Autorzy
Opracowali (indika 2024):
(tłumaczenie)
Andrzej Babkiewicz
(komitet redakcyjny)
Andrzej Babkiewicz, Joanna Jurewicz, Monika Nowakowska,
Sven Sellmer, Przemysław Szczurek, Anna Trynkowska
(redakcja techniczna)
Karina Babkiewicz
(przygotowanie tekstu, skład, zamieszczenie na stronie)
Sven Sellmer i Andrzej Babkiewicz
Tłumaczenie finansowane w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki”
w latach 2017–2023, numer projektu 0357/NPRH5/H22/84/2017.
महाभारत
Mahābhārata
7. Księga Drony (Droṇaparvan)
***
7.122-161 Śmierć Ghatotkaćy (ghaṭotkaca-vadha)
7.170. Uwolnienie pocisku Narajany
Streszczenie rozdziału:
saṃjaya uvāca
tataḥ sa kadanaṃ cakre
ripūṇāṃ droṇanandanaḥ |
yugānte sarvabhūtānāṃ
kālasṛṣṭa ivāntakaḥ ||7.170.1||
dhvajadrumaṃ śastraśṛṅgaṃ
hatanāgamahāśilam |
aśvakiṃpuruṣākīrṇaṃ
śarāsanalatāvṛtam ||7.170.2||
śūlakravyādasaṃghuṣṭaṃ
bhūtayakṣagaṇākulam |
nihatya śātravān bhallaiḥ
so 'cinod dehaparvatam ||7.170.3||
tato vegena mahatā
vinadya sa nararṣabhaḥ |
pratijñāṃ śrāvayām āsa
punar eva tavātmajam ||7.170.4||
yasmād yudhyantam ācāryaṃ
dharmakañcukam āsthitaḥ |
muñca śastram iti prāha
kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ ||7.170.5||
tasmāt saṃpaśyatas tasya
drāvayiṣyāmi vāhinīm |
vidrāvya satyaṃ hantāsmi
pāpaṃ pāñcālyam eva tu ||7.170.6||
sarvān etān haniṣyāmi
yadi yotsyanti māṃ raṇe |
satyaṃ te pratijānāmi
parāvartaya vāhinīm ||7.170.7||
tac chrutvā tava putras tu
vāhinīṃ paryavartayat |
siṃhanādena mahatā
vyapohya sumahad bhayam ||7.170.8||
tataḥ samāgamo rājan
kurupāṇḍavasenayoḥ |
punar evābhavat tīvraḥ
pūrṇasāgarayor iva ||7.170.9||
saṃrabdhā hi sthirībhūtā
droṇaputreṇa kauravāḥ |
udagrāḥ pāṇḍupāñcālā
droṇasya nidhanena ca ||7.170.10||
teṣāṃ paramahṛṣṭānāṃ
jayam ātmani paśyatām |
saṃrabdhānāṃ mahāvegaḥ
prādurāsīd raṇājire ||7.170.11||
yathā śiloccaye śailaḥ
sāgare sāgaro yathā |
pratihanyeta rājendra
tathāsan kurupāṇḍavāḥ ||7.170.12||
tataḥ śaṅkhasahasrāṇi
bherīṇām ayutāni ca |
avādayanta saṃhṛṣṭāḥ
kurupāṇḍavasainikāḥ ||7.170.13||
tato nirmathyamānasya
sāgarasyeva nisvanaḥ |
abhavat tasya sainyasya
sumahān adbhutopamaḥ ||7.170.14||
prāduścakre tato drauṇir
astraṃ nārāyaṇaṃ tadā |
abhisaṃdhāya pāṇḍūnāṃ
pāñcālānāṃ ca vāhinīm ||7.170.15||
prādurāsaṃs tato bāṇā
dīptāgrāḥ khe sahasraśaḥ |
pāṇḍavān bhakṣayiṣyanto
dīptāsyā iva pannagāḥ ||7.170.16||
te diśaḥ khaṃ ca sainyaṃ ca
samāvṛṇvan mahāhave |
muhūrtād bhāskarasyeva
rājaṃl lokaṃ gabhastayaḥ ||7.170.17||
tathāpare dyotamānā
jyotīṃṣīvāmbare 'male |
prādurāsan mahīpāla
kārṣṇāyasamayā guḍāḥ ||7.170.18||
caturdiśaṃ vicitrāś ca
śataghnyo 'tha hutāśadāḥ |
cakrāṇi ca kṣurāntāni
maṇḍalānīva bhāsvataḥ ||7.170.19||
śastrākṛtibhir ākīrṇam
atīva bharatarṣabha |
dṛṣṭvāntarikṣam āvignāḥ
pāṇḍupāñcālasṛñjayāḥ ||7.170.20||
yathā yathā hy ayudhyanta
pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ |
tathā tathā tad astraṃ vai
vyavardhata janādhipa ||7.170.21||
vadhyamānās tathāstreṇa
tena nārāyaṇena vai |
dahyamānānaleneva
sarvato 'bhyarditā raṇe ||7.170.22||
yathā hi śiśirāpāye
dahet kakṣaṃ hutāśanaḥ |
tathā tad astraṃ pāṇḍūnāṃ
dadāha dhvajinīṃ prabho ||7.170.23||
āpūryamāṇenāstreṇa
sainye kṣīyati cābhibho |
jagāma paramaṃ trāsaṃ
dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ ||7.170.24||
dravamāṇaṃ tu tat sainyaṃ
dṛṣṭvā vigatacetanam |
madhyasthatāṃ ca pārthasya
dharmaputro 'bravīd idam ||7.170.25||
dhṛṣṭadyumna palāyasva
saha pāñcālasenayā |
sātyake tvaṃ ca gacchasva
vṛṣṇyandhakavṛto gṛhān ||7.170.26||
vāsudevo 'pi dharmātmā
kariṣyaty ātmanaḥ kṣamam |
upadeṣṭuṃ samartho 'yaṃ
lokasya kim utātmanaḥ ||7.170.27||
saṃgrāmas tu na kartavyaḥ
sarvasainyān bravīmi vaḥ |
ahaṃ hi saha sodaryaiḥ
pravekṣye havyavāhanam ||7.170.28||
bhīṣmadroṇārṇavaṃ tīrtvā
saṃgrāmaṃ bhīrudustaram |
avasatsyāmy asalile
sagaṇo drauṇigoṣpade ||7.170.29||
kāmaḥ saṃpadyatām asya
bībhatsor āśu māṃ prati |
kalyāṇavṛtta ācāryo
mayā yudhi nipātitaḥ ||7.170.30||
yena bālaḥ sa saubhadro
yuddhānām aviśāradaḥ |
samarthair bahubhiḥ krūrair
ghātito nābhipālitaḥ ||7.170.31||
yenāvibruvatā praśnaṃ
tathā kṛṣṇā sabhāṃ gatā |
upekṣitā saputreṇa
dāsabhāvaṃ niyacchatī ||7.170.32||
jighāṃsur dhārtarāṣṭraś ca
śrānteṣv aśveṣu phalgunam |
kavacena tathā yukto
rakṣārthaṃ saindhavasya ca ||7.170.33||
yena brahmāstraviduṣā
pāñcālāḥ satyajinmukhāḥ |
kurvāṇā majjaye yatnaṃ
samūlā vinipātitāḥ ||7.170.34||
yena pravrājyamānāś ca
rājyād vayam adharmataḥ |
nivāryamāṇenāsmābhir
anugantuṃ tad eṣitāḥ ||7.170.35||
yo 'sāv atyantam asmāsu
kurvāṇaḥ sauhṛdaṃ param |
hatas tadarthe maraṇaṃ
gamiṣyāmi sabāndhavaḥ ||7.170.36||
evaṃ bruvati kaunteye
dāśārhas tvaritas tataḥ |
nivārya sainyaṃ bāhubhyām
idaṃ vacanam abravīt ||7.170.37||
śīghraṃ nyasyata śastrāṇi
vāhebhyaś cāvarohata |
eṣa yogo 'tra vihitaḥ
pratighāto mahātmanā ||7.170.38||
dvipāśvasyandanebhyaś ca
kṣitiṃ sarve 'varohata |
evam etan na vo hanyād
astraṃ bhūmau nirāyudhān ||7.170.39||
yathā yathā hi yudhyante
yodhā hy astrabalaṃ prati |
tathā tathā bhavanty ete
kauravā balavattarāḥ ||7.170.40||
nikṣepsyanti ca śastrāṇi
vāhanebhyo 'varuhya ye |
tān naitad astraṃ saṃgrāme
nihaniṣyati mānavān ||7.170.41||
ye tv etat pratiyotsyanti
manasāpīha ke cana |
nihaniṣyati tān sarvān
rasātalagatān api ||7.170.42||
te vacas tasya tac chrutvā
vāsudevasya bhārata |
īṣuḥ sarve 'stram utsraṣṭuṃ
manobhiḥ karaṇena ca ||7.170.43||
tata utsraṣṭukāmāṃs tān
astrāṇy ālakṣya pāṇḍavaḥ |
bhīmaseno 'bravīd rājann
idaṃ saṃharṣayan vacaḥ ||7.170.44||
na kathaṃ cana śastrāṇi
moktavyānīha kena cit |
aham āvārayiṣyāmi
droṇaputrāstram āśugaiḥ ||7.170.45||
atha vāpy anayā gurvyā
hemavigrahayā raṇe |
kālavad vicariṣyāmi
drauṇer astraṃ viśātayan ||7.170.46||
na hi me vikrame tulyaḥ
kaś cid asti pumān iha |
yathaiva savitus tulyaṃ
jyotir anyan na vidyate ||7.170.47||
paśyadhvaṃ me dṛḍhau bāhū
nāgarājakaropamā |
samarthau parvatasyāpi
śaiśirasya nipātane ||7.170.48||
nāgāyutasamaprāṇo hy
aham eko nareṣv iha |
śakro yathā pratidvaṃdvo
divi deveṣu viśrutaḥ ||7.170.49||
adya paśyata me vīryaṃ
bāhvoḥ pīnāṃsayor yudhi |
jvalamānasya dīptasya
drauṇer astrasya vāraṇe ||7.170.50||
yadi nārāyaṇāstrasya
pratiyoddhā na vidyate |
adyainaṃ pratiyotsyāmi
paśyatsu kurupāṇḍuṣu ||7.170.51||
evam uktvā tato bhīmo
droṇaputram ariṃdamaḥ |
abhyayān meghaghoṣeṇa
rathenādityavarcasā ||7.170.52||
sa enam iṣujālena
laghutvāc chīghravikramaḥ |
nimeṣamātreṇāsādya
kuntīputro 'bhyavākirat ||7.170.53||
tato drauṇiḥ prahasyainam
udāsam abhibhāṣya ca |
avākirat pradīptāgraiḥ
śarais tair abhimantritaiḥ ||7.170.54||
pannagair iva dīptāsyair
vamadbhir analaṃ raṇe |
avakīrṇo 'bhavat pārthaḥ
sphuliṅgair iva kāñcanaiḥ ||7.170.55||
tasya rūpam abhūd rājan
bhīmasenasya saṃyuge |
khadyotair āvṛtasyeva
parvatasya dinakṣaye ||7.170.56||
tad astraṃ droṇaputrasya
tasmin pratisamasyati |
avardhata mahārāja
yathāgnir aniloddhataḥ ||7.170.57||
vivardhamānam ālakṣya
tad astraṃ bhīmavikramam |
pāṇḍusainyam ṛte bhīmaṃ
sumahad bhayam āviśat ||7.170.58||
tataḥ śastrāṇi te sarve
samutsṛjya mahītale |
avārohan rathebhyaś ca
hastyaśvebhyaś ca sarvaśaḥ ||7.170.59||
teṣu nikṣiptaśastreṣu
vāhanebhyaś cyuteṣu ca |
tad astravīryaṃ vipulaṃ
bhīmamūrdhany athāpatat ||7.170.60||
hāhākṛtāni bhūtāni
pāṇḍavāś ca viśeṣataḥ |
bhīmasenam apaśyanta
tejasā saṃvṛtaṃ tadā ||7.170.61||
Sańdźaja rzekł:
1 Tak syn Drony ukochany
wrogów swych wytracał wkoło
niczym śmierć przez czas zwolniona
w końcu świata wsze istoty.
2 Z lasem flag, turniami broni,
wielkim głazem martwych słoni,
z końmi jak magiczne stwory*,
okrytą kołczanów pnączem,
3 brzmiącą głosem trupożerców,
tłoczną od jakszów i duchów,
górę ciał zręcznie usypał,
siekąc wrogów swych strzałami.
4 Byk wśród ludzi, głośno rycząc,
z wielkim impetem ogłaszał
swą przysięgę raz kolejny
temu, co się zrodził z ciebie:
5 „Judhiszthira, dziecię Kunti,
przyodziany w skórę prawa
rzekł mistrzowi walczącemu:
»Teraz odłóż swoje bronie«.
6 Więc gdy będzie się przyglądał,
w pył rozniosę jego armię,
rozpędziwszy ją, przyrzekam
zabić grzesznego Pańćalję.
7 Wszystkich ich wytracę w boju,
jeśli staną ze mną w szranki.
To po prawdzie ci powiadam,
zatem zawróć swe oddziały”.
8 Syn twój, słysząc takie słowa,
wnet zawrócił armii szyki
i donośnym lwim okrzykiem
rozwiał wojów strach i bojaźń.
9 Starcie znowu rozgorzało
armii Kurów i Pandawów,
przeraźliwe, o monarcho,
niczym pełnych oceanów.
10 Drony syn uczynił Kurów
stabilnymi, płomiennymi,
zaś Pandawów i Pańćalów
Drony mord w gorączkę wprawił.
11 Wielce podekscytowani,
przewidując swe zwycięstwo,
zwarci, gniewni ukazali
wigor na bitewnym polu.
12 Jak się z górą ściera góra
lub ocean z oceanem,
tak, o królu, się zderzyli
Kaurawowie z Pandawami.
13 Woje Kurów i Pandawów
w tym ochotnym podnieceniu
w niezliczone werble bili,
dęli w konchy tysiącami.
14 Wówczas niczym ryk donośny
mąconego oceanu
rozbrzmiał tumult całej armii
głośny i budzący zachwyt.
15 Wtenczas Drony syn przywołał
groźny pocisk Narajany
i skierował go przeciwko
armii Pandów i Pańćalów.
16 Tysiącami się zjawiły
strzały z grotem rozpalonym,
pożerając armię Pandów
jak płomienne pyski węży.
17 Wypełniły strony świata,
przestwór, armię zakrywając
w mgnieniu oka, jak promienie
twórcy dnia świat zalewają.
18 Razem z nimi się zjawiły
jak na czystym niebie gwiazdy
jaśniejące, władco ziemi,
maczugi czarnożelazne,
19 w czterech stronach różnokształtne
stugnioty* rażące ogniem,
koła o krawędziach ostrych
niczym tarcze Słońca jasne.
20 Widząc przestwór wypełniony
kształtem wszelkiego oręża,
oniemieli Pandawowie,
Sryńdźajowie, Pańćalowie.
21 Z jakąkolwiek wśród oręża
rydwannicy się zmierzyli,
zaraz broń ta rosła w siłę,
potężniejąc, władco ludzi.
22 Tak ów pocisk Narajany
wszem zabijał wojujących,
palił ich jak żywym ogniem,
wszystkim niosąc udręczenie.
23 Jak pożeracz ofiar spala
suchy opał podczas zimy,
tak ów pocisk spalił, panie,
synów Pandu całą rotę.
24 Gdy ginęła wokół armia
od potężniejącej broni
syna Prawa, Judhiszthirę,
wielki lęk na wskroś przeniknął.
25 Ujrzał zbiegającą armię
zatrwożoną, bez rozumu,
oraz bierność syna Prythy
i się ozwał w takie słowa:
26 „Dhrysztadjumno, prędko zbiegaj
wraz z Pańćalów całą armią,
o Satjaki, ty uciekaj,
wziąwszy Wrysznich i Andhaków!
27 Prawa dusza Wasudewa
zrobi to, co dla nas dobre,
władny on światem kierować,
cóż dla niego nam doradzić?
28 Walki winniśmy zaniechać,
mówię to do wszystkich wojów,
ja wraz z braćmi zaraz wkroczę
w ogień, co obiaty niesie.
29 Choć ocean przekroczyłem
Bhiszmy, Drony nieprzebyty,
to utonę w krowim śladzie
syna Drony, co bez wody.
30 Niech pragnienie się wypełni
wobec mnie, wroga Bibhatsu,
wszak w tej wojnie uśmierciłem
mistrza na wskroś szlachetnego.
31 To przez niego syn Subhadry*,
chłopiec bez doświadczeń w boju,
zbyty wsparcia, był zabity
przez okrutnych licznych wojów.
32 Razem z synem nic nie odrzekł
przywleczonej, nań liczącej,
Draupadi na zgromadzeniu,
umniejszonej do służącej.
33 By ochronić króla Sindhu,
Dhrytarasztry syn gorąco
łaknął uśmiercić Phalgunę,
gdy ten konie miał zdrożone —
Drona w zbroję go przyodział.
34 Pocisk Brahmy w władzy mając,
wysiekł do reszty Pańćalów,
którzy zabić mnie pragnęli,
z Satjadźitem na ich czele.
35 Gdy bezprawnie nas wygnano
i odchodziliśmy z kraju,
bliscy nas zatrzymywali,
a przez niego odeszliśmy.
36 On nam zawsze nieskończoną
przyjaźń, dobro okazywał,
teraz legł zabity, zatem
złożę życie z krewniakami”.
37 Gdy syn Kunti tak przemawiał,
potomek Daśarhów* spiesznie
ramionami wstrzymał wojska
i w te słowa się odezwał:
38 „Szybko bronie swe odłóżcie
i z wierzchowców swoich zejdźcie,
taki sposób dał szlachetny,
by tej broni przeciwdziałać.
39 Z koni, słoni i rydwanów
wszyscy zstąpcie wraz na pole,
pocisk ten was nie zabije,
na ziemi, nieuzbrojonych.
40 Jak wojacy będą walczyć
przeciwko pocisku mocy,
wówczas armia to Kaurawów
ciągle w siłę będzie rosła.
41 Ludziom, co odłożą oręż
i z wierzchowców swoich zejdą,
choć na polu walki będą,
pocisk nie odbierze życia.
42 Ci, co mu się przeciwstawią
nawet jeno w swym umyśle,
tych on wszystkich pozabija,
choćby zbiegli do podziemi*”.
43 O Bharato, gdy te słowa
Wasudewy wysłuchali,
zapragnęli broń odrzucić
i w umysłach, i w działaniu.
44 Dziecko Pandu, Bhimasena,
widząc wojów już gotowych,
by odłożyć swoje bronie,
odrzekł do nich heroicznie:
45 „Niech się tutaj nikt nie waży
żadnej broni mi odkładać,
szybkolecącymi wstrzymam
pocisk ten potomka Drony.
46 Lub maczugi złotym kształtem,
wielce ciężkiej, podczas boju
walcząc niczym czas niszczyciel,
pocisk syna Drony zniszczę.
47 Nie ma tutaj wszak człowieka,
co dorówna mi w dzielności,
tak jak pośród gwiazd nie znajdziesz
drugiej, co podobna Słońcu.
48 Spójrzcie na silne ramiona
jak dwie mocne trąby słonia,
zdolne one są obalić
nawet szczyt Zimowej Góry.
49 Jeden jestem pośród ludzi
siłą równy licznym słoniom,
tak jak Śakra pośród bogów
w niebie jednym jest rywalem.
50 Dzisiaj niech zobaczą siłę
moich ramion krągłych mięśniem,
jak wstrzymają pocisk srogi
syna Drony rozżarzony.
51 Nie ma tego, co poskromi
ten ów pocisk Narajany,
dziś go wstrzymam przed obliczem
synów Kuru i Pandawów”.
52 Po tych słowach gromca wrogów,
Bhima, runął swym rydwanem
blasku Słońca z wielkim hukiem
wprost ku potomkowi Drony.
53 Kunti syn z lekkością zwiewną,
szybki i niezwykle mężny,
w chwilę zbliżył się do wroga
i go zakrył bełtów siecią.
54 Drony syn z obojętnością
ozwał się i jego wyśmiał
i strzałami wraz z zaklęciem
płonącymi go obsypał.
55 Jak rozpłomienione węże,
które ogniem wymiotują,
strzały Bhimę zasypały
niczym iskier złotych chmara.
56 Jego ciało podczas starcia
wyglądało niczym góra,
co o zmierzchu dnia, o królu,
jest spowita świetlikami.
57 Wówczas pocisk syna Drony
skierowany w oponenta,
mnożył siłę, wielki królu,
niczym ogień z dęciem wiatru.
58 Blady strach zdjął armię Pandów,
oprócz Bhimy, po ujrzeniu
pocisku przeraźliwego,
który zwiększał moc rażenia.
59 Wszyscy oni swoje bronie
wprost na ziemię odłożyli
i z rydwanów, koni, słoni
w wielkiej trwodze się zsunęli.
60 Gdy już bronie odłożyli,
z wierzchowców na ziemię zeszli,
pocisk ów nieprzemożony
wprost na głowę Bhimy runął.
61 „Och, och!” wszyscy zakrzyknęli,
w szczególności Pandawowie,
gdy ujrzeli Bhimasenę
żarem broni zakrytego.
