8.26. Śalja wychwala Ardźunę

Durjodhana rzekł:
Ten oto król Madrów, Karno, rydwanem twym pokieruje. Woźnica to lepszy od Kryszny, niczym Matali, władcy bogów* woźnica! Jak ów Matali powozi zaprzęgiem konnym Hariego*, tak twego rydwanu końmi Śalja dziś będzie powozić. Gdy ty jako wojownik na rydwanie staniesz z władcą Madrów jako woźnicą, z pewnością wówczas syn Prythy*, choć to rydwannik prześwietny, pokonać was w boju nie zdoła!

Sańdźaja rzekł:
Potem do króla Madrów śmiałego, co końmi wspaniałymi w bitwie powoził, Durjodhana znów, królu, w te oto ozwał się słowa:

— [5] Ochraniany przez ciebie, syn Radhy* Zdobywcę Bogactw* zwycięży!

Słysząc to, potomku Bharaty, ów na rydwan wsiadł z okrzykiem:

— Wedle życzenia!

Ucieszył się Karna z przybycia Śalji i pośpiesznie raz za razem go prosił:

— Woźnico, rydwan swój dla mnie wyszykuj!

Zwycięski rydwan wyborny, miastu gandharwów podobny, należycie więc ów wyszykował i przyprowadził panu swemu, życząc mu:

— Zwyciężaj!

Pobłogosławiony najpierw przez kapłana królewskiego*, Wed znawcę, rydwan ten uczcił Karna, rydwannik znamienity, zgodnie z reguł rytualnych nakazem. Starannie go okrążył, stale po prawej go mając, po czym hołd oddał słońcu. Władcy Madrów, co stał w pobliżu, wsiąść na rydwan następnie polecił. [10] Na rydwan Karny prześwietny, wielki i niezwyciężony, wsiadł wówczas Śalja; wielkiego żaru ducha pełen, lwem stojącym na górze się zdawał! Potem Karna, królu, wsiadł na rydwan swój wspaniały, do Śalji się przyłączając, jakby nad ciemną deszczową chmurą wraz z błyskawicą rozbłysło słońce. Na jednym rydwanie stojąc, słońcu i ogniowi blaskiem równi, jaśnieli jak Surja razem z Agnim na tej samej chmurze na niebie. Wysławiani, większym jeszcze blaskiem rozbłyśli dwaj bohaterowie, niczym Indra i Agni, gdy na zgromadzeniu ofiarnym kapłani* obiaty im składają! Stojący na rydwanie, którego końmi powoził Śalja, straszliwy łuk napinając, Karna słońcem w kręgu halo się zdawał. [15] Na rydwanie prześwietnym stojący z podobnymi promieniom strzałami, jaśniał Karna, tygrys wśród mężów, jak słońce nad górą Mandara!

Gdy już odjeżdżał na rydwanie ów syn Radhy, bohater wielki o niezmierzonym ducha żarze, tak doń przemówił Durjodhana:

— Dokonaj w bitwie, bohaterze, synu Adhirathy, na oczach łuczników wszystkich, wyczynu niełatwego, którego Drona i Bhiszma dokonać nie zdołali! Pragnieniem mym bowiem było, by owi rydwannicy dwaj wielcy koniecznie Ardźunę i Bhimasenę powalili… Bohaterskiego wyczynu tego, którego nie dokonali oni w tym wielkim boju, ty dokonaj, bohaterze, synu Radhy, niczym drugi Piorunoręki*. [20] Schwytaj Króla Prawa* albo zabij Zdobywcę Bogactw i Bhimasenę, czy też Bliźniaków obu*, synów Madri! Zwycięstwa i pomyślności ci życzę. Ruszaj, byku wśród mężów! Wojska wszystkie syna Pandu* obróć w popiół!

Tysiące trąbek i kotłów dziesiątki tysięcy rozbrzmiały pięknie wówczas, jak grzmoty wśród chmur na niebie.

Słowom tym Durjodhany posłuszny, syn Radhy, rydwannik wspaniały na rydwanie, polecił zaprawionemu w boju Śalji:

— Poganiaj konie, długoręki, abym Bogactw Zdobywcę mógł zabić, a także Bhimasenę, Bliźniaków obu i króla Judhiszthirę! [25] Niech Zdobywca Bogactw ujrzy dziś, Śaljo, ramion mych siłę, gdy strzały z piórami czaplimi wypuszczać będę — setkami, a następnie tysiącami. Świetnie zaostrzone strzały wypuszczać będę dzisiaj, by Pandawów zniszczyć i zapewnić zwycięstwo Durjodhanie!

Śalja rzekł:
— Jakże, Synu Woźnicy, pogardzać możesz Pandawami? Znawcami oręża wszelkiego są wszak wszyscy, łucznikami wielkimi, wielkimi rydwannikami. Szczęście mają, niepokonani są i prawdziwie odważni w natarciu; nigdy nie odwracają się od wroga, nawet w samym Śatakratu* postrach budząc! Gdy usłyszysz w bitwie brzęk Gandiwy, niczym pioruna łoskot, to przestaniesz już, synu Radhy, tak się chełpić…

Sańdźaja rzekł:[30] Nie zważając jednak na te słowa przez króla Madrów wypowiedziane, pan ludzi, Karna, oznajmił Śalji:

— Dziś się przekonasz!

Gotowego do boju Karnę widząc, żądnego walki, wielkiego łucznika, Kaurawowie wszyscy, wrogów dręczycielu, w podnieceniu krzyczeć zaczęli. Potem z bębnów łomotem i dudnieniem kotłów, ze strzał świstem i wrzaskami śmiałków przeróżnymi, stronnicy twoi do boju wyruszyli, śmierć prędzej niż odwrót wybrać skłonni.

Gdy zaś Karna również do walki wyruszył wśród wojowników rozradowanych, zatrzęsła się, królu, ziemia i hukiem donośnym rozbrzmiała. Planet wielkich siedem ze słońca wyłaniać się zdawało; gwiazdy spadać jęły, w ogniu stanęły świata strony wszystkie; pioruny waliły z nieba i wichry straszliwe wiały! [35] Zwierząt i ptaków stada armię twą okrążały raz za razem, stale po prawej ją mając — wielkie zapowiadało to niebezpieczeństwo… Konie Karny przy odjeździe na ziemię się przewróciły, a z nieba spadł przerażający deszcz kości! Broń wybuchała płomieniem, dygotały sztandary, wierzchowce, władco ludu, łzy ronić zaczęły.

Te i liczne inne omeny straszliwe pojawiły się tam, panie, Kaurawów zagładę zwiastując; nie zważali oni jednak na nie, przez los omamieni wszyscy… Wyruszającemu do boju Synowi Woźnicy ludzie na ziemi życzyli: „Zwyciężaj!”, stronnicy twoi zaś Pandawów za zwyciężonych już mieli.

[40] Później Waikartana* ów, Buhaj, słoń wśród rydwanników, na rydwanie stojący bohaterskich wrogów zabójca, o męstwa pełnych Bhiszmie i Dronie dumając, rozgorzał cały, potomku Bharaty, blaskiem ogniowi równy! O syna Prythy* wyczynie niezrównanym także rozmyślając, urażoną dumą był trawiony; z gniewu jakby płonąc, zasyczał i z tą oto przemową do Śalji się zwrócił:

— Na rydwanie stojąc i łuk dzierżąc, wcale się nie lękam nawet rozgniewanego wielkiego Indry z piorunem w dłoni! Na myśl o wojownikach poległych pod wodzą Bhiszmy nie opuszcza mnie stałość. Bhiszma i Drona jednak, mężowie bez skazy, wielkiemu Indrze i Wisznu podobni byli, rydwanników wspaniałych, konie i słonie prześwietne zadręczali, nie do zabicia się zdając… To, że wrogowie ich powalili, w starciu do dziś wzburzenie we mnie budzi! Widząc rydwanów, słoni, koni i piechoty oddziały potężne, przez królów strzałami w walce powalone, jakże Nauczyciel*, byk wśród braminów i boskiego oręża znawca, wrogów owych wszystkich w bitwie mógł nie zabić? [45] Ofiarę Drony w tym wielkim boju wspominając, prawdę powiadam wam, posłuchajcie jej, Kaurawowie: nikt inny poza mną jednym* nie pokona w starciu Ardźuny, co podobny jest groźnej śmierci, przybyłej, gdy na nią pora!
Wyszkolenie, łaskawość, siła i stanowczość, oręż boski i skromność — wszystko to Drona posiadał; skoro we władzy śmierci ów mąż wielki duchem się znalazł, to wszystkich innych dziś już za cierpiących w agonii uważam… O niczym pewnym w świecie tym, jak wiadomo, pomyśleć nawet się nie da — wysiłki ludzkie nie są bowiem stałe; skoro Nauczyciel poległ, to któż dziś o słońca wschodzie pychy mógłby być pełen, od wątpliwości wszelkich wolny? Broń, siła, odwaga w natarciu, działanie, dobre postępowanie ani oręż boski nie wystarczą, zaiste, by szczęście człowiekowi zapewnić, skoro tak w bitwie przez wrogów powalony został Nauczyciel… Z żarem ducha niczym ogień i słońce, odwagą Wisznu i Twierdz Niszczycielowi* był podobny, a w mądrości politycznej Bryhaspatiemu i Uśanasowi zawsze dorównywał — oręż jego, choć do zniesienia trudny, jednak go nie ochronił…
[50] Gdy pokonane zostało męstwo synów Dhrytarasztry, gdy żony ich i synowie płaczem się zanoszą, wiem, że to ja działać powinienem, Śaljo! Ku armii wrogów więc ruszaj, gdzie król, syn Pandu*, przysięgom swym wierny, w szyku bojowym stoi, walczyć dalej gotów, a razem z nim Bhimasena i Ardźuna, syn Wasudewy*, Sryńdźajowie i Satjaki* oraz Bliźniacy obaj — któż inny poza mną* mógłby ich zwyciężyć? Dlatego ruszaj prędko, panie Madrów, na Pańćalów, Pandawów i Sryńdźajów! Zabiję ich, jak sądzę, gdy w starciu się z nimi spotkam — albo przed obliczem Drony się stawię… Nie myśl sobie tylko, Śaljo, że między bohaterów owych nie wjadę — niewybaczalna byłaby dla mnie taka przyjaciół zdrada! Życie poświęcając, podążę zatem za Droną. U kresu życia każdy, i głupi, i rozumny, wyzionie ducha, by przed obliczem niszczycielskiego boga śmierci się stawić; na syna Prythy* więc, mężu uczony, ruszę — przeznaczenia wszak powstrzymać się nie da. [55] Szlachetnie wobec mnie postępował zawsze syn syna Wićitrawirji*; przyjemności ulubionych wyrzeknę się zatem, by cel jego ziścić, a nawet życie porzucę, królu, choć porzucić je trudno…
Ten oto rydwan prześwietny dał mi Rama*, z końmi wspaniałymi w zaprzęgu — o osi, co nie skrzypi, ze srebrnym mocowaniem sztandaru, z potrójną złotą pochwą i tarczą z tygrysiej skóry. Po przeglądzie łuków mych pięknych, sztandaru, maczugi i strzał groźnych, miecza błyszczącego, boskiego oręża i konchy białej o dźwięku straszliwym, Śaljo, wsiadłszy na rydwan ten, którego turkot trzaskom uderzeń piorunów jest podobny, z chorągwią, końmi białymi w zaprzęgu i kołczanami ślicznymi, co przydają mu piękna, Ardźunę, byka wśród rydwanników, gwałtownie w starciu zabiję! Jeśli śmierć, co porywa wszystkich, wiecznie czujna, syna Pandu* w bitwie ochrania, to albo zabiję go, w walce się z nim spotkawszy, albo za Bhiszmą udam się do Jamy… [60] A jeśli Jama, Waruna, Kubera i Indra* wraz z zastępami swymi przybędą tu razem w bitwie tej wielkiej, by Pandawę chronić, to co tu dużo mówić — i ich, i jego zwyciężę!

Słysząc mowę tę chęłpiącego się Karny, któremu śpieszno do boju było, zaśmiał się pogardliwie mężny władca Madrów, powstrzymał go i tak mu odparł:

— Przestań, przestań już, Karno, się przechwalać! Zbyt pochopny jesteś, wysoce niestosowne jest też to, co mówisz! Gdzież bowiem Zdobywca Bogactw, najlepszy z mężów, a gdzie ty? Przestań już, głupcze! Siedzibę potomków Jadu widząc, przez Krysznę chronioną, niczym niebo, którego król nieśmiertelnych* strzeże, któż tu poza Ardźuną gwałtownie by porwał owego męża znamienitego młodszą siostrę*? Jaki mąż na tym świecie, spierając się, kto zwierzynę zabił, do walki wyzwałby samego Bhawę*, trójświata stwórcę i boga bogów? — Tylko Ardźuna, dzięki sile swej, potędze pana bogów* równej! [65] Przez cześć dla Agniego strzałami swymi zwyciężył Dźaja* asurów, bogów, węże wielkie, ludzi, Garudę, piśaćów, jakszów i rakszasów, upragnioną przezeń ofiarę w ten sposób mu składając. Czyż nie pamiętasz, Synu Słońca, jak syn Dhrytarasztry*, gdy go w dziczy porwali wrogowie, uwolniony został przez Pandawów, najlepszych z ludzi, co wielu nieprzyjaciół owych pozabijali? Z pewnością pamiętasz, choć czmychnąłeś jako pierwszy, jak miłujący kłótnie synowie Dhrytarasztry uwolnieni zostali przez Pandawów, co zwyciężyli owych wędrowców napowietrznych* zastępy! Również rydwany i wierzchowce armii, zebranej, by porwać bydło, w skład której wchodził Bhiszma, Nauczyciel* i Syn Nauczyciela*, przez męża owego prześwietnego pokonane zostały. Czemuś wtedy Ardźuny nie zwyciężył?
Inne znów starcie wspaniałe oto się zbliża, co do zguby twej doprowadzi… Jeśli ze strachu przed wrogiem nie uciekniesz, Synu Woźnicy, to zginiesz dziś w boju!

Sańdźaja rzekł:[70] Gdy pan Madrów, w dobrym nastroju, obrażając go tak raz za razem, wychwalał wroga, wódz armii Kaurawów, Buhaj*, w gwałtownej złości mu odpowiedział:

— Dość już, dość! Czemuż tak ze mnie szydzisz? Do starcia między mną a nim z pewnością dojdzie niebawem. Jeśli to on mnie zwycięży w tym wielkim boju, niech wtedy szyderstwa twe słusznymi się okażą!

— Zgoda! — wykrzyknął pan Madrów, nic więcej już nie mówiąc.

— Ruszaj! — tak żądny walki Karna mu polecił.

Pomknął ku wrogom wówczas ten rydwan o białych koniach, co Śalję miał za woźnicę, rozpraszając nieprzyjaciół w bitwie, jak słońce ciemność rozprasza! Na rydwanie tym z końmi białymi w zaprzęgu, skórą tygrysią przykrytym, Karna jechał, zadowolony; gdy tylko armię Pandawów zobaczył, pośpiesznie o Zdobywcę Bogactw jął pytać.