7.172. Pouczenia Wjasy

Sańdźaja rzekł:
1 Dóbr Zdobywca, dziecię Kunti,
widząc armię swą w rozsypce,
ją powstrzymał, wielki duchem,
pragnąc śmierci syna Drony.

2 Usilnym staraniem, królu,
Ardźuny oraz Pasterza*
wojska uszeregowano,
ale tam nie pozostały.

3 Jeno samotny Bibhatsu,
wspomagany przez Somaków,
Matsjów oraz inne ludy
w stronę Kaurawów zawrócił.

4 Pędem Leworęki natarł
na Aśwatthamana śmiałka,
co miał ogon lwi w sztandarze,
i do niego tak przemówił:

5 „Jaką moc masz, jakie męstwo,
wiedzę jaką, bohaterstwo,
jaką miłość k Durjodhanie,
jakim gniewem do nas pałasz,
jaki żar w tobie pozostał,
wszystko to mi w pełni ukaż!

6 Wnuk Pryszaty, gromca Drony,
dumę twą dzisiaj ukorzy,
błyszczy jak ogień zniszczenia,
jest w potyczce śmiercią wrogów.
Natrzyj zatem na Pańćalję
oraz na mnie i Keśawę”.

Dhrytarasztra rzekł:
7 Mistrza syn godny szacunku,
wielce silny był, Sańdźajo,
jednak Dóbr Zdobywcę kochał,
a ten wzajem go hołubił.

8 Nigdy wcześniej wszak Bibhatsu
takich ostrych słów nie wyrzekł.
Czemuż zatem dziś syn Kunti
przyjaciela cierpko ruga?

Sańdźaja rzekł:
9 Kiedy zginął młody książę
oraz Sudarśana z Malwy
w wiedzy militarnej biegły,
Wryddhakszatra z rodu Puru,

10 Satjakiego też pobito,
Bhimę oraz Dhrysztadjumnę,
ostre słowa Judhiszthiry
szyły jego czułe punkty,

11 w nim rozdarcie narastało
i Bibhatsu ból swój wspomniał,
a gniew wcześniej niezaznany,
wzrosły z żalu, serce zalał.

12 To dlatego rzekł niegodne,
wulgarne i ostre słowa
do godnego czci potomka
preceptora, syna Drony.

13 Słysząc to, pierwszy z łuczników
dyszał z gniewu, królu ziemi,
dumna mowa syna Prythy
szyła w jego czułe punkty.
Drony syn wściekł się na Parthę
i na Krysznę w szczególności.

14 Stanął gotów w swym rydwanie,
wody dotknął, pełen mocy,
i ogniową broń wyzwolił,
co dla niebian nawet groźna.

15 Mistrza syn w zastępy wrogów,
których widział i nie widział,
nakierował swoją strzałę
bezdymną, o żarze ognia,
rzekł zaklęcie w wielkim gniewie
i ją cisnął w wszystkie strony.

16 Wielki zamęt wszędy powstał,
deszcz strzał nagle się pojawił,
zawyły zimowe wiatry,
Słońce dłużej już nie grzało.

17 Krzyk podniosły dzieci Danu
przeraźliwy, w każdej stronie,
wypuszczając krwawe deszcze
oraz grzmiąc z burzowej chmury.

18 Zwierz domowy, krowy, ptaki
i oddani ślubom mędrcy,
co nad sobą panowali,
ciszy ducha nie znaleźli.

19 Żywioły bez równowagi,
pognębiony Dawca Blasku,
trójświat rozpalony ogniem
jak gorączką człek trawiony.

20 Mocą strzały rozgorzałe
węże, istoty podziemne,
sycząc wszędy uciekały,
chcąc przed żarem się uchronić.

21 Wodne stwory, o Bharato,
też cierpiały od gorąca,
w gotujących się zbiornikach
bezpieczeństwa nie znajdując.

22 Przestwór, strony, wsze kierunki,
ziemię zalał potok bełtów
małych, wielkich, co padały
z pędem wiatru czy Garudy.

23 Od tych strzał potomka Drony,
z pędem gromu zjednoczonych,
padali wrogowie, płonąc
niczym drzewa w czas pożaru.

24 Wielkie słonie całe w ogniu
wszędy się na ziemię walą,
ryk wydając przeraźliwy
niczym grom z burzowej chmury.

25 Inne, płonąc, uciekają,
jeszcze inne wielkie bestie
drżą jak ogniem otoczone
w lesie, co w pożodze stanął.

26 Były pożaru języki,
o szlachetny, jak drzew szczyty.
Sterty koni oraz wozów,
wszędy można było zoczyć.
Potoki rydwanów czezły
tysiącami w każdej stronie.

27 Ognia bóg wypalał armię,
o Bharato, tam na polu
niczym płomień Samwartaka
wsze istoty w końcu świata.

28 Gdy ujrzeli wojska Pandów
spopielane w tej pożodze,
twoi ludzie ucieszeni
ryki lwie wydali z piersi.

29 W małe werble, różnych kształtów,
tysiącami uderzali
gwałtem, triumfować pragnąc,
twoi ludzie podnieceni.

30 Cała wielka armia, królu,
i syn Pandu, Leworęki,
w świecie skrytym gęstym mrokiem
jakby znikli w tej potyczce.

31 Nikt z nas wcześniej go nie widział
ani pierwej o nim słyszał,
o pocisku, co syn Drony
niecierpliwy ku nim wysłał.

32 Więc Ardźuna, wielki królu,
Brahmy pocisk wnet przywołał,
co go Z Lotosu Zrodzony*
stworzył dla zguby pocisków.

33 W jednej chwili całą ciemność
nagle oręż ten zniweczył,
chłodny wiatr po polu zawiał,
strony przejrzystość zyskały.

34 Wówczas dziwo ujrzeliśmy:
całą armię życia zbytą,
ciała nie do rozpoznania
złudą broni popalone,

35 a pośrodku dwaj łucznicy,
Bujnowłosy i Ardźuna,
ocalali, otoczeni
jak na niebie Księżyc z Słońcem.

36 Z końmi, flagą i sztandarem,
z mocowaniem i orężem
jaśniał rydwan ocalony,
budząc lęk wśród twego wojska.

37 Cała armia synów Pandu
wpadła w radość w jednej chwili,
„Kila! kila!” — wszem krzyczano,
dęto w konchy, bito w werble.

38 W obu armiach wszak myślano:
„Zginął Kryszna i Ardźuna”.
Wtem ujrzeli uwolnionych,
którzy prędko się zbliżali,

39 bez uszczerbku, przeszczęśliwi,
dmący w najprzedniejsze konchy.
Widząc radość synów Prythy,
twoi w szrankach drżeć poczęli.

40 Gdy syn Drony ujrzał wolnych
dwóch szlachetnych, pomarkotniał,
chwilę w myślach swych rozważał:
„Co to wszystko może znaczyć?”.

41 Gdy rozmyślał, Indro królów,
tonął w smutku kontemplacji,
oddech długi miał, gorący,
tracił zmysły oraz rozum.

42 Drony syn łuk swój odłożył,
spiesznie zsunął się z rydwanu,
rzekł: „Szlag, wszystko to oszustwem!”,
po czym odszedł z placu boju.

43 Tam zobaczył Wedawjasę,
blasku chmury deszczem gęstej,
przeczystego i siedzibę
jego blisko Saraswati.

44 Drony syn z daleka ujrzał
wieszcza, który tam przebywał,
udręczony go pozdrowił
i tak rzekł zdławionym głosem:

45 „Och! Przypadek to czy złuda?
Nie wiem, co też się zdarzyło.
Czemuż pocisk nieskuteczny?
Jaki błąd tu popełniłem?

46 Czy świat już na głowie stanął?
Czy ktoś prawa jego złamał?
Ciągle żyją dwaj Krysznowie,
wszak czas trudno przezwyciężyć.

47 Ni bogowie, gandharwowie,
rakszasy, antybogowie,
piśaćowie, węże, jaksze,
ptaki, ludzie w żaden sposób

48 nie byliby zdolni przetrwać
mocy broni, com przywołał!
Ona wszak tylko zniszczyła
jedną armię swoim żarem.

49 Czemu ci, z wyglądu ludzie,
Bujnowłosy i Ardźuna
nie zginęli — o tym powiedz
zgodnie z prawdą, zapytany.

Wjasa rzekł:
50 Temat ten wielce istotny,
o który w zdumieniu pytasz.
Wszystko zaraz ci wyjaśnię,
słuchaj ze skupioną myślą.

41 Narajaną jest on zwany,
przed najwcześniejszymi powstał.
Zrodził się tu z pewną misją,
syn Prawości, twórca świata.

52 Srogie śluby on wypełniał,
stojąc na górze Mainaka —
podniósł ręce, pełen mocy,
blasku Słońca płomiennego.

53 Przez sześćdziesiąt lat tysięcy,
na dodatek tyleż setek,
jedząc wiatr, lotosooki
wciąż wysuszał swoje ciało.

54 Potem inne śluby spełniał,
większe dwakroć od poprzednich,
przestrzeń między ziemią, niebem
mocą żaru on napełnił.

55 Mocą ascezy, o miły,
stanu brahmana doświadczył.
Pana świata, łono świata,
stróża całego stworzenia

56 ujrzał, choć go z trudem widzą
nawet najprzedniejsi z bogów.
On drobniejszy od drobnego,
wśród wielkiego on największy,

57 Rudra, włodarz, byk, przemądry,
niezrodzony, transcendentny.
Ruchomych i nieruchomych,
w sercu wszystkich mieszka stworzeń.

58 Nieprzezwyciężony,
trudno go zobaczyć,
straszliwy w swym gniewie,
wszystko on zawłaszcza,
zawsze jest uważny,
dzierży łuk z kołczanem,
złotą nosi zbroję,
jest mężny bez kresu.

59 Dzierży łuk Pinaka,
grom, płomienną dzidę,
topór i maczugę,
miecz dobrze wykuty.
Jego brwi przepiękne,
w koku księżyc w pełni,
ma skórę z tygrysa,
kij z maczugą w dłoni.

60 W pięknych bransoletach,
święty sznur ma z węża,
orszak go upiększa
z wszelkich gromad duchów.
Jednorodny z wszystkim,
ascezy skarbnica,
sławiony przez starców
miłym sercu słowem.

61 On jest wodą, niebem,
ziemią i przestworem,
on Słońcem, Księżycem,
wiatrem oraz ogniem,
on jest miarą świata,
z niego nieśmiertelność,
niezrodzony gromi
wszech wrogów brahmana,
nie mogą go ujrzeć
zbiegli z drogi cnoty.

62 Cnotliwi bramini
w umyśle go widzą,
wyzbyci rozpaczy,
kiedy zniszczą grzechy.
Ascezą w nim trwając,
w prawie, godnym chwalby,
z miłości do niego
ujrzał Postać Świata.
Widząc Boga bogów,
wielce się ucieszył
w słowach i umyśle,
intelekcie, ciele.

63 Kiedy ujrzał Narajana
zdobionego wieńcem nasion*,
najwyższe dla gwiazd schronienie,
pokłon złożył źródłu świata.

64 Dawca darów, pięknokształtny,
córka gór u jego boku,
niezrodzony, pan, spokojny,
jaźń wszech przyczyn, niezniszczalny.

65 Kiedy już pozdrowił Rudrę,
który uśmiercił Andhakę,
lotosooki z miłością
sławił fikuśnookiego:

66 „Z ciebie, twórcy bytów,
powstał ten zbiór bytów,
dzisiaj to strażnicy,
nad światem bogowie,
przeniknąwszy ziemię,
ochronę jej dają —
tyś, Boże, ich stworzył
przed tym, co najstarsze.

67 Bogowie, demony,
rakszasy, piśaće,
węże, ludzie, ptaki,
gandharwy, jakszowie,
oddzielne gromady
istot, cały wszechświat
z ciebie to powstały,
dlatego znasz wszystko.
Obrzędy dla Indry,
dla Jamy, Waruny,
dla skarbnika bogów,
Mitry, Twasztra, Somy,
w istocie dla ciebie
one są spełniane.

68 Kształty wraz ze światłem
i dźwięki z przestworzem,
powietrze z dotykiem,
smaki razem z wodą,
zapachy wraz z ziemią,
żądza, Brahma, brahman,
a także bramini,
co stoi i chodzi,
wszystko, co jest tutaj —
z ciebie wyłonione.

69 To z wody powstają
oddzielnie kropelki,
a z ich połączenia
znów tworzy się jedność.
Mądry więc odrzuca
powstanie, łączenie
i z wszelkim stworzeniem
do jedni on dąży.

70 Boskością zakryte
dwa umysłu ptaki,
pippal* z gałęziami
co rosną do dołu,
i siedmiu strażników,
i dziesięciu innych,
którzy to władają
tym miasta przybytkiem —
choć ty ich stworzyłeś,
od nich tyś daleko.
Co było, jest, będzie,
to, co niedostępne,
z ciebie się wyłonił
wszechświat z siedzibami.

71 Jestem twym czcicielem.
Wielbiącego wspieraj,
i nigdy mnie nie krzywdź
tym, co złe, szkodliwe.
Mądry, co zna ciebie,
nie myśląc o innym,
jako jaźń wszech jaźni,
do brahmana zdąża.

72 Więc wychwalam ciebie,
pragnąc twojej sławy,
rozmyślam o tobie,
kiedy jesteś z bykiem.
Choć rzadkie, co pragnę,
ziść mi pierwszy z bogów,
a żem cię opiewał,
nie bądź mi przeciwny”.

73 Sinoszyi, niepojęty,
wysławiany przez uczonych,
dzierżca Pinaki darował
dar ów godnemu bogowi.

Sinoszyi rzekł:
74 Z mojej łaski, Narajano,
będziesz między zrodzonymi
wśród gandharwów, bogów, ludzi
niezmierzoną miał potęgę.

75 Nie będą się z tobą równać
bogowie, antybogowie,
węże, piśaćowie, ludzie,
rakszasowie, gandharwowie,

76 węże wielokapturowe,
ptaki ani żadne zwierzę.
Nikt cię, choćby i był bogiem,
podczas starcia nie pokona.

77 Ni pociskiem, ni piorunem,
ani ogniem czy też wiatrem,
ani mokrym, ani suchym,
ruchomym czy nieruchomym,

78 nikt ci krzywdy już nie sprawi,
z mojej łaski, w żaden sposób.
Nawet gdybyś walczył ze mną,
sprawię, że górować będziesz.

Wjasa rzekł:
79 Odkąd to błogosławieństwo
Śauri onegdaj otrzymał,
bóg ów wszędzie podróżuje
i swą złudą świat omracza.

80 Zrodził się z ascezy jego
wielki mędrzec zwany Narą.
Jest on równy temu bogu,
ty go znasz jako Ardźunę.

81 Ci wieszczowie dwaj wśród bogów
najwcześniejszych są najstarsi.
By wspomagać ziemskie sprawy,
rodzą się w każdym eonie.

82 O przemądry, wielkiej myśli,
tyś jest Rudrą narodzonym
z pełni czynów i ascezy,
jesteś gniewem, co wstał z żaru.

83 Tyś jak bóg inteligentny,
świat poznałeś jako Bhawę*,
więc ascezie się oddałeś,
pragnąc sprawić mu przyjemność.

84 Z gliny postać wykonałeś
nową, świętą tego Pana.
Czciłeś go ofiarą, darem
i modlitwą, o szacowny.

85 Pierwszy z bogów, tak wielbiony,
wielce z ciebie stał się rady
i licznymi dary darzył,
które ciągle są w twym sercu.

86 Ród, asceza, czyn i joga
tych dwóch wielkie, jak i twoje.
Oni czcili boga w lindze,
ty w idolu, w każdej erze.

87 Kto zna Bhawę w każdym kształcie,
w lindze wielbi postać Pana,
w nim jest wieczna joga jaźni
oraz joga wszystkich nauk.

88 Więc wielbili ją bogowie
i siddhowie, i wieszczowie,
tęskniąc w świecie tym do wiecznej,
do siedziby transcendentnej.

89 Z Rudry powstał Bujnowłosy
i jest on czcicielem Rudry.
Kryszna winien być wielbiony
ofiarami, gdyż jest wieczny.

90 Kto zna Bhawę w każdym kształcie,
w lindze wielbi postać Pana,
temu wielką radość niesie
ten, co byka ma w sztandarze.

Sańdźaja rzekł:
91 Usłyszawszy jego słowa,
Drony syn, wielki rydwannik,
zaraz oddał pokłon Rudrze
i rozmyślał o Keśawie.

92 Jaźń we władzy, włos zjeżony,
tak wieszczowi się pokłonił,
na plac boju powróciwszy,
wieścił zawieszenie broni.

93 Panie ludów, Pandawowie,
przygnębieni Kaurawowie
powściągnęli swoje siły,
gdy zabity został Drona.

94 Przez pięć dni walką dowodząc,
Drona zastępy wytracał,
teraz wszedł do świata Brahmy,
bramin w Wedzie obeznany.