Autorzy
Opracowali (indika 2024):
(tłumaczenie)
Monika Nowakowska
(komitet redakcyjny)
Andrzej Babkiewicz, Joanna Jurewicz, Monika Nowakowska,
Sven Sellmer, Przemysław Szczurek, Anna Trynkowska
(redakcja techniczna)
Karina Babkiewicz
(przygotowanie tekstu, skład, zamieszczenie na stronie)
Sven Sellmer i Andrzej Babkiewicz
Tłumaczenie finansowane w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki”
w latach 2017–2023, numer projektu 0357/NPRH5/H22/84/2017.
महाभारत
Mahābhārata
7. Księga Drony (Droṇaparvan)
***
7.122-161 Śmierć Ghatotkaćy (ghaṭotkaca-vadha)
7.123. Ardźuna przysięga zabić syna Karny
Streszczenie rozdziału:
dhṛtarāṣṭra uvāca
tathā gateṣu śūreṣu teṣāṃ mama ca saṃjaya |
kiṃ vai bhīmas tadākārṣīt tan mamācakṣva saṃjaya ||7.123.1||
saṃjaya uvāca
viratho bhīmaseno vai karṇavākśalyapīḍitaḥ |
amarṣavaśam āpannaḥ phalgunaṃ vākyam abravīt ||7.123.2||
punaḥ punas tūbaraka mūḍha audariketi ca |
akṛtāstraka mā yodhīr bāla saṃgrāmakātara ||7.123.3||
iti mām abravīt karṇaḥ paśyatas te dhanaṃjaya |
evaṃ vaktā ca me vadhyas tena cokto 'smi bhārata ||7.123.4||
etad vrataṃ mahābāho tvayā saha kṛtaṃ mayā |
yathaitan mama kaunteya tathā tava na saṃśayaḥ ||7.123.5||
tadvadhāya naraśreṣṭha smaraitad vacanaṃ mama |
yathā bhavati tat satyaṃ tathā kuru dhanaṃjaya ||7.123.6||
tac chrutvā vacanaṃ tasya bhīmasyāmitavikramaḥ |
tato 'rjuno 'bravīt karṇaṃ kiṃ cid abhyetya saṃyuge ||7.123.7||
karṇa karṇa vṛthādṛṣṭe sūtaputrātmasaṃstuta |
adharmabuddhe śṛṇu me yat tvā vakṣyāmi sāṃpratam ||7.123.8||
dvividhaṃ karma śūrāṇāṃ yuddhe jayaparājayau |
tau cāpy anityau rādheya vāsavasyāpi yudhyataḥ ||7.123.9||
mumūrṣur yuyudhānena viratho 'si visarjitaḥ |
yadṛcchayā bhīmasenaṃ virathaṃ kṛtavān asi ||7.123.10||
adharmas tv eṣa rādheya yat tvaṃ bhīmam avocathāḥ |
yuddhadharmaṃ vijānan vai yudhyantam apalāyinam |
pūrayantaṃ yathāśakti śūrakarmāhave tathā ||7.123.11||
paśyatāṃ sarvasainyānāṃ keśavasya mamaiva ca |
viratho bhīmasenena kṛto 'si bahuśo raṇe |
na ca tvāṃ paruṣaṃ kiṃ cid uktavān paṇḍunandanaḥ ||7.123.12||
yasmāt tu bahu rūkṣaṃ ca śrāvitas te vṛkodaraḥ |
parokṣaṃ yac ca saubhadro yuṣmābhir nihato mama ||7.123.13||
tasmād asyāvalepasya sadyaḥ phalam avāpnuhi |
tvayā tasya dhanuś chinnam ātmanāśāya durmate ||7.123.14||
tasmād vadhyo 'si me mūḍha sabhṛtyabalavāhanaḥ |
kuru tvaṃ sarvakṛtyāni mahat te bhayam āgatam ||7.123.15||
hantāsmi vṛṣasenaṃ te prekṣamāṇasya saṃyuge |
ye cānye 'py upayāsyanti buddhimohena māṃ nṛpāḥ |
tāṃś ca sarvān haniṣyāmi satyenāyudham ālabhe ||7.123.16||
tvāṃ ca mūḍhākṛtaprajñam atimāninam āhave |
dṛṣṭvā duryodhano mando bhṛśaṃ tapsyati pātitam ||7.123.17||
arjunena pratijñāte vadhe karṇasutasya tu |
mahān sutumulaḥ śabdo babhūva rathināṃ tadā ||7.123.18||
tasminn ākulasaṃgrāme vartamāne mahābhaye |
mandaraśmiḥ sahasrāṃśur astaṃ girim upāgamat ||7.123.19||
tato rājan hṛṣīkeśaḥ saṃgrāmaśirasi sthitam |
tīrṇapratijñaṃ bībhatsuṃ pariṣvajyedam abravīt ||7.123.20||
diṣṭyā saṃpāditā jiṣṇo pratijñā mahatī tvayā |
diṣṭyā ca nihataḥ pāpo vṛddhakṣatraḥ sahātmajaḥ ||7.123.21||
dhārtarāṣṭrabalaṃ prāpya devasenāpi bhārata |
sīdeta samare jiṣṇo nātra kāryā vicāraṇā ||7.123.22||
na taṃ paśyāmi lokeṣu cintayan puruṣaṃ kva cit |
tvad ṛte puruṣavyāghra ya etad yodhayed balam ||7.123.23||
mahāprabhāvā bahavas tvayā tulyādhikāpi vā |
sametāḥ pṛthivīpālā dhārtarāṣṭrasya kāraṇāt |
te tvāṃ prāpya raṇe kruddhaṃ nābhyavartanta daṃśitāḥ ||7.123.24||
tava vīryaṃ balaṃ caiva rudraśakrāntakopamam |
nedṛśaṃ śaknuyāt kaś cid raṇe kartuṃ parākramam |
yādṛśaṃ kṛtavān adya tvam ekaḥ śatrutāpanaḥ ||7.123.25||
evam eva hate karṇe sānubandhe durātmani |
vardhayiṣyāmi bhūyas tvāṃ vijitāriṃ hatadviṣam ||7.123.26||
tam arjunaḥ pratyuvāca prasādāt tava mādhava |
pratijñeyaṃ mayottīrṇā vibudhair api dustarā ||7.123.27||
anāścaryo jayas teṣāṃ yeṣāṃ nātho 'si mādhava |
tvatprasādān mahīṃ kṛtsnāṃ saṃprāpsyati yudhiṣṭhiraḥ ||7.123.28||
tavaiva bhāro vārṣṇeya tavaiva vijayaḥ prabho |
vardhanīyās tava vayaṃ preṣyāś ca madhusūdana ||7.123.29||
evam uktaḥ smayan kṛṣṇaḥ śanakair vāhayan hayān |
darśayām āsa pārthāya krūram āyodhanaṃ mahat ||7.123.30||
śrīkṛṣṇa uvāca
prārthayanto jayaṃ yuddhe prathitaṃ ca mahad yaśaḥ |
pṛthivyāṃ śerate śūrāḥ pārthivās tvaccharair hatāḥ ||7.123.31||
vikīrṇaśastrābharaṇā vipannāśvarathadvipāḥ |
saṃchinnabhinnavarmāṇo vaiklavyaṃ paramaṃ gatāḥ ||7.123.32||
sasattvā gatasattvāś ca prabhayā parayā yutāḥ |
sajīvā iva lakṣyante gatasattvā narādhipāḥ ||7.123.33||
teṣāṃ śaraiḥ svarṇapuṅkhaiḥ śastraiś ca vividhaiḥ śitaiḥ |
vāhanair āyudhaiś caiva saṃpūrṇāṃ paśya medinīm ||7.123.34||
varmabhiś carmabhir hāraiḥ śirobhiś ca sakuṇḍalaiḥ |
uṣṇīṣair mukuṭaiḥ sragbhiś cūḍāmaṇibhir ambaraiḥ ||7.123.35||
kaṇṭhasūtrair aṅgadaiś ca niṣkair api ca suprabhaiḥ |
anyaiś cābharaṇaiś citrair bhāti bhārata medinī ||7.123.36||
cāmarair vyajanaiś citrair dhvajaiś cāśvarathadvipaiḥ |
vividhaiś ca paristomair aśvānāṃ ca prakīrṇakaiḥ ||7.123.37||
kuthābhiś ca vicitrābhir varūthaiś ca mahādhanaiḥ |
saṃstīrṇāṃ vasudhāṃ paśya citrapaṭṭair ivāvṛtām ||7.123.38||
nāgebhyaḥ patitān anyān kalpitebhyo dvipaiḥ saha |
siṃhān vajrapraṇunnebhyo giryagrebhya iva cyutān ||7.123.39||
saṃsyūtān vājibhiḥ sārdhaṃ dharaṇyāṃ paśya cāparān |
padātisādisaṃghāṃś ca kṣatajaughapariplutān ||7.123.40||
saṃjaya uvāca
evaṃ saṃdarśayan kṛṣṇo raṇabhūmiṃ kirīṭinaḥ |
svaiḥ sametaḥ sa muditaḥ pāñcajanyaṃ vyanādayat ||7.123.41||
I rzekł Dhrytarasztra:
1 Gdy tak się toczyły losy, Sandźajo, herosów nieprzyjaciela i moich, cóż wtedy uczynił Bhima, to mi opowiedz, Sandźajo!
I opowiadał Sańdźaja:
2 Bhimasena, rydwanu wszak pozbawiony i ostrzami słów Karny porażony, nie zdzierżył, w gniew popadł i do Phalguny tak się odezwał:
3 „»Wałach!«, »Ciemniak!«, »Żarłok!« — powtórzył kilka razy. »Niewyszkolony w orężu żółtodziób! Nie marz o walce ze mną, dzieciaku, strachem przed starciem przejęty!«*.
4 Tak do mnie mówił Karna, w twojej obecności, Zdobywco Bogactw. Kto się zaś do mnie w ten sposób odzywa, ten z mojej ręki zginąć musi. A odezwał się tak do mnie Karna, potomku Bharaty.
5 Tę przysięgę, o wielkoramienny, razem z tobą złożyłem. Jest dla mnie tym samym, Synu Kunti, co dla ciebie twoja. Nie ma co do tego żadnych wątpliwości.
6 Moje słowa śmierć mu zaprzysięgające, o najlepszy wśród ludzi, wspomnij! I tak działaj, Zdobywco Bogactw, by się ziściły!”.
7 Wysłuchawszy tych słów Bhimy, Ardźuna, potęgą niezmierzoną mocarny, podjechawszy bliżej na polu bitwy do Karny, tak się wówczas do niego zwrócił:
8 „Karno! Karno! Ty spojrzenia nawet niewart Synu Woźnicy! Samochwało! Ty, któremu zrozumienia powinności nie staje! Słuchaj mnie, co ci teraz powiem!
9 Dwojakiego rodzaju zdarzenie pisane jest bohaterom w walce: triumf albo zgon. A oba są równie niepewne, Synu Radhy, nawet jeśli walczy Wasawa*.
10 Pragnący śmierci, pozbawiony zostałeś przez Jujudhanę rydwanu i przez niego w polu porzucony. Tak się złożyło, żeś ty z kolei pozbawił rydwanu Bhimasenę.
11 Ale niegodziwe było to, co o Bhimie wygadywałeś, Synu Radhy, świadom przecie tego, co godne w powinności wojennej: o Bhimie wojującym, pola nieoddającym, a i wypełniającym ile sił zadania wojownika–bohatera w tej ofierze wojennej.
12 Na oczach wszystkich wojsk, Keśawy, także moich, pozbawiony zostałeś przez Bhimasenę rydwanu w polu po wielokroć, a jednak Bhima, Pociecha Pandu, nie powiedział o tobie niczego obraźliwego.
13–14 Ale jako że wiele razy i to wstrętnych słów nasłuchał się od ciebie Wilczobrzuch* i jako że zabiliście Syna Subhadry*, gdy mnie obok nie było, to owocu tej bezczelności prędko zakosztujesz! Łuk Abhimanju strzaskałeś na twoją własną zgubę*, zawistny głupcze!
15 Dlatego muszę cię zabić, bezmyślny, razem z sługami, oddziałami, zwierzętami! Czyń wszystko, co masz jeszcze do zrobienia, śmiertelne niebezpieczeństwo już na ciebie czeka!
16 Zabiję Wryszasenę* w starciu, gdy ty będziesz to oglądał! Jak i wszelkich innych władców, którzy się zbliżyć ośmielą do mnie, z omroczenia rozumu niespełna! Wszystkich ich zgładzę! Prawdę ślubując, na broń rękę kładę.
17 A zobaczywszy ciebie, głupku bezmyślny, nie w pełni świadomy, a zarozumiały wyjątkowo, padłego na placu tej wojennej ofiary, Durjodhana, niezbyt bystry, cierpiał będzie ogromnie!”.
18 Gdy tylko zaprzysiągł Ardźuna śmierć synowi Karny, wielki rejwach się podniósł rozgłośny wielce wśród rydwanników.
19 A kiedy toczyło się to starcie tłoczne mas ludzkich, bojaźń wielką budzące, coraz słabiej grzejące Tysiącopromienne–słońce za góry zachodnie zaszło.
20 Wówczas, królu, Hryszikeśa*, objąwszy stojącego na czele wojsk Bibhatsu–Obrzydli-wego*, który przysięgi zaiste dotrzymał*, tak do niego powiedział:
21 „Zrządzeniem losu, o zwycięski, spełniłeś twą wielką przysięgę. I, zrządzeniem losu, zginął grzeszny Wryddhakszatra wraz z synem swoim*.
22 Stanąwszy w obliczu potęgi wojskowej Dhrytarasztry, nawet armia niebiańska, o potomku Bharaty, uległaby w polu, o zwycięski. Nie ma tu czego rozważać.
23 Po głębokim zastanowieniu nie dostrzegam nigdzie wśród ludzi mężczyzny, poza tobą, mężczyzno–tygrysie, który byłby w stanie walkę podjąć z tymi wojskami.
24 Liczni, mocarni ogromnie, równi tobie, a może nawet i potężniejsi, zgromadzili się tutaj władcy–strażnicy ziemi za przyczyną Syna Dhrytarasztry*. Starłszy się z tobą, rozwścieczonym, na placu boju, choć w pancerze uzbrojeni, nie dali rady ciebie powstrzymać.
25 Męstwem, jak i potęgą Rudrze podobnyś, lub Śakrze*, czy też i Kres Przynoszącemu*. Nikt nie jest w stanie wykazać się w polu walecznością dorównującą temu, czego dzisiaj ty dokonałeś sam jeden, dręczyciel wrogów!
26 Gdy tylko zatem zabity zostanie Karna, charakteru słabego, wraz ze swoją świtą, będę tym bardziej wysławiał ciebie, któryś pokonał nieprzyjaciela, wrogaś zabił!”.
27 Tak mu Ardźuna odpowiedział: „To dzięki twojej łasce, Madhawo, moja przysięga, choć dla bogów nawet trudna do wypełnienia, została spełniona.
28 Niczym zadziwiającym jest zwycięstwo tych, których jesteś opiekunem, Madhawo. Dzięki twojej łasce ziemię całą podbije Judhiszthira.
29 To twoje zaiste dzieło, potomku Wrysznich! To twoje zaiste zwycięstwo, wszechmocny! Tobie zawdzięczać musimy nasz rozwój i tobie mamy służyć, Pogromco Madhu!”.
30 Na te słowa do niego skierowane Kryszna, uśmiechając się i delikatnie popędzając konie jak wiatr pędzące*, wskazał Synowi Prythy na okrutnie zaciętą wielką bitwę.
I rzekł Śri-Kryszna*:
31 Zwycięstwa łaknący w walce oraz wielkiej powszechnej sławy leżą na ziemi bohaterowie, ziemi władcy powaleni twoimi strzałami.
32 Z porozsypywanym orężem i ozdobami, padłymi końmi, słoniami, zdruzgotanymi rydwanami, porozcinanymi i potrzaskanymi zbrojami w najwyższą popadli beznadzieję.
33 Z resztkami życia lub już bez życia tak wielkiego splendoru pełni, że jak żywi się zdają nawet życia pozbawieni ludzi zwierzchnicy.
34 Strzałami ich o lotkach ze złota i pociskami rozmaitymi ostrymi, wierzchowcami, a także orężami przepełniona jest, patrz, ziemia żyzna.
35–36 Zbrojami, tarczami, łańcuchami i głowami w kolczykach, turbanami, diademami, girlandami, klejnotami, szatami, naszyjnikami i bransoletami, takoż złotymi napierśnikami pięknie świecącymi i innymi ozdobami zachwycającymi promienieje, o potomku Bharaty, ziemia żyzna.
37–38 Kitami z ogonów jaka, wachlarzami pięknymi i proporcami, końmi, rydwanami i słoniami, wielobarwnymi czaprakami i końskimi pióropuszami, i derkami różnorodnymi, i pancerzami bardzo kosztownymi zasypaną ziemię urodzajną zobacz, okrytą niczym przepiękną tkaniną.
39 I na tych drugich patrz, z uzbrojonych słoni zwalonych, wyglądających u stóp swych wierzchowców niczym lwy powalone ze szczytów gór, gromem trafione.
40 Na tych z rumakami swoimi splecionych nierozłącznie patrz, i na pozostałych na ziemi–świata fundamencie, na rzesze piechoty i jazdy strumieniami krwi skąpane!”.
I opowiadał Sańdźaja:
41 Pokazując tak plac bitewny Diademem Zdobnemu*, rozradowany, połączony znowu ze swoimi, Kryszna dźwięk wydobył potężny z Pięciorodnej*.
