7.167. Przemowa Ardźuny

Sańdźaja rzekł:
1 Gdy ów pocisk Narajany
został w boju uwolniony,
zawiał wiatr z kroplami deszczu,
zabrzmiał grom w bezchmurnym niebie.

2 Ziemia cała dygotała,
wzburzył wody swe ocean,
rzeki, co do niego bieżą,
wbrew nurtowi popłynęły.

3 Wierchy górskie, o Bharato,
gwałtem były rozdzierane,
a zwierzęta w lewą stronę
synów Pandu okrążały.

4 Ciemność Słońce przesłoniła,
które mętnym się wydało,
zewsząd stwory trupożerne
ucieszone się zbiegały.

5 Bogowie, synowie Danu,
gandharwowie w wielkiej trwodze,
gdy ujrzeli straszny zamęt:
„Skąd on?” pytać się poczęli.

6 Dygotali władcy ziemi
i świadomość swą tracili,
gdy ujrzeli pocisk straszny,
wielce groźny syna Drony.

Dhrytarasztra rzekł:
7 Kiedy żalem udręczony,
znieść nie mogąc klęski ojca,
Drony syn powstrzymał armie
swoich wrogów podczas starcia

8 i ujrzeli Pandawowie
atak Kurów — cóż radzili,
by ochronić Dhrysztadjumnę,
o tym powiedz mi, Sańdźajo.

Sańdźaja rzekł:
9 Rejteradę twoich synów
wcześniej widział Judhiszthira,
teraz słysząc wielki tumult,
tak się ozwał do Ardźuny:

10 „Kiedy preceptora Dronę
Dhrysztadjumna w boju zmorzył,
jak wielkiego antyboga
Wrytrę zabił Gromodzierżca,

11 ci biedacy, Dóbr Zdobywco,
w swe zwycięstwo nie wierzyli,
o ratunku tylko myśląc,
Kaurawowie wszem pierzchali.

12 Jedni woje z rydwanami
w wirze, ze złamanym dyszlem,
z bocznym woźnicą zabitym,
bez flag, godła, parasola,

13 wspiąwszy się na kosz rozbity,
konie w trwodze, omdlewali.
Inni w strachu do pośpiechu
piętą rumaki naglili,
w wozach gnali przerażeni —
jarzmo, koło, oś złamane.

14 Przyszpilonych żelaznymi
strzały do słoniowych grzbietów,
z chwiejnym siodłem unosiły
w świata strony biedne bestie.

15 Inni bez oręża, zbroi,
z wozów na ziemię lecieli,
rozrywani kół obręczą,
przez zwierzęta tratowani.

16 »Miły!«, »Synu!« w głos krzyczeli,
uciekali w strachu inni,
wzajem się nie poznawali —
słabość męstwo pokonała.

17 Dźwigali dotkliwie rannych
synów, ojców, braci, druhów,
pierwej zbroje im ściągnąwszy,
wodą ciała obmywali.

18 Będąc w takim położeniu,
w odwrocie po śmierci Drony,
któż ich do powrotu skłonił?
Powiedz, jeśliś wyrozumiał.

19 Rżenie koni, ryki słoni
oraz turkot kół obręczy,
w każdej stronie wielce głośny
zgiełk zmieszany z sobą słychać.

20 Dźwięk potężny, dojmujący
wstaje z oceanu Kurów
i przybiera coraz bardziej,
moi ludzie wskroś dygoczą.

21 Ten jeżący włoski tumult,
głośny, może unicestwić
razem z Indrą trójświat cały —
tak uważam w swoim sercu.

22 Myślę, że to Gromodzierżcy*
ryk straszliwy, gdy chce pomóc
Kaurawom po śmierci Drony.
Oto nadciąga Wasawa!

23 Słysząc, o Zdobywco Bogactw,
ów straszliwy, gromki odgłos,
słonie, rydwannicy w strachu,
włoski jeżą się w podniecie.

24 Któryż to rydwannik wskrzesza
armię Kurów wpierw rozdartą,
by walczyli, ich zawraca
ku potyczce jak król bogów?”.

Ardźuna rzekł:
Wziąwszy w garść się, twardo stoją,
skorzy do okrutnych czynów,
Kaurawowie dmą w swe konchy,
mając wsparcie w jego męstwie.

26 Królu, w tym tkwi twa wątpliwość,
gdy zmarł mistrz, co broń odłożył,
skąd ten dźwięk się rozprzestrzenia,
który wskrzesza Dhartarasztrów.

27 Skromny jest i długoręki,
teraz niczym słoń w amoku
uwolnił od strachu Kurów —
powiem, kim jest ten wojownik.

28 W czas narodzin jego Drona
rozdał złoto i krów tysiąc
braminom godnym szacunku…
wszak to ryczy Aśwatthaman!

29 W chwili, kiedy się narodził,
niczym ogier Uććaihśrawas
rżeniem mąż ów wstrząsnął ziemią
i trójświatem po granice.

30 Słysząc to, głos bezcielesny
jego imię wypowiedział:
„Aśwatthaman” — ten bohater
dzisiaj ryczy, synu Pandu.

31 Jakby nie miał mistrz opieki,
zgładził go ów wnuk Pryszaty*,
czyn ten godny potępienia
jego opiekuna zbudził.

32 Jako że naszego mistrza
Pańćalja za włosy chwycił,
Drony syn, co zna swe męstwo,
nigdy tego nie daruje.

33 Z kłamstwem do mistrza podszedłeś,
mając na względzie królestwo,
choć się zowiesz znawcą prawa,
to bezprawie popełniłeś.

34 „Jest mym uczniem ów syn Pandu,
wszelka prawość w nim spoczywa,
wszak by kłamstwa nie powiedział” —
taką ufność miał on w tobie.

35 Kłamstwo, ale w skórze prawdy,
jak to zowią, powiedziałeś,
tak do mistrza się zwracając:
„oto »słoń« został zabity!”.

36 Więc porzucił on swój oręż,
bez poczucia „moje” usiadł,
w bólu wycofał świadomość,
mężny, kiedy ty patrzyłeś.

37 W swej miłości rodzicielskiej
twarz odwrócił żalem zdjęty,
rzucił ziemskie obowiązki —
mistrz zabity przez studenta.

38 Ty niecnością uśmierciłeś
mistrza, gdy odłożył oręż,
teraz z swymi doradcami
chroń Parszatę, jeśli zdołasz.

39 Mistrza syn, co stracił ojca,
w złości wszystkich nas wytraci,
raczej ustrzec nie zdołamy
dziś Pryszaty sukcesora.

40 Wszem istotom on życzliwy,
zdolny do nadludzkich czynów,
spali dziś nas w boju, wiedząc,
że szarpano włosy ojca.

41 Chociażem tak głośno krzyczał,
chcąc ocalić preceptora,
lekceważąc ludzką prawość,
student zamordował mistrza.

42 Większość życia już za nami,
ledwo resztka pozostała,
teraz czyn ten potępiony,
co zostało, to ukrócił.

43 W życzliwości był jak ojciec
i jak ojciec wedle prawa.
Dla królestwa, co przemija,
zabiliśmy preceptora.

44 O monarcho wszego świata,
Dhrytarasztra całą ziemię
wraz z synami jej chciwymi
Dronie oraz Bhiszmie oddał.

45 Chociaż był on na ich wikcie,
żywiony przez naszych wrogów,
to nas wybrał mistrz na dzieci,
a mnie nawet ponad innych.

46 Bronie złożył niezmożony,
słowem twym w boju zabity.
Nawet Stuofiarny* w walce
nie mógł życia go pozbawić.

47 Głupi my, nieszczęśni wielce,
draństwa się dopuściliśmy
względem starca, preceptora,
życzliwego dobroczyńcy.

48 „Indry syn* dla mnie porzuci
dzieci, braci, ojców, żony,
i z miłości do mnie życie” —
mistrz mój dobrze wiedział o tym.

49 Nawet ja, żądny królestwa,
nie pomogłem, gdy umierał.
Dzisiaj z pochyloną głową
więc na piekło zasłużyłem.

50 Bramina, co broń odłożył,
mędrca, starca, preceptora
dla królestwa, gdy zabiłem,
śmierć mi lepsza niźli życie.