Autorzy
Opracowali (indika 2024):
(tłumaczenie)
Monika Nowakowska
(komitet redakcyjny)
Andrzej Babkiewicz, Joanna Jurewicz, Monika Nowakowska,
Sven Sellmer, Przemysław Szczurek, Anna Trynkowska
(redakcja techniczna)
Karina Babkiewicz
(przygotowanie tekstu, skład, zamieszczenie na stronie)
Sven Sellmer i Andrzej Babkiewicz
Tłumaczenie finansowane w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki”
w latach 2017–2023, numer projektu 0357/NPRH5/H22/84/2017.
महाभारत
Mahābhārata
7. Księga Drony (Droṇaparvan)
***
7.122-161 Śmierć Ghatotkaćy (ghaṭotkaca-vadha)
7.131. Nocna walka
Streszczenie rozdziału:
saṃjaya uvāca
prāyopaviṣṭe tu hate putre sātyakinā tataḥ |
somadatto bhṛśaṃ kruddhaḥ sātyakiṃ vākyam abravīt ||7.131.1||
kṣatradharmaḥ purā dṛṣṭo yas tu devair mahātmabhiḥ |
taṃ tvaṃ sātvata saṃtyajya dasyudharme kathaṃ rataḥ ||7.131.2||
parāṅmukhāya dīnāya nyastaśastrāya yācate |
kṣatradharmarataḥ prājñaḥ kathaṃ nu prahared raṇe ||7.131.3||
dvāv eva kila vṛṣṇīnāṃ tatra khyātau mahārathau |
pradyumnaś ca mahābāhus tvaṃ caiva yudhi sātvata ||7.131.4||
kathaṃ prāyopaviṣṭāya pārthena chinnabāhave |
nṛśaṃsaṃ patanīyaṃ ca tādṛśaṃ kṛtavān asi ||7.131.5||
śape sātvata putrābhyām iṣṭena sukṛtena ca |
anatītām imāṃ rātriṃ yadi tvāṃ vīramāninam ||7.131.6||
arakṣyamāṇaṃ pārthena jiṣṇunā sasutānujam |
na hanyāṃ niraye ghore pateyaṃ vṛṣṇipāṃsana ||7.131.7||
evam uktvā susaṃkruddhaḥ somadatto mahābalaḥ |
dadhmau śaṅkhaṃ ca tāreṇa siṃhanādaṃ nanāda ca ||7.131.8||
tataḥ kamalapatrākṣaḥ siṃhadaṃṣṭro mahābalaḥ |
sātvato bhṛśasaṃkruddhaḥ somadattam athābravīt ||7.131.9||
hato bhūriśravā vīras tava putro mahārathaḥ |
śalaś caiva tathā rājan bhrātṛvyasanakarśitaḥ ||7.131.10||
tvāṃ cāpy adya vadhiṣyāmi saputrapaśubāndhavam |
tiṣṭhedānīṃ raṇe yattaḥ kauravo 'si viśeṣataḥ ||7.131.11||
yasmin dānaṃ damaḥ śaucam ahiṃsā hrīr dhṛtiḥ kṣamā |
anapāyīni sarvāṇi nityaṃ rājñi yudhiṣṭhire ||7.131.12||
mṛdaṅgaketos tasya tvaṃ tejasā nihataḥ purā |
sakarṇasaubalaḥ saṃkhye vināśaṃ samupeṣyasi ||7.131.13||
śape 'haṃ kṛṣṇacaraṇair iṣṭāpūrtena caiva ha |
yadi tvāṃ sasutaṃ pāpaṃ na hanyāṃ yudhi roṣitaḥ |
apayāsyasi cet tyaktvā tato mukto bhaviṣyasi ||7.131.14||
evam ābhāṣya cānyonyaṃ krodhasaṃraktalocanau |
pravṛttau śarasaṃpātaṃ kartuṃ puruṣasattamau ||7.131.15||
tato gajasahasreṇa rathānām ayutena ca |
duryodhanaḥ somadattaṃ parivārya vyavasthitaḥ ||7.131.16||
śakuniś ca susaṃkruddhaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ |
putrapautraiḥ parivṛto bhrātṛbhiś cendravikramaiḥ |
syālas tava mahābāhur vajrasaṃhanano yuvā ||7.131.17||
sāgraṃ śatasahasraṃ tu hayānāṃ tasya dhīmataḥ |
somadattaṃ maheṣvāsaṃ samantāt paryarakṣata ||7.131.18||
rakṣyamāṇaś ca balibhiś chādayām āsa sātyakim |
taṃ chādyamānaṃ viśikhair dṛṣṭvā saṃnataparvabhiḥ |
dhṛṣṭadyumno 'bhyayāt kruddhaḥ pragṛhya mahatīṃ camūm ||7.131.19||
caṇḍavātābhisṛṣṭānām udadhīnām iva svanaḥ |
āsīd rājan balaughānām anyonyam abhinighnatām ||7.131.20||
vivyādha somadattas tu sātvataṃ navabhiḥ śaraiḥ |
sātyakir daśabhiś cainam avadhīt kurupuṃgavam ||7.131.21||
so 'tividdho balavatā samare dṛḍhadhanvanā |
rathopasthaṃ samāsādya mumoha gatacetanaḥ ||7.131.22||
taṃ vimūḍhaṃ samālakṣya sārathis tvarayānvitaḥ |
apovāha raṇād vīraṃ somadattaṃ mahāratham ||7.131.23||
taṃ visaṃjñaṃ samālokya yuyudhānaśarārditam |
drauṇir abhyadravat kruddhaḥ sātvataṃ raṇamūrdhani ||7.131.24||
tam āpatantaṃ saṃprekṣya śaineyasya rathaṃ prati |
bhaimaseniḥ susaṃkruddhaḥ pratyamitram avārayat ||7.131.25||
kārṣṇāyasamayaṃ ghoram ṛkṣacarmāvṛtaṃ mahat |
yuktaṃ gajanibhair vāhair na hayair nāpi vā gajaiḥ ||7.131.26||
vikṣiptam aṣṭacakreṇa vivṛtākṣeṇa kūjatā |
dhvajenocchritatuṇḍena gṛdhrarājena rājatā ||7.131.27||
lohitārdrapatākaṃ tam antramālāvibhūṣitam |
aṣṭacakrasamāyuktam āsthāya vipulaṃ ratham ||7.131.28||
śūlamudgaradhāriṇyā śailapādapahastayā |
rakṣasāṃ ghorarūpāṇām akṣauhiṇyā samāvṛtaḥ ||7.131.29||
tam udyatamahācāpaṃ niśāmya vyathitā nṛpāḥ |
yugāntakālasamaye daṇḍahastam ivāntakam ||7.131.30||
bhayārditā pracukṣobha putrasya tava vāhinī |
vāyunā kṣobhitāvartā gaṅgevordhvataraṅgiṇī ||7.131.31||
ghaṭotkacaprayuktena siṃhanādena bhīṣitāḥ |
prasusruvur gajā mūtraṃ vivyathuś ca narā bhṛśam ||7.131.32||
tato 'śmavṛṣṭir atyartham āsīt tatra samantataḥ |
saṃdhyākālādhikabalaiḥ pramuktā rākṣasaiḥ kṣitau ||7.131.33||
āyasāni ca cakrāṇi bhuśuṇḍyaḥ prāsatomarāḥ |
patanty aviralāḥ śūlāḥ śataghnyaḥ paṭṭiśās tathā ||7.131.34||
tad ugram atiraudraṃ ca dṛṣṭvā yuddhaṃ narādhipāḥ |
tanayās tava karṇaś ca vyathitāḥ prādravan diśaḥ ||7.131.35||
tatraiko 'strabalaślāghī drauṇir mānī na vivyathe |
vyadhamac ca śarair māyāṃ ghaṭotkacavinirmitām ||7.131.36||
nihatāyāṃ tu māyāyām amarṣī sa ghaṭotkacaḥ |
visasarja śarān ghorāṃs te 'śvatthāmānam āviśan ||7.131.37||
bhujagā iva vegena valmīkaṃ krodhamūrchitāḥ |
te śarā rudhirābhyaktā bhittvā śāradvatīsutam |
viviśur dharaṇīṃ śīghrā rukmapuṅkhāḥ śilāśitāḥ ||7.131.38||
aśvatthāmā tu saṃkruddho laghuhastaḥ pratāpavān |
ghaṭotkacam abhikruddhaṃ bibheda daśabhiḥ śaraiḥ ||7.131.39||
ghaṭotkaco 'tividdhas tu droṇaputreṇa marmasu |
cakraṃ śatasahasrāram agṛhṇād vyathito bhṛśam ||7.131.40||
kṣurāntaṃ bālasūryābhaṃ maṇivajravibhūṣitam |
aśvatthāmnas tu cikṣepa bhaimasenir jighāṃsayā ||7.131.41||
vegena mahatā gacchad vikṣiptaṃ drauṇinā śaraiḥ |
abhāgyasyeva saṃkalpas tan moghaṃ nyapatad bhuvi ||7.131.42||
ghaṭotkacas tatas tūrṇaṃ dṛṣṭvā cakraṃ nipātitam |
drauṇiṃ prācchādayad bāṇaiḥ svarbhānur iva bhāskaram ||7.131.43||
ghaṭotkacasutaḥ śrīmān bhinnāñjanacayopamaḥ |
rurodha drauṇim āyāntaṃ prabhañjanam ivādrirāṭ ||7.131.44||
pautreṇa bhīmasenasya śaraiḥ so 'ñjanaparvaṇā |
babhau meghena dhārābhir girir merur ivārditaḥ ||7.131.45||
aśvatthāmā tv asaṃbhrānto rudropendrendravikramaḥ |
dhvajam ekena bāṇena cicchedāñjanaparvaṇaḥ ||7.131.46||
dvābhyāṃ tu rathayantāraṃ tribhiś cāsya triveṇukam |
dhanur ekena ciccheda caturbhiś caturo hayān ||7.131.47||
virathasyodyataṃ hastād dhemabindubhir ācitam |
viśikhena sutīkṣṇena khaḍgam asya dvidhākarot ||7.131.48||
gadā hemāṅgadā rājaṃs tūrṇaṃ haiḍimbasūnunā |
bhrāmyotkṣiptā śaraiḥ sāpi drauṇinābhyāhatāpatat ||7.131.49||
tato 'ntarikṣam utpatya kālamegha ivonnadan |
vavarṣāñjanaparvā sa drumavarṣaṃ nabhastalāt ||7.131.50||
tato māyādharaṃ drauṇir ghaṭotkacasutaṃ divi |
mārgaṇair abhivivyādha ghanaṃ sūrya ivāṃśubhiḥ ||7.131.51||
so 'vatīrya punas tasthau rathe hemapariṣkṛte |
mahīdhara ivātyuccaḥ śrīmān añjanaparvataḥ ||7.131.52||
tam ayasmayavarmāṇaṃ drauṇir bhīmātmajātmajam |
jaghānāñjanaparvāṇaṃ maheśvara ivāndhakam ||7.131.53||
atha dṛṣṭvā hataṃ putram aśvatthāmnā mahābalam |
drauṇeḥ sakāśam abhyetya roṣāt pracalitāṅgadaḥ ||7.131.54||
prāha vākyam asaṃbhrānto vīraṃ śāradvatīsutam |
dahantaṃ pāṇḍavānīkaṃ vanam agnim ivoddhatam ||7.131.55||
tiṣṭha tiṣṭha na me jīvan droṇaputra gamiṣyasi |
tvām adya nihaniṣyāmi krauñcam agnisuto yathā ||7.131.56||
aśvatthāmovāca
gaccha vatsa sahānyais tvaṃ yudhyasvāmaravikrama |
na hi putreṇa haiḍimbe pitā nyāyyaṃ prabādhitum ||7.131.57||
kāmaṃ khalu na me roṣo haiḍimbe vidyate tvayi |
kiṃ tu roṣānvito jantur hanyād ātmānam apy uta ||7.131.58||
saṃjaya uvāca
śrutvaitat krodhatāmrākṣaḥ putraśokasamanvitaḥ |
aśvatthāmānam āyasto bhaimasenir abhāṣata ||7.131.59||
kim ahaṃ kātaro drauṇe pṛthagjana ivāhave |
bhīmāt khalv aham utpannaḥ kurūṇāṃ vipule kule ||7.131.60||
pāṇḍavānām ahaṃ putraḥ samareṣv anivartinām |
rakṣasām adhirājo 'haṃ daśagrīvasamo bale ||7.131.61||
tiṣṭha tiṣṭha na me jīvan droṇaputra gamiṣyasi |
yuddhaśraddhām ahaṃ te 'dya vineṣyāmi raṇājire ||7.131.62||
ity uktvā roṣatāmrākṣo rākṣasaḥ sumahābalaḥ |
drauṇim abhyadravat kruddho gajendram iva kesarī ||7.131.63||
rathākṣamātrair iṣubhir abhyavarṣad ghaṭotkacaḥ |
rathinām ṛṣabhaṃ drauṇiṃ dhārābhir iva toyadaḥ ||7.131.64||
śaravṛṣṭiṃ śarair drauṇir aprāptāṃ tāṃ vyaśātayat |
tato 'ntarikṣe bāṇānāṃ saṃgrāmo 'nya ivābhavat ||7.131.65||
athāstrasaṃgharṣakṛtair visphuliṅgaiḥ samābabhau |
vibhāvarīmukhe vyoma khadyotair iva citritam ||7.131.66||
niśāmya nihatāṃ māyāṃ drauṇinā raṇamāninā |
ghaṭotkacas tato māyāṃ sasarjāntarhitaḥ punaḥ ||7.131.67||
so 'bhavad girir atyuccaḥ śikharais tarusaṃkaṭaiḥ |
śūlaprāsāsimusala# #jalaprasravaṇo mahān ||7.131.68||
tam añjanacayaprakhyaṃ drauṇir dṛṣṭvā mahīdharam |
prapatadbhiś ca bahubhiḥ śastrasaṃghair na cukṣubhe ||7.131.69||
tataḥ smayann iva drauṇir vajram astram udīrayat |
sa tenāstreṇa śailendraḥ kṣiptaḥ kṣipram anaśyata ||7.131.70||
tataḥ sa toyado bhūtvā nīlaḥ sendrāyudho divi |
aśmavṛṣṭibhir atyugro drauṇim ācchādayad raṇe ||7.131.71||
atha saṃdhāya vāyavyam astram astravidāṃ varaḥ |
vyadhamad droṇatanayo nīlameghaṃ samutthitam ||7.131.72||
sa mārgaṇagaṇair drauṇir diśaḥ pracchādya sarvataḥ |
śataṃ rathasahasrāṇāṃ jaghāna dvipadāṃ varaḥ ||7.131.73||
sa dṛṣṭvā punar āyāntaṃ rathenāyatakārmukam |
ghaṭotkacam asaṃbhrāntaṃ rākṣasair bahubhir vṛtam ||7.131.74||
siṃhaśārdūlasadṛśair mattadviradavikramaiḥ |
gajasthaiś ca rathasthaiś ca vājipṛṣṭhagatair api ||7.131.75||
vivṛtāsyaśirogrīvair haiḍimbānucaraiḥ saha |
paulastyair yātudhānaiś ca tāmasaiś cogravikramaiḥ ||7.131.76||
nānāśastradharair vīrair nānākavacabhūṣaṇaiḥ |
mahābalair bhīmaravaiḥ saṃrambhodvṛttalocanaiḥ ||7.131.77||
upasthitais tato yuddhe rākṣasair yuddhadurmadaiḥ |
viṣaṇṇam abhisaṃprekṣya putraṃ te drauṇir abravīt ||7.131.78||
tiṣṭha duryodhanādya tvaṃ na kāryaḥ saṃbhramas tvayā |
sahaibhir bhrātṛbhir vīraiḥ pārthivaiś cendravikramaiḥ ||7.131.79||
nihaniṣyāmy amitrāṃs te na tavāsti parājayaḥ |
satyaṃ te pratijānāmi paryāśvāsaya vāhinīm ||7.131.80||
duryodhana uvāca
na tv etad adbhutaṃ manye yat te mahad idaṃ manaḥ |
asmāsu ca parā bhaktis tava gautaminandana ||7.131.81||
saṃjaya uvāca
aśvatthāmānam uktvaivaṃ tataḥ saubalam abravīt |
vṛtaḥ śatasahasreṇa rathānāṃ raṇaśobhinām ||7.131.82||
ṣaṣṭyā gajasahasraiś ca prayāhi tvaṃ dhanaṃjayam |
karṇaś ca vṛṣasenaś ca kṛpo nīlas tathaiva ca ||7.131.83||
udīcyāḥ kṛtavarmā ca purumitraḥ śrutārpaṇaḥ |
duḥśāsano nikumbhaś ca kuṇḍabhedī urukramaḥ ||7.131.84||
puraṃjayo dṛḍharathaḥ patākī hemapaṅkajaḥ |
śalyāruṇīndrasenāś ca saṃjayo vijayo jayaḥ ||7.131.85||
kamalākṣaḥ puruḥ krāthī jayavarmā sudarśanaḥ |
ete tvām anuyāsyanti pattīnām ayutāni ṣaṭ ||7.131.86||
jahi bhīmaṃ yamau cobhau dharmarājaṃ ca mātula |
asurān iva devendro jayāśā me tvayi sthitā ||7.131.87||
dāritān drauṇinā bāṇair bhṛśaṃ vikṣatavigrahān |
jahi mātula kaunteyān asurān iva pāvakiḥ ||7.131.88||
evam ukto yayau śīghraṃ putreṇa tava saubalaḥ |
piprīṣus te sutān rājan didhakṣuś caiva pāṇḍavān ||7.131.89||
atha pravavṛte yuddhaṃ drauṇirākṣasayor mṛdhe |
vibhāvaryāṃ sutumulaṃ śakraprahrādayor iva ||7.131.90||
tato ghaṭotkaco bāṇair daśabhir gautamīsutam |
jaghānorasi saṃkruddho viṣāgnipratimair dṛḍhaiḥ ||7.131.91||
sa tair abhyāhato gāḍhaṃ śarair bhīmasuteritaiḥ |
cacāla rathamadhyastho vātoddhūta iva drumaḥ ||7.131.92||
bhūyaś cāñjalikenāsya mārgaṇena mahāprabham |
drauṇihastasthitaṃ cāpaṃ cicchedāśu ghaṭotkacaḥ ||7.131.93||
tato 'nyad drauṇir ādāya dhanur bhārasahaṃ mahat |
vavarṣa viśikhāṃs tīkṣṇān vāridhārā ivāmbudaḥ ||7.131.94||
tataḥ śāradvatīputraḥ preṣayām āsa bhārata |
suvarṇapuṅkhāñ śatrughnān khacarān khacarān prati ||7.131.95||
tadbāṇair arditaṃ yūthaṃ rakṣasāṃ pīnavakṣasām |
siṃhair iva babhau mattaṃ gajānām ākulaṃ kulam ||7.131.96||
vidhamya rākṣasān bāṇaiḥ sāśvasūtarathān vibhuḥ |
dadāha bhagavān vahnir bhūtānīva yugakṣaye ||7.131.97||
sa dagdhvākṣauhiṇīṃ bāṇair nairṛtān ruruce bhṛśam |
pureva tripuraṃ dagdhvā divi devo maheśvaraḥ ||7.131.98||
yugānte sarvabhūtāni dagdhveva vasur ulbaṇaḥ |
rarāja jayatāṃ śreṣṭho droṇaputras tavāhitān ||7.131.99||
teṣu rājasahasreṣu pāṇḍaveyeṣu bhārata |
nainaṃ nirīkṣituṃ kaś cic chaknoti drauṇim āhave |
ṛte ghaṭotkacād vīrād rākṣasendrān mahābalāt ||7.131.100||
sa punar bharataśreṣṭha krodhād raktāntalocanaḥ |
talaṃ talena saṃhatya saṃdaśya daśanacchadam |
svasūtam abravīt kruddho droṇaputrāya māṃ vaha ||7.131.101||
sa yayau ghorarūpeṇa tena jaitrapatākinā |
dvairathaṃ droṇaputreṇa punar apy arisūdanaḥ ||7.131.102||
sa cikṣepa tataḥ kruddho droṇaputrāya rākṣasaḥ |
aṣṭacakrāṃ mahāraudrām aśanīṃ rudranirmitām ||7.131.103||
tām avaplutya jagrāha drauṇir nyasya rathe dhanuḥ |
cikṣepa caināṃ tasyaiva syandanāt so 'vapupluve ||7.131.104||
sāśvasūtadhvajaṃ vāhaṃ bhasma kṛtvā mahāprabhā |
viveśa vasudhāṃ bhittvā sāśanir bhṛśadāruṇā ||7.131.105||
drauṇes tat karma dṛṣṭvā tu sarvabhūtāny apūjayan |
yad avaplutya jagrāha ghorāṃ śaṃkaranirmitām ||7.131.106||
dhṛṣṭadyumnarathaṃ gatvā bhaimasenis tato nṛpa |
mumoca niśitān bāṇān punar drauṇer mahorasi ||7.131.107||
dhṛṣṭadyumno 'py asaṃbhrānto mumocāśīviṣopamān |
suvarṇapuṅkhān viśikhān droṇaputrasya vakṣasi ||7.131.108||
tato mumoca nārācān drauṇis tābhyāṃ sahasraśaḥ |
tāv apy agniśikhāprakhyair jaghnatus tasya mārgaṇān ||7.131.109||
atitīvram abhūd yuddhaṃ tayoḥ puruṣasiṃhayoḥ |
yodhānāṃ prītijananaṃ drauṇeś ca bharatarṣabha ||7.131.110||
tato rathasahasreṇa dviradānāṃ śatais tribhiḥ |
ṣaḍbhir vājisahasraiś ca bhīmas taṃ deśam āvrajat ||7.131.111||
tato bhīmātmajaṃ rakṣo dhṛṣṭadyumnaṃ ca sānugam |
ayodhayata dharmātmā drauṇir akliṣṭakarmakṛt ||7.131.112||
tatrādbhutatamaṃ drauṇir darśayām āsa vikramam |
aśakyaṃ kartum anyena sarvabhūteṣu bhārata ||7.131.113||
nimeṣāntaramātreṇa sāśvasūtarathadvipām |
akṣauhiṇīṃ rākṣasānāṃ śitair bāṇair aśātayat ||7.131.114||
miṣato bhīmasenasya haiḍimbeḥ pārṣatasya ca |
yamayor dharmaputrasya vijayasyācyutasya ca ||7.131.115||
pragāḍham añjogatibhir nārācair abhitāḍitāḥ |
nipetur dviradā bhūmau dviśṛṅgā iva parvatāḥ ||7.131.116||
nikṛttair hastihastaiś ca vicaladbhir itas tataḥ |
rarāja vasudhā kīrṇā visarpadbhir ivoragaiḥ ||7.131.117||
kṣiptaiḥ kāñcanadaṇḍaiś ca nṛpacchatraiḥ kṣitir babhau |
dyaur ivoditacandrārkā grahākīrṇā yugakṣaye ||7.131.118||
pravṛddhadhvajamaṇḍūkāṃ bherīvistīrṇakacchapām |
chatrahaṃsāvalījuṣṭāṃ phenacāmaramālinīm ||7.131.119||
kaṅkagṛdhramahāgrāhāṃ naikāyudhajhaṣākulām |
rathakṣiptamahāvaprāṃ patākāruciradrumām ||7.131.120||
śaramīnāṃ mahāraudrāṃ prāsaśaktyugraḍuṇḍubhām |
majjāmāṃsamahāpaṅkāṃ kabandhāvarjitoḍupām ||7.131.121||
keśaśaivalakalmāṣāṃ bhīrūṇāṃ kaśmalāvahām |
nāgendrahayayodhānāṃ śarīravyayasaṃbhavām ||7.131.122||
śoṇitaughamahāvegāṃ drauṇiḥ prāvartayan nadīm |
yodhārtaravanirghoṣāṃ kṣatajormisamākulām ||7.131.123||
prāyād atimahāghoraṃ yamakṣayamahodadhim |
nihatya rākṣasān bāṇair drauṇir haiḍimbam ārdayat ||7.131.124||
punar apy atisaṃkruddhaḥ savṛkodarapārṣatān |
sa nārācagaṇaiḥ pārthān drauṇir viddhvā mahābalaḥ ||7.131.125||
jaghāna surathaṃ nāma drupadasya sutaṃ vibhuḥ |
punaḥ śrutaṃjayaṃ nāma surathasyānujaṃ raṇe ||7.131.126||
balānīkaṃ jayānīkaṃ jayāśvaṃ cābhijaghnivān |
śrutāhvayaṃ ca rājendra drauṇir ninye yamakṣayam ||7.131.127||
tribhiś cānyaiḥ śarais tīkṣṇaiḥ supuṅkhai rukmamālinam |
śatruṃjayaṃ ca balinaṃ śakralokaṃ nināya ha ||7.131.128||
jaghāna sa pṛṣadhraṃ ca candradevaṃ ca māninam |
kuntibhojasutāṃś cājau daśabhir daśa jaghnivān ||7.131.129||
aśvatthāmā susaṃkruddhaḥ saṃdhāyogram ajihmagam |
mumocākarṇapūrṇena dhanuṣā śaram uttamam |
yamadaṇḍopamaṃ ghoram uddiśyāśu ghaṭotkacam ||7.131.130||
sa bhittvā hṛdayaṃ tasya rākṣasasya mahāśaraḥ |
viveśa vasudhāṃ śīghraṃ sapuṅkhaḥ pṛthivīpate ||7.131.131||
taṃ hataṃ patitaṃ jñātvā dhṛṣṭadyumno mahārathaḥ |
drauṇeḥ sakāśād rājendra apaninye rathāntaram ||7.131.132||
tathā parāṅmukharathaṃ sainyaṃ yaudhiṣṭhiraṃ nṛpa |
parājitya raṇe vīro droṇaputro nanāda ha |
pūjitaḥ sarvabhūtaiś ca tava putraiś ca bhārata ||7.131.133||
atha śaraśatabhinnakṛttadehair hatapatitaiḥ kṣaṇadācaraiḥ samantāt |
nidhanam upagatair mahī kṛtābhūd giriśikharair iva durgamātiraudrā ||7.131.134||
taṃ siddhagandharvapiśācasaṃghā nāgāḥ suparṇāḥ pitaro vayāṃsi |
rakṣogaṇā bhūtagaṇāś ca drauṇim apūjayann apsarasaḥ surāś ca ||7.131.135||
I opowiadał Sańdźaja*:
1 Gdy zaś Satjaki zabił jego syna, zagłębionego w rytuale odejścia w śmierć, ogromnie rozgniewany Somadatta tak się do Satjakiego odezwał:
2 „Kodeks powinności wojowników, który ujrzeli* niegdyś bogowie o wielkim harcie ducha, odrzuciłeś, potomku Satwaty, całkowicie. Jak to się stało, że w moralności barbarzyńców się lubujesz?
3 Jakże inaczej człowiek świadomy, oddany kodeksowi wojowników, atakowałby w polu tego, który z pola ucieka, bezradny jest, tego, który broń swoją odłożył, który o litość błaga*?
4 Dwaj tylko zaprawdę słyną spośród Wrysznich jako wspaniali rydwannicy: jeden to Pradjumna wielkoramienny, drugim ty w walce jesteś, potomku Satwatów.
5 Jakżeż mogłeś potraktować tego, który do rytuału odejścia w śmierć zasiadł i któremu Syn Prythy ramię obciął, w tak okrutny i w godny potępienia sposób?
6–7 Klnę się, wojowniku Satwatów, na mych dwóch synów, na ofiary przeze mnie złożone i na moje dobre uczynki, że jeśli cię nie zabiję, nim upłynie ta noc — ciebie, męstwem się szczycącego, niechronionego przez Syna Prythy Pragnącego Zwycięstwa*, razem z synami i młodszymi braćmi — niechaj spadnę do piekła potwornego, o hańbo rodu Wrysznich!”.
8 W ten sposób powiedziawszy, bardzo rozgniewany Somadatta, mocarny ogromnie, zadął w konchę na wysokiej nucie i wyryczał lwi ryk bojowy.
9 Wówczas lotosooki, bielą kłów jak u lwa pobłyskując, wielkoramienny potomek Satwatów, rozjuszony potwornie, tak się do Somadatty odezwał:
10 „Zabity został Bhuriśrawas mężny, syn twój, rydwannik wspaniały. A Śala wcześniej też zginął, królu, co do wyniszczającej rozpaczy* doprowadziło jego brata*.
11 I ciebie również dzisiaj zabiję zaiste, wraz z twoim synem, zwierzętami i krewnymi. Stawaj teraz do walki gotowy, zwłaszcza żeś z Kaurawami związany!
12–13 Energią ognistą tego, który wcieleniem jest zawsze szczodrości, opanowania, czystości, niekrzywdzenia, skromności, wytrwałości i wyrozumiałości, króla Judhiszthiry z mrydangą* w godle, ty już zostałeś zabity! Wraz z Karną i Synem Subali w nicość w walce się obrócisz.
14 Klnę się ja oto na stopy Kryszny, jak i na ofiary przeze mnie złożone i dzieła moje pobożne, że tylko wtedy ciebie grzesznego wraz z twoim woźnicą nie zabiję w walce rozwścieczony, gdy uciekniesz, plac boju porzuciwszy. Tylko wtedy cało ujdziesz”.
15 W ten sposób zaprzysiągłszy sobie śmierć wzajemnie, obaj z oczami krwią podbiegłymi z gniewu, podjęli, dwaj najprzedniejsi z ludzi, dzieło zbijania potoków strzał w jedno zlewisko.
16 A potem tysiącem słoni i miriadem rydwanów rozstawił się Durjodhana, blokując zewsząd Somadattę.
17–18 I Śakuni rozjuszony ogromnie, najwyborniejszy ze wszystkich bronią władających, w asyście synów i wnuków oraz braci walecznych, a każdy niczym sam Indra, szwagier twój wielkoramienny, młody, z ciałem twardym niczym diament, zmyślny, wraz ze swą ponad setką tysięcy rumaków, ochroną otoczył Somadattę, wspaniałego łucznika, ze stron wszystkich.
19 A ten, przez siłaczy mocarnych strzeżony, strzałami przesłonił zupełnie Satjakiego. Widząc Potomka Satwatów przesłanianego pociskami bezpiórymi, o gładko toczonych drzewcach, Dhrysztadjumna podjechał gniewny, pociągnąwszy za sobą wielką armię.
20 I uderzające w siebie wzajemnie pociskami potoki zbrojnych oddziałów hurgot wydały, królu, niczym chmury deszczonośne gwałtowną wichurą chłostane.
21 Ranił wtedy Somadatta wojownika Satwatów dziewięcioma strzałami, a Satjaki dziesięcioma szył w niego, byka z rodu Kuru.
22 A ten, trafiony z siłą w starciu przez potężnego łucznika o pewnej ręce, na siedzisko rydwanu opadł omroczony i przytomność stracił.
23 Nieprzytomnego Somadattę widząc, woźnica natychmiast z pędem wielkim uwiózł herosa z pola walki, wspaniałego rydwannika.
24 Widząc Somadattę świadomości pozbawionego, strzałami Jujudhany ranionego, Syn Drony z atakiem ruszył wściekłym na potomka Satwatów u czoła bitwy.
25 Tego nadlatującego w ataku na rydwan Wnuka Śiniego dostrzegłszy, Syn Bhimy*, bardzo rozwścieczony, drogę zajechał przeciwnikowi.
26–28 Na ogromnym rydwanie górował, z czarnego żelaza sporządzonym, w osiem kół wyposażonym, przerażającym a wspaniałym, skórami niedźwiedzi okrytym. A zaprzężonym w stworzenia pociągowe słoniom podobne, a jednak ni to konie, ni to też słonie, z rozpostartymi skrzydłami, wyrzucającymi przed siebie daleko kończyny, z wybałuszonymi oczami, skrzeczącymi przeraźliwie*. Z jaśniejącym władczo proporcem z sępem królewskim z uniesionym dziobem, z chorągwiami ociekającymi krwią, ozdobionym girlandami z wnętrzności.
29 W asyście nadjeżdżał całej armii rakszasów o kształtach potwornych, wznoszących buńczucznie dzidy i młoty, w łapach dzierżących głazy i kłody.
30 Widząc go z łukiem wielkim z naciągniętą cięciwą, w drżenie paniczne wpadli ludzi włodarze, jakby Kres Niosącego–Jamę z Kosturem w ręku zobaczyli tuż przed nadejściem kresu czasu.
31 Trwogą porażone wojska syna twojego dreszcz wielki przeszedł niczym przez wzburzony wichrem Ganges spiętrzony wysokimi falami.
32 Przerażone lwim rykiem przez Ghatotkaćę wyryczanym słonie mocz puściły, a ludzie zadrżęli potężnie.
33 A potem huraganowy deszcz głazów posypał się tam ze stron wszystkich, wypuszczany na ziemię przez rakszasów, którzy po nadejściu zmierzchu na siłach przybierali coraz bardziej.
34 I koła z żelaza, i młoty, i lance, i pociski spadały jedne przy drugich, włócznie i młoty setkami zabijające, a także ostre jak zęby trójzęby*.
35 Tę szarżę straszliwą i przeraźliwie dziką widząc, władcy ludzi, synowie twoi oraz Karna, zadrżeli ze strachu i rozpierzchli się na wszystkie strony.
36 Tylko jeden chlubiący się potęgą swojego oręża Syn Drony*, dumny, nie zadrżał wcale. I strzałami rozgonił ułudę rozsnuwaną przez Ghatotkaćę.
37–38a Gdy zaś rozbita została wytwarzana przez niego ułuda, zirytowany Ghatotkaća wypuścił pociski okrutnie straszliwe. I uderzyły one w Aśwatthamana z impetem niczym węże z termitiery, wyprężone z wściekłości.
38 Przeszywszy Syna Śaradwati*, strzały te, od krwi mokre, weszły w grunt szybkie, z lotkami ze złota, na kamieniu ostrzone.
39 Ale rozsierdzony Aśwatthaman, przepotężny, o dłoni zręcznej, w Ghatotkaćę gniewem zionącego poszył dziesięcioma strzałami.
40–41 Zaś Ghatotkaća raniony głęboko w punkty czułe przez Syna Drony, udręczony ogromnie, za koło o tysiącu szprychach chwycił, z krawędzią ostrą jak brzytwa, o blasku wschodzącego słońca, ozdobione perłami i diamentami, i w Aśwatthamana cisnął, Potomek Bhimy, śmierci wroga żądny.
42 Gdy koło nadlatywało z impetem wielkim, Syn Drony odbił je w locie strzałami i spadło na ziemię bezowocnie niczym intencje nieszczęsnego pechowca zaiste.
43 Wówczas Ghatotkaća, koło zwalone zobaczywszy, błyskawicznie przesłonił Syna Drony strzałami niczym demon zaćmienia* słońce.
44 Syn Ghatotkaći*, splendoru pełen, górze startego antymonitu podobny, wstrzymał szarżującego Syna Drony niczym najmasywniejsze wśród gór* nadciągający huragan.
45 I pod zalewem strzał Wnuka Bhimaseny, Ańdźanaparwana, górę Meru zaczął Aśwatthaman przypominać, zalewaną potokami chmury wodobrzemiennej.
46 Ale niewzruszony Aśwatthaman, waleczny niczym Rudra czy Upendra* lub Indra, proporzec Ańdźanaparwanowi jedną strzałą odciął.
47 Dwoma zaś powożącego rydwanu, a trzema jego bambusowe trójdrzewce*, proporzec jedną przeciął, czterema cztery konie.
48 A bezpiórą, bardzo ostrą strzałą miecz, wzniesiony przez pozbawionego rydwanu Wnuka Bhimy, krążkami złota wykładany, w ręku mu przepołowił.
49 Maczugę złotem opasaną, królu, natychmiast przez Wnuka Hidimby* rozkręconą i ciśniętą, Syn Drony strzałami strącił.
50 Wówczas w przestwór się wzbiwszy, zagrzmiał Ańdźanaparwan niczym chmura burzowa i ulewy drzew spuścił z nieboskłonu.
51 Wtedy Dzierżcę Ułudy, Syna Ghatotkaći, Syn Drony pociskami pościgowymi przeszył na niebie niczym słońce chmurę promieniami.
52 Ten z nieba zstąpiwszy, splendoru pełen, znowu stanął na rydwanie złotem przyozdobionym, górując wyniosły niczym szczyt wysoki, Ańdźanaparwan–Góra Antymonitu*.
53 Tego Syna Bhimy Syna w pancerzu żelaznym, Ańdźanaparwana, zabił Syn Drony tak jak Maheśwara Andhakę*.
54–55 Gdy zobaczył, jak jego syn arcypotężny zabity został przez Aśwatthamana, podjechał Ghatotkaća, na którego ramionach bransolety aż płonęły z wściekłości, w pobliże Syna Drony i wypowiedział te słowa, niezachwiany, do mężnego Syna Śaradwati, spopielającego armię Pandawów niczym buzujący ogień las.
56 „Stawaj! Stawaj! Nie ujdziesz mi, Synu Drony, z życiem! Usieczę cię dzisiaj jak Syn Agniego* szczyt Krauńćę!”.
I rzekł Aśwatthaman:
57 „Idź, skarbie, z innymi powalcz, ty, któryś waleczny niczym nieśmiertelny. Albowiem nie wypada, by syn, Synu Hidimby, ojca krzywdził*.
58 Pomimo wszystko nie ma we mnie do ciebie żalu, Synu Hidimby! Ale istota żalu pełna gotowa jest zabić nawet siebie zaiste!”.
I opowiadał Sańdźaja:
59 Usłyszawszy te słowa, przepełniony bólem z powodu śmierci syna, z trudnością w głosie i oczami czerwonymi od gniewu, tak do Aśwatthamana powiedział Bhimaseny Potomek:
60 „Czyż ja żem tchórz niepewny, Synu Drony, jak jakiś pierwszy lepszy w tej bitewnej ofierze? Z Bhimy zaiste się zrodziłem w szlachetnym rodzie Kuru!
61 Jestem synem Pandawów, którzy nie rejterują z bitew! Arcykrólem jestem rakszów, potęgą równy Dziesięcioszyjemu–Rawanie*!
62 Stawaj! Stawaj! Nie ujdziesz mi, Synu Drony, z życiem! Twoją pewność siebie w walce ja poddam dzisiaj próbie na tej bitewnej arenie!”.
63 To powiedziawszy, z oczami czerwonymi z wściekłości, rakszasa przeogromnie potężny Syna Drony zaatakował z furią, niczym lew–grzywiasty króla słoni.
64 Pociskami wielkości osi rydwanów zasypał Ghatotkaća buhaja spośród rydwanników, Syna Drony, niczym wododajna chmura wody strumieniami.
65 Ale nawałnicę strzał Syn Drony, nim go dosięgała, własnymi strzałami odrzucał. I rozgrywało się tam wówczas w przestworzach starcie drugie strzał i pocisków.
66 A iskrami krzesanymi przez zderzające się groty pocisków rozgwieździły się niebiosa jakby świetlikami usiane przed nadejściem zmroku.
67 Dostrzegłszy, że jego iluzja rozbita została przez Syna Drony, dumnie poczynającego sobie w bitwie, Ghatotkaća znowu stał się niewidzialny i kolejną iluzję stworzył.
68 Górą się stał niebosiężną z wierzchołkami najeżonymi drzewami, wielgachną, strzelającą kaskadami trójzębów, włóczni, dzid i maczug.
69 Ten słup antymonitu* widząc, potężną górę–ziemi filar ze spadającymi licznymi hurmami oręża, Syn Drony nie zadrżał nawet.
70 Z uśmiechem wręcz lekkim Syn Drony diamentową wadźrę — broń boską* przywołał. I cisnął. A wtedy trafiony wadźrą ów Indra wśród gór błyskawicznie zniknął.
71 Wówczas wododajną chmurą stał się na niebie Ghatotkaća, czarnogranatową, tęczą–łukiem Indry zdobną, i okrutnymi deszczami kamieni Syna Drony na placu zalał.
72 A wtedy wietrzną* broń boską Waju materializując, nawyborniejszy ze znawców broni Potomek Drony unoszącą się nad nim czarnogranatową chmurę rozwiał bez śladu.
73 Przesłoniwszy zastępami całymi strzał pościgowych wszystkie strony świata, Syn Drony wkoło setkę tysięcy rydwanników wybił, najwyborniejszy z ludzi.
74–75 I znowu zobaczyli Ghatotkaćę, nadciągającego rydwanem z naciągniętą cięciwą, niewzruszonego, otoczonego licznymi rakszasami, podobnymi lwom i tygrysom, walecznymi niczym rozszalałe w amoku słonie z potężnymi ciosami, nadjeżdżającymi zarówno na słoniach, jak i na wozach, a także wierzchem na koniach.
76–78a Syna Hidimby ujrzeli z kamratami o rozwartych paszczach, wielgachnych głowach i karkach, z przybyłymi wówczas do walki rakszasami szałem bitewnym upojonymi, z paulastjami* i jatudhanami*, jak mrok mrocznymi, gwałtownymi i porywczymi, oręż najróżniejszy dzierżącymi, mężnymi, w najróżniejsze zbroje okutymi, arcysilnymi, którzy ryczeli przeraźliwie, a oczy z furią wybałuszali.
78c–79 Przygnębienie twojego syna widząc, tak do niego Syn Drony zawołał. „Stawaj teraz, Durjodhano! Nie wolno ci się wahać! Ani twoim braciom mężnym, ani władcom ziemi walecznym niczym Indra!
80 Unicestwię nieprzyjaciół twoich! Nie ma mowy o twojej klęsce! Prawdę Ci oto ślubuję! Otuchy dodaj swojej armii!”.
I rzekł Durjodhana:
81 Za niebywałe nie uznam tego wszystkiego, bo wielkie jest twoje serce i hart ducha wielki. A nas, Pociecho Gautami*, największym obdarzasz oddaniem!
I opowiadał Sańdźaja:
82–83a To powiedziawszy do Aśwatthamana, do Syna Subali* zwrócił się z kolei Durjodhana: „Osłonięty setką tysięcy wybornych rydwanników, pole walki zdobiących, i z sześćdziesiątką tysięcy słoni szarżuj na Zdobywcę Bogactw!
83c-86 I Karna, i Wryszasena, i Krypa, a także Nila, z północy wojowie i Krytawarman, Purumitra, Śrutarpana, Duhśasana i Nikumbha, Kundabhedin, Urukrama, Purańdźaja, Drydharatha, Pataki, Hemapankadźa, Śalja, Aruni, Indrasena, Sańdźaja, Widźaja, Dźaja, Kamalaksza oraz Puru, Krathin, Dźajawarman i Sudarśana — wszyscy oni za tobą pójdą wraz z sześćdziesięcioma tysiącami piechurów.
87 Bij w Bhimę! I w obu bliźniaków*! I we Włodarza Dharmy, wuju, niczym Indra w asurów! Cała moja nadzieja na zwycięstwo na tobie właśnie się zasadza!
88 Bij w Synów Kunti, wuju, o ciałach poranionych i poharatanych potwornie strzałami przez Syna Drony! Bij w nich niczym Pawaki–Syn Ognia* w asurów!”.
89 Zdopingowany w ten sposób przez twojego syna, ruszył szybko Syn Subali, twoich synów pragnąc zadowolić, królu, a Pandawów pragnąc spalić.
90 Tymczasem w ciemnościach nocy walka się toczyła na polu bitwy pomiędzy Synem Drony a rakszasą, głośna burzliwie niczym batalia Śakry i Prahrady.
91 Wówczas Ghatatkaća strzałami dziesięcioma masywnymi, niczym ogień, niczym jad rażącymi, w pierś Syna Gautami raził, rozwścieczony.
92 Aśwatthaman posłanymi przez Syna Bhimy strzałami raniony głęboko, chwiał się na środku rydwanu niczym drzewo smagane wichrem.
93 A Ghatotkaća na dobitkę pociskiem pościgowym o grocie w kształcie złożonych dłoni* przewspaniały łuk tkwiący w rękach Syna Drony przeciął zaraz.
94 Wtedy inny łuk chwyciwszy, wielki, przeszkody na swej drodze unicestwiający, Syn Drony deszczem zalał wroga ostrych strzał bezpiórych niczym strumieniami wody chmura wodą brzemienna.
95 Na to Syn Śaradwati poszył, o potomku Bharaty, strzały o złotych lotkach wrogobijne w stronę rakszasów po niebie ze wszystkich stron nadlatujących.
96 Dręczona jego strzałami sfora rakszasów o pękatych klatkach piersiowych wyglądała jak gromada oszalałych w amoku słoni przez lwy gromiona.
97 Rozganiając pociskami rakszasy oraz ich zwierzęta, woźniców i rydwany, wypalał ich wszechpotężny niczym szczęsny ogień stworzenia u kresu czasu.
98 Spopieliwszy swymi strzałami armię całą potomków Nirryti*, jaśniał intensywnie, tak jak bóg Maheśwara* w niebiosach po tym, gdy spalił trzy miasta–fortece*.
99 Spalając wszystkie stworzenia niczym u kresu czasu wszechogarniający Wasu–Agni ostatecznego rozpadu*, królował nad twoimi nieprzyjaciółmi najpierwszy ze zwycięzców Syn Drony.
100 Spośród tysięcy wojowników i stronników Pandawów na tym placu ofiary wojennej, o potomku Bharaty, nikt poza mężnym Ghatotkaćą, władcą rakszasów arcypotężnym, nie był w stanie nawet spojrzeć na Drony Syna.
101 I rakszasa, o najlepszy z potomków Bharaty, o oczach krwią podbiegłych z wściekłości, dłonią o dłoń bijąc i zagryzając wargi*, do woźnicy swojego zawołał gniewnie: „Wieź mnie na Syna Drony!”.
102 I ruszył ponownie na swym pojeździe przerażającym z triumfalnie łopoczącymi chorągiewkami do pojedynku na rydwany z Synem Drony, pogromca wrogów.
103 A potem cisnął rakszasa rozjuszony, celując w stronę Drony Syna, niebiański grom* z ośmiu kół bojowych złożony, przepotworny, przez boga Rudrę stworzony.
104 Ten grom, na ziemię zeskakując, przechwycił Syn Drony, na rydwan swój łuk odłożywszy, i cisnął nim z powrotem w Syna Bhimy, który sam ze swojego wozu już dawno wyskoczył.
105 I spopielił doszczętnie ów grom o wielkim blasku wóz rakszasy wraz z końmi, woźnicą i proporcem, i w ziemię żyzną zagłębił się gwałtem, przebiwszy jej powierzchnię, potworny okrutnie.
106 Zobaczywszy ten wyczyn Syna Drony, wysławiać go jęły stworzenia wszystkie, że zeskoczywszy z rydwanu, dał radę schwycić potworny grom przez Śankarę* utworzony.
107 A Syn Bhimy tymczasem, na rydwan Dhrysztadjumny się wspiąwszy, królu, wypuszczać zaczął znowu strzały ostre wprost w pierś Syna Drony bieżące.
108 Dhrysztadjumna również, niewzruszony, wypuszczać zaczął bezpióre strzały z lotkami ze złota, jadowitym wężom podobne, w pierś kierując je Syna Drony.
109 A Syn Drony uwalniał w nich obu strzały żelazne tysiącami, ci zaś obaj zbijali jego pociski pościgowe swoimi, języki ognia przypominającymi.
110 Gwałtowne bardzo starcie toczyło się między tymi dwoma lwami wśród mężczyzn a Synem Drony, które przyjemność sprawiało wszystkim patrzącym wojownikom, o buhaju wśród potomków Bharaty.
111 A potem Bhima w to miejsce nadjechał z tysiącem rydwanów, trzema setkami słoni i sześcioma tysiącami wierzchowców.
112 Nadal zaś Syna Rodzonego Bhimy, rakszasa*, i Dhrysztadjumnę z kompanią atakował Syn Drony o wielkiej prawości ducha, dzieła czyniący niezmordowany.
113 Tamże najbardziej niebywałym wykazał się Syn Drony męstwem, niemożliwym do osiągnięcia przez nikogo innego spośród istot wszystkich, o potomku Bharaty!
114–115 W mgnieniu oka zaiste armię rakszasów wraz z ich końmi, woźnicami, rydwanami i słoniami ostrymi pociskami rozbił, a patrzyli na to Bhimasena, Syn Hidimby i Potomek Pryszaty*, bliźniacy*, i Syn Dharmy*, Zwycięzca* i Nieporuszony*.
116 Szybkobieżnymi żelaznymi obalane tam gęsto słonie o dwóch ciosach padały na ziemię niczym góry o podwójnych wierzchołkach.
117 A z odciętymi trąbami słoni drgającymi to tu, to tam wyglądała urodzajna ziemia jakby obsypana była pełzającymi wężyskami.
118 Z porozrzucanymi wszędzie pałkami okładanymi złotem i parasolami królewskimi ziemia zdawała się niebem obsypanym u kresu czasu ciałami niebieskimi, mnogimi słońcami wzeszłymi i księżycami.
119–123 Z* wyniesieniami tu i tam godeł proporców — żabami
i z porozrzucanymi tam tarabanami — żółwiami,
z parasolami, co z wiatrem wzleciały — gęsi kluczami,
zwieńczoną pianą u brzegów — z jaków ogonów kitami;
z czapli i sępów lotkami — morderczymi rekinami,
niejedną bronią migocząc — połyskującą rybami,
z rozrzuconymi wozami — wielkimi na niej wałami,
z chorągiewkami proporców — urokliwymi drzewami,
straszliwą, przerażającą, ze strzał grotami — rybkami,
z lancami oraz włóczniami — złowrogimi jaszczurkami,
ze szpiku i mięsa breją — wielkimi grzęzawiskami,
z bezgłowych korpusów masą — posplatanymi tratwami,
i z rzęsy wodnej gęstwiną — plamami mroku — włosami,
trwogę niosącą trwożliwym, wzburzoną rannych falami,
rozbrzmiewającą jękami, bólu i strachu krzykami
— dla słoni, koni i wojów ciał ich rozkładu przyczynę,
o wielkim pędzie rzekę krwi utoczył z wrogów Syn Drony.
124 A płynęła ta rzeka ku przeraźliwie przerażającemu oceanowi pastwisk Jamy. Wybiwszy zaś rakszasów, Syn Drony Syna Hidimby strzałami razić zaczął.
125 I znowu rozwścieczony ogromnie Syn Drony szyć zaczął w Synów Prythy, wraz z Wilczobrzuchem i Potomkiem Pryszaty, chmarami strzał żelaznych, arcysilny.
126 Wszechmocny, zabił na placu boju syna Drupady o imieniu Suratha, po czym znowu młodszego syna Surathy imieniem Śrutańdźaja.
127 I zabił potem Balanikę, Dźajanikę, Dźajaśwę, a i Śrutahwaję*, o Indro wśród władców, Syn Drony na pastwę Jamy posłał.
128 A trzema kolejnymi ostrymi strzałami z lotkami złotem ukoronowanego Śatruńdźaję potężnego do świata Indry posłał zaiste.
129 I uderzył w Pryszadhrę, i w Ćandradewę* dumnego i synów Kuntibhodźi dziesięciu dziesięcioma strzałami zabił.
130 Rozwścieczony ogromnie, wypuścił Aśwatthaman błyskawicznie z łuku naciągniętego po ucho pocisk wspaniały kosturowi Jamy podobny, straszliwy, w Ghatotkaćę celując.
131 A wspaniały pocisk pierzasty, pierś przeszywszy rakszasy, w ziemię urodzajną wbił się gwałtownie, o panie ziemi.
132 Na widok padłego rakszasy uznając, że już nieżywy, Dhrysztadjumna rydwannik wspaniały wywiózł go na innym rydwanie od Syna Drony jak najdalej.
133 Pokonawszy w ten sposób oddziały rydwanów Judhiszthiry, królu, które odwrót z pola zarządziły, mężny Syn Drony zaryczał triumfalnie. I wysławiały go wszystkie stworzenia, a także i twoi synowie, o potomku Bharaty.
134 Od* ciał setkami strzał pociętych tam padłych
tych, którzy w mrokach nocy żerują*, rozległa
ziemia zewsząd niczym górami stała się
usiana, trudna do przejścia, arcystraszliwa*.
135 Zastępy* siddhów, gandharwów, piśaći,
nagów, suparnów*, przodków oraz ptaków,
rakszasów bandy, chmary duchów, apsar*
i bogów sławić Syna Drony jęły.
