wnuk Śiniego, wielki królu, z uśmiechem lekkim łuk przeciął w starciu Kaurawy o wielkim harcie ducha.

8 I przeciwnika o strzaskanym łuku dziewięcioma ostrymi strzałami w pierś uderzył gwałtownie i „Stawaj! Stawaj!” zawołał.

9 Zraniony bardzo przez nieprzyjaciela mocarnego Bhuri, nieprzyjaciół dręczyciel, łuk inny chwycił i w wojownika Satwatów w odpowiedzi poszył.

10 Uderzywszy w wojownika Satwatów strzałami trzema tylko, o panie ludów, Bhuri łuk przeciął mu niedźwiedzią bardzo ostrą, śmiejąc się niemal.

11 Łuk mając strzaskany, o wielki królu, Satjaki, z wściekłości nieprzytomny, cisnął włócznię o wielkim impecie we wroga pierś szeroką.

12 I spadł Bhuri, z ciałem włócznią rozdartym, ze swojego świetnego rydwanu tak, jakby sama z siebie spadła z niebios w czerwieni skąpana planeta* o rozpalonych promieniach.

13 Zobaczywszy zabitego herosa, Aśwatthaman rydwannik wspaniały pognał po placu z impetem na Wnuka Śiniego i zalał go strumieniami strzał niczym chmura wodonośna deszczu ulewą górę Meru.

14 Do tego nadlatującego ku rydwanowi Wnuka Śiniego, rozwścieczonego Syna Drony Ghatotkaća zawołał, królu, ryk wydobywszy z siebie wielki, rydwannik wspaniały.

15 „Stawaj! Stawaj! Nie odejdziesz ode mnie żywy, Synu Drony! Zabiję cię tu zaraz niczym Król Skanda asurę Mahiszę*! Twoją pewność siebie w walce ja zniszczę dzisiaj na tej wojennej arenie!”.

16 To powiedziawszy, z oczami czerwonymi z furii, rakszasa zabójca nieprzyjacielskich bohaterów na Syna Drony ruszył w ataku, gniewny, niczym lew na króla słoni.

17 Strzałami wielkości osi rydwanu zasypał Ghatotkaća buhaja wśród rydwanników Syna Drony, niczym wododajna chmura deszczu strumieniami.

18 Ulewę tę strzał, nadciągającą, strzałami wężom jadowitym podobnym odparł w polu Syn Drony energicznie, z szerokim uśmiechem.

19 A potem setkami strzał ostrych, czułe punkty raniących, szybkobieżnych zasypał władcę rakszasów Ghatotkaćę, o pogromco wrogów.

20 I zajaśniał strzałami zasypywany przez niego rakszasa na wojsk czele, o wielki królu, niczym wielki jeżozwierz z kolcami.

21–22 Wówczas gniewem owładnięty Syn Bhimaseny, energią przepotężny, strzałami ciął okrutnymi w Syna Drony, przeszywającymi z hukiem powietrze niczym grzmiące pioruny, z grotami jak brzytwy i półksiężycowymi, żelaznymi i o grotach z ostrymi czubkami, o grotach w kształcie uszu dzika, ze strzałkami, a także zaostrzonymi i z kolcami.

23–24 Ten deszcz oręża spadający na niego z góry, niezrównany, grzmiący równie głośno co gromy i pioruny, gniewny Syn Drony o niezmąconych zmysłach, do odparcia niezwykle trudny, blaskiem potężnym jaśniejący, rozproszył strzałami straszliwymi, uświęconymi boskimi mantrami, niczym Bóg Wiatru potężne chmury.

25 A w przestworzu toczyła się wówczas strzał bitwa druga, przerażająca, o wielki królu, wojowników pobudzenie wzmagająca.

26 I wnet od iskier krzesanych uderzeniami oręża we wszystkich kierunkach zajaśniały w gardzieli nocy niebiosa niczym świetlikami gęsto spowite.

27 Wtedy zastępami pościgowych strzał Syn Drony, przesłoniwszy strony świata wszystkie, by twoich synów uszczęśliwić, rakszasę zasypał.

28 I toczyła się tam wówczas na placu boju zanurzonym w głębi najciemniejszej nocy walka między Synem Drony a rakszasą, niczym między Śakrą a Prahradą.

29 Wtedy Ghatotkaća w pierś Syna Drony w tej wojennej ofierze uderzył, rozjuszony, strzałami dziesięcioma podobnymi językom ogni Końca Czasu.

30 Syn Drony wielkoramienny, tymi nadlatującymi rażony przez rakszasę, zachwiał się na placu boju niczym drzewo wichrem szarpane. Omroczeniem nagłym ogarnięty, do masztu proporca przywarł.

31 Wówczas okrzyki „Och! Ach!” wojska wydały twoje wszystkie, o ludzi stróżu. „Zabity!” pomyśleli wszyscy twoi o nim, o panie ludów.

32 A Pańćalowie, a Sryńdźajowie, widząc Aśwatthamana w takim stanie na placu tej wojennej ofiary, jak lwy zaryczeli wszyscy triumfalnie.

33–34 Odzyskawszy zaraz przytomność, Aśwatthaman wielkoramienny, łuk przycisnąwszy z bólem lewą ręką, nieprzyjaciół wycinacz, wystrzelił, do ucha samego cięciwę naciągając, strzałę najpotężniejszą, kosturowi Jamy podobną, straszliwą, kierując ją szybko w Ghatotkaćę.

35 Ta najlepsza ze strzał, przeciąwszy klatkę piersiową rakszasy, w ziemię urodzajną weszła, okrutna, pierzasta, o panie ziemi szerokiej.

36 Syn Bhimy uderzony potężnie przez Syna Drony, z wyczynów swych wojennych dumnego, o wielki królu, na siedzisku rydwanu aż przysiadł, Indra wśród rakszasów bardzo mocarny.

37 Zobaczywszy omroczonego Syna Hidimby, jego woźnica, przejęty, z pola bitwy jak najdalej od Syna Drony go wywiózł, pędząc w pośpiechu.

38 A Syn Drony, trafiwszy z mocą w starciu Indrę wśród rakszasów Ghatotkaćę, zaryczał wielkim rykiem triumfalnym, mocarny.

39 Wysławiany zarówno przez twoich synów, jak i wszystkich wojowników, o potomku Bharaty, zapłonął całym sobą niczym słońce w południe.

40 Tymczasem w Bhimasenę walczącego, który ku rydwanowi Syna Bharadwadźi zmierzał, sam książę Durjodhana poszył strzałami ostrymi.

41 W zamian Bhimasena dziewięcioma strzałami w niego uderzył, o czcigodny. Na co Durjodhana dwudziestką strzał w odpowiedzi poszył.

42 Obaj, strzałami przesłaniani, dostrzec się nie dawali zupełnie na polu bitwy, niczym księżyc i słońce na niebie ścianą chmur przesłonięte.

43 Wtedy książę Durjodhana pierzastymi pięcioma w Bhimę poszył, o najlepszy z rodu Bharaty, i „Stawaj! Stawaj!” zawołał.

44 Bhima, łuk jego przeciąwszy oraz proporzec strzałami dziewięcioma, posłał w najlepszego z rodu Kuru dziewięćdziesiątkę strzał o gładko toczonych drzewcach.

45 Wówczas Durjodhana, rozwścieczony, ostrzelał Bhimasenę, o czcigodny, licznymi pociskami, o królu, na oczach wszystkich łuczników.

46 Zbiwszy te strzały, z łuku Durjodhany wypuszczone, Bhima dwudziestką piątką grotów krótkich Kaurawę obsypał.

47 Zaś Durjodhana, rozjuszony, łuk Bhimaseny, o czcigodny, strzałą o grocie jak brzytwa przeciąwszy, dziesięcioma go jeszcze uderzył.

48 Oto inny łuk chwyciwszy, Bhimasena o sile ogromnej poszył w księcia szybko siedmioma ostrymi strzałami.

49 Ten jego łuk też szybko przeciął Durjodhana o ręce zwinnej. A potem drugi, i trzeci, i czwarty, także piąty.

50 Co który łuk, o wielki królu, Bhima chwytał, zaraz mu go ścinał twój syn, o wielki królu*, dumą upojony, zwycięstwa łaknąc.

51 Wtedy Bhima, gdy roztrzaskiwane były jego łuki raz za razem, włócznię cisnął w starciu, z pełnego żelaza, szczęsną.

52 Nim dotarła jeszcze do celu, na troje przeciął Kaurawa włócznię na oczach ludzi wszystkich oraz Bhimy o wielkim harcie ducha.

53 Wówczas Bhima, wielki królu, maczugę masywną o wielkim blasku cisnął, przeszywając nią powietrze z impetem, w stronę rydwanu Durjodhany.

54 A potem maczuga ta masywna gwałtownie, jednym uderzeniem konie twojego syna oraz woźnicę zmiażdżyła, o buhaju z rodu Bharaty.

55 Syn twój zaś, o Indro wśród królów, z rydwanu złotem zwieńczonego przeskoczył natychmiast na wóz Nandaki* o wielkim harcie ducha.

56 Tymczasem Bhima, myśląc, że zabił twojego syna wspaniałego rydwannika, ryk lwi wydał z siebie potężny, jakby do pojedynku wyzywał wszystkich Kaurawów.

57 A twoi żołnierze też zaiste pomyśleli, że książę zginął. Stąd rozkrzyczeli się wszyscy „Och! Ach” we wszystkich kierunkach.

58–59 Ich ryk zaś usłyszawszy, przerażonych wszystkich wojowników, i słysząc ryk Bhimaseny, królu, o wielkim harcie ducha, król Judhiszthira uznał wtedy, że nie żyje Sujodhana–Łatwobójca, i zawrócił pędem tam, gdzie Syn Prythy był, Wilczobrzuch.

60 Pańćalowie, Kekajowie, Matsjowie i Sryńdźajowie, o panie ludów, z całym zapałem ruszyli na Dronę jednego w ataku, walczyć z nim pragnąc.

61 I doszło tam wtedy do walki bardzo zaciętej Drony z przeciwnikami w tym straszliwym mroku zanurzonych, zabijających się nawzajem.