7.165. Zabicie Drony

Sańdźaja rzekł:
1 Więc rozgorzał bój zacięty
pośród tam zebranych władców,
jakby rozwścieczony Rudra
rżnął bydlęta zgromadzone.

2 Na majdanie się walały
ścięte ręce oraz głowy,
części łuków, parasole
i z ogonów jaka pukle.

3 Koła, wozy zdruzgotane,
złamane proporce wielkie,
martwe konie, bohaterzy
całą ziemię zaścielali.

4 W boju tym widziano wojów,
o najlepszy spośród Kurów,
strzałami poprzebijanych
w różnorakich pozach, w drgawkach.

5 Kiedy walka się toczyła
jak z antybogami bogów,
Władca Prawa Judhiszthira
tak do wojów się odezwał:
„Nacierajcie całą kupą
wprost na Dzbanołonowego*!

6 Bohaterski syn Pryszaty
tam się zmaga z Bharadwadźą,
wszelkich starań on dokłada,
by w potyczce zabić wroga.

7 Po tym, co ów dokonuje
syn Pryszaty rozwścieczony,
jasno widać, że dziś w walce
będzie władny zabić Dronę.
A więc wszyscy się zjednoczcie,
by zmóc Dzbanołonowego”.

8 Gdy rozkazał Judhiszthira
rydwannikom wśród Sryńdźajów,
zjednoczeni ci napadli,
łaknąc śmierci Bharadwadźi.

9 Kiedy tamci nacierali,
to rydwannik Bharadwadźa
wielkim pędem na nich ruszył,
choć uważał: „śmierć ma pewna”.

10 Kiedy pędził wierny słowu,
to zadrżała pod nim ziemia,
trąby wietrzne, huragany,
dmąc, żołnierzy przerażały.

11 Niczym wielki spadł meteor,
co wyłonił się ze Słońca,
żarem wszystko paląc wkoło,
przerażenie potęgując.

12 Oręż syna Bharadwadźi
się rozżarzył, o czcigodny,
rydwany hałasowały,
a rumaki łzy roniły.

13 Jednakże syn Bharadwadźi
jakby werwę swą wytracał.
Aby udać się do niebios,
z mocy słów mówców brahmana
jął do śmierci się szykować
poprzez walkę doskonałą.

14 Ze stron czterech otoczony
Drupady wojownikami
palił Drona wojsk szeregi,
po bitewnym krocząc polu.

15 Gromca wrogów wymordował
dwadzieścia tysięcy wojów
i bezwiechciowymi strzały
jeszcze dziesięć miriad zabił.

16 Trwał strzeżony podczas boju
niczym ogień, co bez dymu.
Dla zniszczenia wojowników
w jaźń, w brahmana się pogrążył.

17 Mężny Bhima pędem ruszył
do Pańćalji mocarnego,
który walczył bez rydwanu,
niezgnębiony, choć bez broni.

18 Gromca wrogów na swój rydwan
wciągnął potomka Pańćalów
i doń rzekł, gdy Dronę ujrzał,
co w pobliżu ciskał strzały:

19 „Żaden człowiek poza tobą
nie jest władny walczyć z mistrzem,
więc go szybko unicestwij!
Ciężar ten na tobie spoczął”.

20 Słysząc słowa te, Barczysty,
atakując, chwycił szybko
nowy najprzedniejszy oręż,
zdolny każdy ciężar dźwignąć.

21 W wielkim gniewie ciskał strzały
w Dronę dobrze chronionego,
by go wstrzymać, preceptora
deszczem strzał w boju zasypał.

22 Dwaj ozdobą byli bitwy,
wściekli siebie zatrzymali,
boskie bronie brahmanowe
wyzwalając wielokrotnie.

23 Syn Pryszaty wsze pociski,
co je Drona słał, powstrzymał
i na Bharadwadźę sypnął
deszcz pocisków, wielki królu.

24 Znów wytracał niezachwiany
tych, co Dronę osłaniali:
Wasatich, Śibich, Bahlików
i Kaurawów wraz z innymi.

25 Dhrysztadjumna, królu ziemi,
siecią strzał zakrywszy przestrzeń,
jaśniał jak świetliste Słońce
promieniami otoczone.

26 Wówczas Drona łuk mu przeciął
i strzałami przeszył ciało,
bijąc w jego czułe punkty,
czym mu zadał ogrom bólu.

27 Bhima wielce rozsierdzony
złączył się z rydwanem Drony,
wolno cedząc każde słowo,
tak do mistrza się odezwał:

28 „Jeśliby bramini z nazwy
rozżaleni na powinność,
choć uczeni, nie walczyli,
to ród wojów by nie zginął.

29 Brak przemocy względem istot
jest najwyższym prawem, mówią,
i korzeniem bramińskości,
a tyś znawcą jest brahmana.

30 Niczym głupiec i psów zjadacz
dla korzyści żony, syna,
barbarzyńców oraz innych
ty wytracasz, o braminie!

31 Wielu sieczesz dla korzyści
wszak jednego tylko syna.
Nie znasz prawa, trwasz w bezprawiu,
a rżniesz tych, co w prawie trwają!
Czemu nie wstyd ci, braminie?

32 On zabity wszak padł dzisiaj,
sam Król Prawa zapytany
ci powiedział. W jego słowa
wszakże wątpić nie winieneś”.

33 Gdy tak rzekł do niego Bhima,
Drona wreszcie łuk odłożył
oraz wszystkie inne bronie
i, chcąc umrzeć, tak ogłosił:
„Karno, Karno, o łuczniku,
Durjodhano oraz Krypo!

34 Raz za razem wszelkich starań
trzeba w boju tu dokładać!
Niechaj szczęście was tu spotka
od Pandawów. Ja broń składam”.

35 Tak powiedział, wielki królu,
głośno wezwał swego syna,
potem oręż swój odłożył,
na rydwanu ławie usiadł
i obdarzył wsze istoty
bezbojaźnią, w jogę wchodząc.

36 Widząc wówczas swą sposobność,
Dhrysztadjumna się poderwał,
pochwyciwszy miecz z rydwanu,
gwałtem zerwał się do Drony.

37 „Och! Och!” w strachu wykrzyknęli
ludzie i stworzenia wszelkie,
widząc, że skupiony Drona
jest już w mocy Dhrysztadjumny.

38 „Och! Och!” głośno tam krzyczeli,
„Co za hańba!” też wołali,
a zaś Drona broń odłożył
i w oddechu równym zamarł.

39 Rzekł: „niech będzie”, spoczął w jodze,
światłem stał się pełen żaru
i do niebios niedostępnych
mistrz się udał ze świętymi.

40 Gdy ten odszedł w doskonałość,
myśleliśmy: „to dwa Słońca!”
i skupienie nastąpiło,
przestwór światłem się wypełnił,
kiedy księżyc Bharadwadźi
jak promienne błyszczał Słońce.

41 W mgnieniu oka owa światłość
nagle wewnątrz się wchłonęła
i krzyknęli „W rzeczy samej!”
zachwyceni tym niebianie,
gdy w świat Brahmy wkraczał Drona,
Dhrysztadjumna zaś osłupiał.

42 Piątka z nas tylko ujrzała,
co z łon ludzkich się zrodzili,
jak ów jogin wielki duchem
szedł k celowi najwyższemu:

43 ja, syn Prythy Dóbr Zdobywca,
bramin Krypa z Śaradwanta,
Wasudewa spośród Wrysznich
i Król Prawa dziecię Pandu.

44 Nikt zaś inny nie zobaczył
jak przemądry Bharadwadźa,
szedł ku chwale jak osoba
dzięki jodze wyzwolona.

45 Ci z łon ludzkich narodzeni,
niewiedzący, nie widzieli,
jak osiąga cel najwyższy
i jak wchodzi wraz z wieszczami
preceptor trwający w jodze,
gromca wrogów, w świat brahmana.

46 Setką strzał przeszyte ciało,
oręż złożył, krwią zbrukany —
„Hańba!” wszyscy zakrzyknęli,
gdy Parszata go pochwycił.

47 Jego głowę ujął dłonią,
wcielonego już bez życia,
który milczał, i bułatem
od korpusu ją odrąbał.

48 Wielka radość weń wstąpiła,
kiedy upadł Bharadwadźa,
głośno niby lew zaryczał,
wymachując swoim mieczem.

49 Ciemna cera, siwe włosy
sięgające aż po uszy,
osiemdziesiąt pięć lat przeżył,
a dla ciebie walczył w boju
jakby był szesnastolatkiem.

50 Długoręki Dóbr Zdobywca,
Kunti syn, do niego krzyczał:
„Prowadź mistrza tu żywego,
nie zabijaj go, o chłopcze!”.

51 I wołali wojownicy:
„Nie zabijaj! Nie zabijaj!”.
I Ardźuna za nim bieżył,
rozżalony, głośno krzycząc.

52 Gdy wydzierał się Ardźuna
oraz wszyscy inni władcy,
Dhrysztadjumna zabił Dronę,
byka, na siedzisku wozu.

53 W krwi skąpany gromca wrogów
z rydwanu na ziemię upadł
niczym Słońce purpurowe
do wejrzenia niemożliwe.
Wówczas wojska tam zebrane
zobaczyły zabitego.

54 Wielki łucznik Dhrysztadjumna
głowę syna Bharadwadźi
zacną wprost ku twoim wojskom
przed front armii mocno cisnął.

55 Zobaczyli, królu, głowę
Bharadwadźi twoi ludzie,
chęć wezbrała do ucieczki
i zbiegali we wsze strony.

56 Drona w niebie już przebywał,
wkroczył na gwiaździstą drogę.
Ja jedynie zobaczyłem
przeznaczenie Drony, królu.

57 Dzięki łasce wieszcza Kryszny,
co jest synem Satjawati,
zobaczyłem, że niebiosa
on osiągnął, po nich kroczył,
mając blask niczym kometa
sunąca po nieboskłonie
i bezdymny ognia płomień.

58 Gdy zabity został Drona,
Pandawowie i Sryńdźaje
Kurów bez ducha gonili,
armię żwawo rozpędzając.

59 Większość koni od strzał ostrych
podczas jatki tej zginęło.
Kiedy umarł Drona, twoi
byli niczym tchnień wyzbyci.

60 Klęski tutaj doświadczywszy,
wielce bojąc się zaświatów —
dwa te stany ich przygniotły,
spokój ducha utracili.

61 Królowie wszędzie szukali
ciała syna Bharadwadźi,
lecz nie mogli go odnaleźć
pośród stosów zwłok bezgłowych.

62 Pandawowie osiągnęli
zwycięstwo, w zaświatach sławę
i jak lwy ryczeli głośno,
przy strzał wtórze, z okrzykami.

63 Wówczas, królu, Bhimasena
z Dhrysztadjumną się objęli
i pośrodku wojsk szeregów
zatańczyli zespoleni.

64 Bhima do pogromcy wroga
Drhysztadjumny wyrzekł słowo:
„O Pryszaty synu, znowu
cię uściskam zwycięskiego,
kiedy grzesznik Syn Woźnicy
i syn Dhrytarasztry sczezną!”.

65 Tak rzekł Bhima w podnieceniu
i syn Pandu z tej radości
ramion swych uderzeniami
w dygotanie wprawił ziemię.

66 Tym hałasem wystraszeni
twoi ludzie uciekali,
prawość wojów porzucając,
ku dezercji myśl skłonili.

67 Radość, królu, wypełniała
synów Pandu po zwycięstwie.
Pokonanie wroga w walce
im przyniosło wielkie szczęście.

68 Kiedy Drona zginął, królu,
Kurowie strzałami bici,
śmiercią wodza pognębieni
pogrążyli się w rozpaczy.

69 Ogłupiali i bez werwy,
słabość moc ich pokonała,
z jękiem ogromnej boleści
twego syna otoczyli.

70 Skryci w pyle cali drżeli,
spoglądając w strony świata,
łzy dławiły ich jak niegdyś
synów Diti, kiedy zginął
pan ich, Hiranjakaśipu.

71 Otoczyli swego władcę
jak zwierzątka małe w strachu,
ten wszak tego nie mógł zdzierżyć,
no i uciekł twój potomek.

72 O Bharato, twoi woje
głodni i spragnieni wielce,
żarem Słońca utrudzeni
mdleli, często tracąc zmysły.

73 Jak upadku Słońca z nieba,
jak wyschnięcia oceanu,
góry Meru obalenia,
czy Wasawy* pokonania,

74 tak upadku Bharadwadźi
zrozumieć nie byli w stanie.
Królu, trzęsąc się ze strachu,
wojska Kurów uciekały.

75 Śakuni, Gandhary władca,
ujrzał śmierć Złotorydwana*
i z rydwannikami zbiegał,
sam strwożony, oni bardziej.

76 Syn Woźnicy* gdy pozbierał
uzbrojoną, z proporcami
armię, co zbiegała w trwodze,
to z nią prędko rejterował.

77 Śalja, władca kraju Madra,
gdy to ujrzał, w strachu uciekł,
dywizję przed sobą pędząc,
pełną wozów, słoni, koni.

78 W otoczeniu zwyciężonych
mężów, pieszych oraz słoni,
syn umykał Śaradwanta*,
„Biada! Biada!” powtarzając.

79 Resztką wojsk z krajów Aratta,
Bhodźa, Kalinga, Bahlika
Krytawarman się otoczył
i rączymi końmi zmykał.

80 Kiedy Drony śmierć zobaczył
król Uluka zdjęty strachem,
otoczony zastępami
pieszych wojów, wszczął ucieczkę.

81 Pełen zalet Duhśasana
mężny, młody i przystojny,
teraz wielce przygnębiony,
zbiegał w otoczeniu słoni.

82 Również, królu, Durjodhana
w otoczeniu wozów, słoni,
koni i żołnierzy pieszych
na rydwanie wielkim zmykał.

83 Na rydwany, słonie, konie,
choćby cudze powsiadali,
włos rozwiany, strój w nieładzie,
nawet dwóch nie zbiegło razem.

84 Pomyśleli „świat już przepadł”,
entuzjazm, wola złamane,
porzucali swe pancerze
i zbiegali twoi, panie.

85 Woje, o Bharatów byku,
krzyczeli ku sobie wzajem:
„Stój! Zatrzymaj się!”, lecz sami
na polu nie zostawali.

86 Strojne konie wyprzęgali,
kiedy poległ już woźnica,
dosiadali te rumaki
lub piechotą uciekali.

87 Kiedy armia bez wigoru
przerażona uciekała,
to syn Drony k wrogom dążył
jak planeta w biegu wstecznym*.

88 Oszalały w boju zniszczył
różnorodne szyki Pandu,
jakoś z matni się uwolnił
dzielny niczym słoń w amoku*.

89 Zbiegającą armię ujrzał,
co w panice wielkiej gnała,
Durjodhany się pytając,
takie słowa doń skierował:

90 „Czemuż nasza armia zbiega
jakby była przerażona
i dlaczego ich, o królu,
od dezercji nie powstrzymasz?

91 Lecz ty również, władco ludzi,
dziś nieswojo mi wyglądasz.
Karna oraz inni woje
już nie dotrzymują pola.

92 W żadnej wcześniejszej potyczce
armia tak nie umykała!
Czy twe wojska, długoręki,
wciąż bezpieczne pozostają?

93 Któryż to lew z rydwanników
musiał zginąć, by twe siły
w takim stanie się znalazły,
o tym mów mi, synu Kurów!”.

94 Durjodhana, gdy usłyszał
takie słowa syna Drony,
nie był w stanie opowiedzieć
wieści strasznych, mu niemiłych.

95 Syn twój jako łódź przebita,
co w rozpaczy morzu tonie,
łzy wylewał, zobaczywszy
syna Drony na rydwanie.

96 Król do syna Śaradwanta*
zawstydzony tak powiedział:
„Mów mu wszystko, dobro z tobą,
czemu armia jest w rozsypce”.

97 Syn więc Śaradwanta, królu,
choć ból wielki go przeszywał,
opowiedział dziecku Drony,
jak to jego ojciec zginął.

Krypa rzekł:
98 Drona szedł na naszym przedzie,
miał najlepszy rydwan w świecie,
ruszyliśmy się potykać,
lecz jedynie z Pańćalami.

99 Jak się już toczyła bitwa
Kurów zwartych z Somakami,
jeden ryczał na drugiego,
kradnąc życia pociskami.

100 Posłał Drona Brahmy pocisk
i wyniszczał buhaj-człowiek
bełtami niedźwiedziowymi
wrogów setki i tysiące.

101 W szczególności zaś Pandawów,
Pańćalów, Kekajów, Matsjów —
gdy stanęli blisko niego,
to ginęli, przez czas gnani.

102 Tysiąc lwów wśród rydwanników
oraz dwa tysiące słoni
Drona spalił strzałą Brahmy,
śląc ich wprost do świata śmierci.

103 Ciemna cera, siwe włosy
sięgające aż po uszy,
osiemdziesiąt pięć lat przeżył,
chociaż starzec, walczył Drona
jakby był szesnastolatkiem.

104 Gdy dręczone były wojska,
a królowie szlachtowani,
Pańćalowie uciekali,
w bezsilności moc popadłszy.

105 Kiedy tyły podawali
nieźle już poturbowani,
boski pocisk cisnął gromca
i jak Słońce tam zajaśniał.

106 Ojciec twój pośród Pandawów,
stojąc jak w zenicie Słońce
niemożliwe do wejrzenia,
świecił bełtów promieniami.

107 Kiedy Drona ich tak palił
niczym gorejące Słońce,
woje już bez entuzjazmu,
zmysły tracąc, omdlewali.

108 Spojrzał na nich Gromca Madhu*,
gdy ich Drona kładł strzałami
i, zwycięstwa chcąc Pandawów,
takim się odezwał słowem:

109 „Nikt tu zabić nie jest w stanie
wodza wodzów rydwanników,
pierwszego wśród dzierżców broni,
nawet sam zabójca Wrytry*.

110 Prawość precz musicie złożyć,
aby sięgnąć tu zwycięstwa,
by was w boju Złotorydwan*
wszystkich do cna nie wytracił.

111 Kiedy zginie Aśwatthaman,
walkę on zarzuci — mniemam.
Któryś z naszych niechaj skłamie,
że zabito go wśród zmagań”.

112 Jeno Kunti syn, Zdobywca,
słów tych nie zaaprobował.
Wszyscy inni się zgodzili,
choć niechętnie Judhiszthira.

113 Bhimasena zawstydzony
zwrócił się do twego ojca:
„Aśwatthaman jest zabity”.
Ojciec twój się tym nie przejął.

114 Że to kłamstwo — się domyślał
i zapytał Króla Prawa
ojciec miłujący syna,
czy zginąłeś, czy też żyjesz.

115 Judhiszthira chciał zwycięstwa,
lecz nieprawdy też się lękał,
nazwał więc Aśwatthamanem
słonia, co go zabił Bhima,
ogromnego niczym góra
Indrawarmana — Malawa.

116 Zbliżył wówczas się do Drony
i ogłosił wszystkim gromko:
„Dla którego broń chwyciłeś,
kogo chcąc oglądać, żyjesz,
syn twój zawsze ukochany
Aśwatthaman — właśnie zginął!”.

117 Kiedy słowa mu niemiłe
mistrz usłyszał. ducha stracił,
boski oręż na bok złożył
i nie walczył tak jak wcześniej.

118 Gdy zobaczył zgnębionego,
co pogrążył się w rozpaczy,
syn Pańćalów pomknął k niemu
zdolny do okrutnych czynów.

119 Ujrzał przez śmierć zesłanego
ten, co poznał prawdy świata,
i odłożył boskie bronie,
siadł, by życie swe porzucić.

120 Lewą ręką wówczas chwycił
jego włosy syn Pryszaty
i z okrzykiem przeraźliwym
odciął głowę bohatera.

121 Wszyscy wokół doń krzyczeli:
„Nie zabijaj! Nie zabijaj!”.
Zaś Ardźuna z wozu skoczył
i do niego szybko bieżył,

122 wzniósł ramiona zapalczywie,
krzycząc ciągle i od nowa:
„Mistrza żywym tutaj prowadź,
nie zabijaj, znawco prawa!”.

123 Chociaż go powstrzymywali
Kaurawowie i Ardźuna,
to ów grzesznik wszakże zabił
twego ojca, o buhaju.

124 Więc dlatego wojownicy
uciekają zdjęci strachem,
cały zapał straciliśmy,
gdy zabito twego ojca.

Sańdźaja rzekł:
125 Kiedy Drony syn usłyszał
o zabiciu rodziciela,
sroga złość w niego wstąpiła
niczym w nadepniętą żmiję.