Autorzy

Opracowali (indika 2026):
(tłumaczenie)

Anna Trynkowska
(komitet redakcyjny)
Andrzej Babkiewicz, Joanna Jurewicz, Monika Nowakowska,
Sven Sellmer, Przemysław Szczurek, Anna Trynkowska
(redakcja techniczna)
Karina Babkiewicz
(przygotowanie tekstu, skład, zamieszczenie na stronie)
Sven Sellmer i Andrzej Babkiewicz

Tłumaczenie finansowane w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki”
w latach 2017–2023, numer projektu 0357/NPRH5/H22/84/2017.

महाभारत

Mahābhārata

8. Księga Karny (Karṇaparvan)

***

8.22-69 Siedemnasty dzień bitwy

8.35. Pojedynek Karny i Satjakiego

Streszczenie rozdziału:

dhṛtarāṣṭra uvāca
suduṣkaram idaṃ karma kṛtaṃ bhīmena saṃjaya |
yena karṇo mahābāhū rathopasthe nipātitaḥ ||8.35.1||

karṇo hy eko raṇe hantā sṛñjayān pāṇḍavaiḥ saha |
iti duryodhanaḥ sūta prābravīn māṃ muhur muhuḥ ||8.35.2||

parājitaṃ tu rādheyaṃ dṛṣṭvā bhīmena saṃyuge |
tataḥ paraṃ kim akarot putro duryodhano mama ||8.35.3||

saṃjaya uvāca
vibhrāntaṃ prekṣya rādheyaṃ sūtaputraṃ mahāhave |
mahatyā senayā rājan sodaryān samabhāṣata ||8.35.4||

śīghraṃ gacchata bhadraṃ vo rādheyaṃ parirakṣata |
bhīmasenabhayāgādhe majjantaṃ vyasanārṇave ||8.35.5||

te tu rājñā samādiṣṭā bhīmasenajighāṃsavaḥ |
abhyavartanta saṃkruddhāḥ pataṃgā iva pāvakam ||8.35.6||

śrutāyur durdharaḥ krātho vivitsur vikaṭaḥ samaḥ |
niṣaṅgī kavacī pāśī tathā nandopanandakau ||8.35.7||

duṣpradharṣaḥ subāhuś ca vātavegasuvarcasau |
dhanurgrāho durmadaś ca tathā sattvasamaḥ sahaḥ ||8.35.8||

ete rathaiḥ parivṛtā vīryavanto mahābalāḥ |
bhīmasenaṃ samāsādya samantāt paryavārayan |
te vyamuñcañ śaravrātān nānāliṅgān samantataḥ ||8.35.9||

sa tair abhyardyamānas tu bhīmaseno mahābalaḥ |
teṣām āpatatāṃ kṣipraṃ sutānāṃ te narādhipa |
rathaiḥ pañcāśatā sārdhaṃ pañcāśan nyahanad rathān ||8.35.10||

vivitsos tu tataḥ kruddho bhallenāpāharac chiraḥ |
sakuṇḍalaśirastrāṇaṃ pūrṇacandropamaṃ tadā |
bhīmena ca mahārāja sa papāta hato bhuvi ||8.35.11||

taṃ dṛṣṭvā nihataṃ śūraṃ bhrātaraḥ sarvataḥ prabho |
abhyadravanta samare bhīmaṃ bhīmaparākramam ||8.35.12||

tato 'parābhyāṃ bhallābhyāṃ putrayos te mahāhave |
jahāra samare prāṇān bhīmo bhīmaparākramaḥ ||8.35.13||

tau dharām anvapadyetāṃ vātarugṇāv iva drumau |
vikaṭaś ca samaś cobhau devagarbhasamau nṛpa ||8.35.14||

tatas tu tvarito bhīmaḥ krāthaṃ ninye yamakṣayam |
nārācena sutīkṣṇena sa hato nyapatad bhuvi ||8.35.15||

hāhākāras tatas tīvraḥ saṃbabhūva janeśvara |
vadhyamāneṣu te rājaṃs tadā putreṣu dhanviṣu ||8.35.16||

teṣāṃ saṃlulite sainye bhīmaseno mahābalaḥ |
nandopanandau samare prāpayad yamasādanam ||8.35.17||

tatas te prādravan bhītāḥ putrās te vihvalīkṛtāḥ |
bhīmasenaṃ raṇe dṛṣṭvā kālāntakayamopamam ||8.35.18||

putrāṃs te nihatān dṛṣṭvā sūtaputro mahāmanāḥ |
haṃsavarṇān hayān bhūyaḥ prāhiṇod yatra pāṇḍavaḥ ||8.35.19||

te preṣitā mahārāja madrarājena vājinaḥ |
bhīmasenarathaṃ prāpya samasajjanta vegitāḥ ||8.35.20||

sa saṃnipātas tumulo ghorarūpo viśāṃ pate |
āsīd raudro mahārāja karṇapāṇḍavayor mṛdhe ||8.35.21||

dṛṣṭvā mama mahārāja tau sametau mahārathau |
āsīd buddhiḥ kathaṃ nūnam etad adya bhaviṣyati ||8.35.22||

tato muhūrtād rājendra nātikṛcchrād dhasann iva |
virathaṃ bhīmakarmāṇaṃ bhīmaṃ karṇaś cakāra ha ||8.35.23||

viratho bharataśreṣṭhaḥ prahasann anilopamaḥ |
gadāhasto mahābāhur apatat syandanottamāt ||8.35.24||

nāgān saptaśatān rājann īṣādantān prahāriṇaḥ |
vyadhamat sahasā bhīmaḥ kruddharūpaḥ paraṃtapaḥ ||8.35.25||

dantaveṣṭeṣu netreṣu kambheṣu sa kaṭeṣu ca |
marmasv api ca marmajño ninadan vyadhamad bhṛśam ||8.35.26||

tatas te prādravan bhītāḥ pratīpaṃ prahitāḥ punaḥ |
mahāmātrais tam āvavrur meghā iva divākaram ||8.35.27||

tān sa saptaśatān nāgān sārohāyudhaketanān |
bhūmiṣṭho gadayā jaghne śaranmeghān ivānilaḥ ||8.35.28||

tataḥ subalaputrasya nāgān atibalān punaḥ |
pothayām āsa kaunteyo dvāpañcāśatam āhave ||8.35.29||

tathā rathaśataṃ sāgraṃ pattīṃś ca śataśo 'parān |
nyahanat pāṇḍavo yuddhe tāpayaṃs tava vāhinīm ||8.35.30||

pratāpyamānaṃ sūryeṇa bhīmena ca mahātmanā |
tava sainyaṃ saṃcukoca carma vahnigataṃ yathā ||8.35.31||

te bhīmabhayasaṃtrastās tāvakā bharatarṣabha |
vihāya samare bhīmaṃ dudruvur vai diśo daśa ||8.35.32||

rathāḥ pañcaśatāś cānye hrādinaś carmavarmiṇaḥ |
bhīmam abhyadravaṃs tūrṇaṃ śarapūgaiḥ samantataḥ ||8.35.33||

tān sasūtarathān sarvān sapatākādhvajāyudhān |
pothayām āsa gadayā bhīmo viṣṇur ivāsurān ||8.35.34||

tataḥ śakuninirdiṣṭāḥ sādinaḥ śūrasaṃmatāḥ |
trisāhasrā yayur bhīmaṃ śaktyṛṣṭiprāsapāṇayaḥ ||8.35.35||

tān pratyudgamya yavanān aśvārohān varārihā |
vicaran vividhān mārgān ghātayām āsa pothayan ||8.35.36||

teṣām āsīn mahāñ śabdas tāḍitānāṃ ca sārvaśaḥ |
asibhiś chidyamānānāṃ naḍānām iva bhārata ||8.35.37||

evaṃ subalaputrasya trisāhasrān hayottamān |
hatvānyaṃ ratham āsthāya kruddho rādheyam abhyayāt ||8.35.38||

karṇo 'pi samare rājan dharmaputram ariṃdamam |
śaraiḥ pracchādayām āsa sārathiṃ cāpy apātayat ||8.35.39||

tataḥ saṃpradrutaṃ saṃkhye rathaṃ dṛṣṭvā mahārathaḥ |
anvadhāvat kiran bāṇaiḥ kaṅkapatrair ajihmagaiḥ ||8.35.40||

rājānam abhi dhāvantaṃ śarair āvṛtya rodasī |
kruddhaḥ pracchādayām āsa śarajālena mārutiḥ ||8.35.41||

saṃnivṛttas tatas tūrṇaṃ rādheyaḥ śatrukarśanaḥ |
bhīmaṃ pracchādayām āsa samantān niśitaiḥ śaraiḥ ||8.35.42||

bhīmasenarathavyagraṃ karṇaṃ bhārata sātyakiḥ |
abhyardayad ameyātmā pārṣṇigrahaṇakāraṇāt |
abhyavartata karṇas tam ardito 'pi śarair bhṛśam ||8.35.43||

tāv anyonyaṃ samāsādya vṛṣabhau sarvadhanvinām |
visṛjantau śarāṃś citrān vibhrājetāṃ manasvinau ||8.35.44||

tābhyāṃ viyati rājendra vitataṃ bhīmadarśanam |
krauñcapṛṣṭhāruṇaṃ raudraṃ bāṇajālaṃ vyadṛśyata ||8.35.45||

naiva sūryaprabhāṃ khaṃ vā na diśaḥ pradiśaḥ kutaḥ |
prājñāsiṣma vayaṃ tābhyāṃ śarair muktaiḥ sahasraśaḥ ||8.35.46||

madhyāhne tapato rājan bhāskarasya mahāprabhāḥ |
hṛtāḥ sarvāḥ śaraughais taiḥ karṇamādhavayos tadā ||8.35.47||

saubalaṃ kṛtavarmāṇaṃ drauṇim ādhirathiṃ kṛpam |
saṃsaktān pāṇḍavair dṛṣṭvā nivṛttāḥ kuravaḥ punaḥ ||8.35.48||

teṣām āpatatāṃ śabdas tīvra āsīd viśāṃ pate |
uddhūtānāṃ yathā vṛṣṭyā sāgarāṇāṃ bhayāvahaḥ ||8.35.49||

te sene bhṛśasaṃvigne dṛṣṭvānyonyaṃ mahāraṇe |
harṣeṇa mahatā yukte parigṛhya parasparam ||8.35.50||

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ madhyaṃ prāpte divākare |
yādṛśaṃ na kadā cid dhi dṛṣṭapūrvaṃ na ca śrutam ||8.35.51||

balaughas tu samāsādya balaughaṃ sahasā raṇe |
upāsarpata vegena jalaugha iva sāgaram ||8.35.52||

āsīn ninādaḥ sumahān balaughānāṃ parasparam |
garjatāṃ sāgaraughāṇāṃ yathā syān nisvano mahān ||8.35.53||

te tu sene samāsādya vegavatyau parasparam |
ekībhāvam anuprāpte nadyāv iva samāgame ||8.35.54||

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ ghorarūpaṃ viśāṃ pate |
kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca lipsatāṃ sumahad yaśaḥ ||8.35.55||

kurūṇāṃ garjatāṃ tatra avicchedakṛtā giraḥ |
śrūyante vividhā rājan nāmāny uddiśya bhārata ||8.35.56||

yasya yad dhi raṇe nyaṅgaṃ pitṛto mātṛto 'pi vā |
karmataḥ śīlato vāpi sa tac chrāvayate yudhi ||8.35.57||

tān dṛṣṭvā samare śūrāṃs tarjayānān parasparam |
abhavan me matī rājan naiṣām astīti jīvitam ||8.35.58||

teṣāṃ dṛṣṭvā tu kruddhānāṃ vapūṃṣy amitatejasām |
abhavan me bhayaṃ tīvraṃ katham etad bhaviṣyati ||8.35.59||

tatas te pāṇḍavā rājan kauravāś ca mahārathāḥ |
tatakṣuḥ sāyakais tīkṣṇair nighnanto hi parasparam ||8.35.60||

Dhrytarasztra rzekł:
Trudnego bardzo czynu dokonał Bhima, Sańdźajo, że Karnę długorękiego na siedzenie rydwanu jego powalił. „To Karna sam jeden w bitwie Sryńdźajów i Pandawów zabije!” — tak Durjodhana, bardzie, oznajmiał mi raz za razem. Pokonał jednak w boju Bhima syna Radhy — cóż syn mój Durjodhana uczynił na ten widok?

Sańdźaja rzekł:
Widząc, że Syna Woźnicy z armią jego wielką wróg w starciu we wzburzenie wprawił, do braci swych Durjodhana, królu, w te oto ozwał się słowa:

— [5] Jedźcie prędko, pomyślności wam życzę! Syna Radhy chrońcie, co w oceanie nieszczęścia się pogrąża, niezgłębionym za sprawą strachu przed Bhimaseną!

Oni zaś na króla ten rozkaz, chcąc zabić Bhimasenę, natarli nań, rozwścieczeni, niczym ćmy, co do ognia lecą… Śrutajus, Durdhara, Kratha, Wiwitsu, Wikata i Sama, Niszangin, Kawaćin i Paśin, Nanda i Upanandaka, Duszpradharsza i Subahu, Watawega i Suwarćas, Dhanurgraha i Durmada, a także Sattwasama i Saha, w otoczeniu innych rydwanników, bohaterscy wszyscy i mocarni, do Bhimaseny się zbliżywszy, okrążyli go, strzał przeróżnych chmary zewsząd weń posyłając.

[10] Zadręczany strzałami tymi ów Bhimasena mocarny nadjeżdżającym prędko synom twym, panie ludzi, pięćdziesiąt rydwanów z pięćdziesięcioma rydwannikami powalił. Następnie, gniewu pełen, strzałą na niedźwiedzie głowę Wiwitsu urwał, w hełmie i z kolczykami, księżycowi w pełni podobną; zabity przez Bhimę, wielki królu, na ziemię padł wówczas Wiwitsu. Spostrzegłszy, że bohater ów poległ, bracia jego, panie, popędzili w bitwie wszyscy na strasznego w natarciu Bhimę. Wtedy Bhima, w natarciu straszny, dwóm innym synom twym życie odebrał w tym wielkim boju kolejnymi dwiema strzałami na niedźwiedzie. I Wikata, i Sama, obaj synom bogów równi, runęli na ziemię, królu, jak przez wiatr złamane dwa drzewa. [15] Potem Bhima pośpiesznie Krathę do siedziby Jamy wyprawił bardzo ostrą strzałą z żelaza — zabity, ów na ziemię się zwalił. Lament gwałtowny podniósł się na to pośród zabijanych łuczników, synów twych, władco ludzi. Gdy wzburzyło się tak ich wojsko, Bhimasena mocarny Nandę i Upanandę w boju do siedziby Jamy wyprawił. Poruszeni, ze strachem uciekli synowie twoi, Bhimasenę w starciu ujrzawszy, co niszczycielskim bogiem śmierci Jamą się zdawał…

Synów twych powalanych zaś widząc, dumny Syn Woźnicy konie swe o barwie piór gęsi ponownie ku Pandawie skierował. [20] Konie te, wielki królu, którymi powoził król Madrów*, poganiane, do rydwanu Bhimaseny dotarłszy, z końmi jego w walce się zwarły. Starcie Karny z Pandawą w bitwie, panie ludu, pełne rozgardiaszu było, potworne, budzące grozę! Spostrzegłszy, że rydwannicy owi dwaj wielcy w boju się spotkali, zadumałem się: „Jak, zaiste, to wszystko dzisiaj się potoczy?”. Następnie, już po chwili, Indro wśród królów, bez zbytniego trudu, jakby szydząc, Bhimę o czynach straszliwych Karna rydwanu pozbawił.

Rydwan wspaniały straciwszy, długoręki Bharata prześwietny ze śmiechem zeskoczył zeń, wiatrowi podobny, z maczugą w dłoni. [25] Siedemset nacierających nań słoni o kłach niczym dyszle, królu, rozproszył potem prędko Bhima, pełen gniewu wrogów dręczyciel. Z krzykiem gwałtownie rozproszył je czułych punktów ów znawca, ciosy zadając im w dziąsła, oczy, łby, skronie i inne punkty czułe. Przerażone, słonie do ucieczki przed nim się rzuciły; zawrócone jednak przez kornaków, otoczyły go znowu, jakby chmury spowiły słońce. Na ziemi stojąc, tłukł maczugą Bhima siedemset słoni tych wraz z ich jeźdźcami, bronią i godłami, tak jak jesienne obłoki wiatr smaga. Później syna Subali* pięćdziesiąt dwa słonie przepotężne zabił jeszcze w bitwie syn Kunti. [30] Ponad setkę rydwanów powalił również Pandawa w boju; niezrównanych piechurów setkami też powalał, armię twą dręcząc.

Przez słońce i wielkiego duchem Bhimę tak rażona, skurczyła się armia twa, niczym w ogień wrzucona skóra… Ze strachu przed Bhimą drżący stronnicy twoi, byku wśród Bharatów, porzucili go w starciu, pierzchając na wszystkie strony. Pięciuset innych jednak hałaśliwych rydwanników w zbrojach i z tarczami prędko się nań zewsząd rzuciło, strzał masy wypuszczając. Wraz z woźnicami, rydwanami, chorągwiami, godłami i orężem wybił ich wszystkich maczugą Bhima, jak Wisznu asurów zabija. [35] Następnie trzy tysiące wyznaczonych przez Śakuniego jeźdźców konnych, co sławą bohaterów się cieszyli, ruszyło na Bhimę z włóczniami, lancami i rzutkami w dłoniach. Wyjechał naprzeciw Jawanów tych, koni dosiadających, ów wrogów znamienitych zabójca; przeróżnymi drogami krążąc, niszczyć ich jął i wybijać. Hałas wielki się pośród nich podniósł, gdy rażeni wszędzie przezeń byli, jak gdyby, potomku Bharaty, trzeszczały ścinane mieczami trzciny. A kiedy trzy tysiące koni wspaniałych syna Subali tak zabił, na inny rydwan wsiadł Bhima i w gniewie ku synowi Radhy się skierował.

Karna zaś tymczasem, królu, syna Dharmy*, pogromcę wrogów, strzałami swymi spowił w starciu; woźnicę mu także powalił. [40] Odjechał wówczas pędem rydwan Judhiszthiry z placu boju; ujrzawszy to, pognał za nim Karna, rydwannik wielki, dalszymi strzałami go zarzucając, z piórami czapli, o locie prostym. Gdy tak ku królowi śpieszył, niebo i ziemię strzałami przesłaniając, Syn Wiatru*, gniewu pełen, przykrył go własnych strzał siecią. Zawrócił wtedy prędko syn Radhy, wrogów niszczyciel; kolejnymi strzałami ostrymi zewsząd Bhimę w odwecie spowił.

Kiedy jednak, potomku Bharaty, na rydwanie Bhimaseny tak się skupiał, Satjaki* dręczyć go począł, wielki duchem ponad miarę wszelką, od tyłu nań natarłszy. Choć udręczony srodze strzałami Satjakiego, przeciwstawił mu się Karna. Zwarli się jeden z drugim w walce mężowie owi dumni, byki dwa prawdziwe. Strzały rozmaite wypuszczając, pośród łuczników wszystkich aż rozbłyśli! [45] Na niebie ukazała się wówczas, Indro wśród królów, rozpostarta przez nich obu sieć strzał groźna, wyglądem swym postrach budząca, jak głowa żurawia czerwona*. Za sprawą strzał tysiącami przez mężów owych dwóch wypuszczanych ani blasku słońca nie widzieliśmy, ani nieba; nie wiedzieliśmy, gdzie główne, a gdzie pośrednie są świata strony… Cały blask wielki palącego słońca w południe, królu, przesłoniły wtedy te strzał masy potomka Madhu* i Karny!

Widząc zaś, że syn Subali, Krytawarman, syn Drony*, syn Adhirathy* i Krypa z Pandawami się potykają, ponownie zawrócili Kaurawowie. Gdy pędem nadciągali, dźwięk donośny rozlegał się, panie ludu, przerażający niczym odgłos wzburzonych sztormem oceanów. [50] A kiedy ujrzały się nawzajem w bitwie tej wielkiej gwałtownie poruszone dwie armie, jedna z drugą w boju się zwarły, silnym przejęte dreszczem. Rozgorzała następnie walka, jakiej nie widziano nigdy przedtem ani nie słyszano; słońce tymczasem w połowie dziennej swej drogi się znalazło.

Strumień wojska z wrogiego wojska strumieniem gwałtownie w starciu się zlewał; płynął ku niemu wartko, tak jak wód strumień — do oceanu. Hałas wielki się podniósł, gdy wojska te fale ryczeć jęły na siebie nawzajem, jakby fale oceanu ryczały! Gdy tak jedna z drugą zwarły się w boju armie te prędkie, jedną się stały, jak zlewające się ze sobą dwie rzeki. [55] Rozgorzała następnie budząca grozę walka, panie ludu, między Kaurawami a Pandawami, co sławę ogromną zdobyć pragnęli wszyscy.

Przeróżne głosy wrzeszczących potomków Kuru bez przerwy słychać tam wtedy było; po imieniu, potomku Bharaty, wzajemnie do siebie się zwracali. Jakakolwiek bowiem obelga komukolwiek z nich przyszła do głowy — czy to pod adresem ojca, czy też matki wroga, co do jego czynów, czy też charakteru — żadnej wykrzyczeć w bitwie ów nie omieszkał. Bohaterów widząc, co tak jeden z drugiego szydzili w boju, pomyślałem sobie, królu: „Już nie żyją!”. Na widok postaci mężów owych — gniewu pełnych, o niezmierzonym ducha żarze — strach zdjął mnie gwałtowny: „Jak się to wszystko potoczy?”. [60] Potem Pandawowie i Kaurawowie, królu, wielcy rydwannicy, ciąć się jęli strzałami ostrymi, nawzajem się zabijając…