Autorzy
Opracowali (indika 2024):
(tłumaczenie)
Monika Nowakowska
(komitet redakcyjny)
Andrzej Babkiewicz, Joanna Jurewicz, Monika Nowakowska,
Sven Sellmer, Przemysław Szczurek, Anna Trynkowska
(redakcja techniczna)
Karina Babkiewicz
(przygotowanie tekstu, skład, zamieszczenie na stronie)
Sven Sellmer i Andrzej Babkiewicz
Tłumaczenie finansowane w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki”
w latach 2017–2023, numer projektu 0357/NPRH5/H22/84/2017.
महाभारत
Mahābhārata
7. Księga Drony (Droṇaparvan)
***
7.77-121 Śmierć Dźajadrathy (jayadratha-vadha) /
Czternasty dzień bitwy
7.88. Wejście Satjakiego
Streszczenie rozdziału:
saṃjaya uvāca
prayāte tava sainyaṃ tu yuyudhāne yuyutsayā |
dharmarājo mahārāja svenānīkena saṃvṛtaḥ |
prāyād droṇarathaprepsur yuyudhānasya pṛṣṭhataḥ ||7.88.1||
tataḥ pāñcālarājasya putraḥ samaradurmadaḥ |
prākrośat pāṇḍavānīke vasudānaś ca pārthivaḥ ||7.88.2||
āgacchata praharata drutaṃ viparidhāvata |
yathā sukhena gaccheta sātyakir yuddhadurmadaḥ ||7.88.3||
mahārathā hi bahavo yatiṣyanty asya nirjaye |
iti bruvanto vegena samāpetur balaṃ tava ||7.88.4||
vayaṃ pratijigīṣantas tatra tān samabhidrutāḥ |
tataḥ śabdo mahān āsīd yuyudhānarathaṃ prati ||7.88.5||
prakampyamānā mahatī tava putrasya vāhinī |
sātvatena mahārāja śatadhābhivyadīryata ||7.88.6||
tasyāṃ vidīryamāṇāyāṃ śineḥ pautro mahārathaḥ |
sapta vīrān maheṣvāsān agrānīke vyapothayat ||7.88.7||
te bhītā mṛdyamānāś ca pramṛṣṭā dīrghabāhunā |
āyodhanaṃ jahur vīrā dṛṣṭvā tam atimānuṣam ||7.88.8||
rathair vimathitākṣaiś ca bhagnanīḍaiś ca māriṣa |
cakrair vimathitaiś chinnair dhvajaiś ca vinipātitaiḥ ||7.88.9||
anukarṣaiḥ patākābhiḥ śirastrāṇaiḥ sakāñcanaiḥ |
bāhubhiś candanādigdhaiḥ sāṅgadaiś ca viśāṃ pate ||7.88.10||
hastihastopamaiś cāpi bhujagābhogasaṃnibhaiḥ |
ūrubhiḥ pṛthivī channā manujānāṃ narottama ||7.88.11||
śaśāṅkasaṃnikāśaiś ca vadanaiś cārukuṇḍalaiḥ |
patitair vṛṣabhākṣāṇāṃ babhau bhārata medinī ||7.88.12||
gajaiś ca bahudhā chinnaiḥ śayānaiḥ parvatopamaiḥ |
rarājātibhṛśaṃ bhūmir vikīrṇair iva parvataiḥ ||7.88.13||
tapanīyamayair yoktrair muktājālavibhūṣitaiḥ |
uraśchadair vicitraiś ca vyaśobhanta turaṃgamāḥ |
gatasattvā mahīṃ prāpya pramṛṣṭā dīrghabāhunā ||7.88.14||
nānāvidhāni sainyāni tava hatvā tu sātvataḥ |
praviṣṭas tāvakaṃ sainyaṃ drāvayitvā camūṃ bhṛśam ||7.88.15||
tatas tenaiva mārgeṇa yena yāto dhanaṃjayaḥ |
iyeṣa sātyakir gantuṃ tato droṇena vāritaḥ ||7.88.16||
bharadvājaṃ samāsādya yuyudhānas tu māriṣa |
nābhyavartata saṃkruddho velām iva jalāśayaḥ ||7.88.17||
nivārya tu raṇe droṇo yuyudhānaṃ mahāratham |
vivyādha niśitair bāṇaiḥ pañcabhir marmabhedibhiḥ ||7.88.18||
sātyakis tu raṇe droṇaṃ rājan vivyādha saptabhiḥ |
hemapuṅkhaiḥ śilādhautaiḥ kaṅkabarhiṇavājitaiḥ ||7.88.19||
taṃ ṣaḍbhiḥ sāyakair droṇaḥ sāśvayantāram ārdayat |
sa taṃ na mamṛṣe droṇaṃ yuyudhāno mahārathaḥ ||7.88.20||
siṃhanādaṃ tataḥ kṛtvā droṇaṃ vivyādha sātyakiḥ |
daśabhiḥ sāyakaiś cānyaiḥ ṣaḍbhir aṣṭābhir eva ca ||7.88.21||
yuyudhānaḥ punar droṇaṃ vivyādha daśabhiḥ śaraiḥ |
ekena sārathiṃ cāsya caturbhiś caturo hayān |
dhvajam ekena bāṇena vivyādha yudhi māriṣa ||7.88.22||
taṃ droṇaḥ sāśvayantāraṃ sarathadhvajam āśugaiḥ |
tvaran prācchādayad bāṇaiḥ śalabhānām iva vrajaiḥ ||7.88.23||
tathaiva yuyudhāno 'pi droṇaṃ bahubhir āśugaiḥ |
prācchādayad asaṃbhrāntas tato droṇa uvāca ha ||7.88.24||
tavācāryo raṇaṃ hitvā gataḥ kāpuruṣo yathā |
yudhyamānaṃ hi māṃ hitvā pradakṣiṇam avartata ||7.88.25||
tvaṃ hi me yudhyato nādya jīvan mokṣyasi mādhava |
yadi māṃ tvaṃ raṇe hitvā na yāsy ācāryavad drutam ||7.88.26||
sātyakir uvāca
dhanaṃjayasya padavīṃ dharmarājasya śāsanāt |
gacchāmi svasti te brahman na me kālātyayo bhavet ||7.88.27||
saṃjaya uvāca
etāvad uktvā śaineya ācāryaṃ parivarjayan |
prayātaḥ sahasā rājan sārathiṃ cedam abravīt ||7.88.28||
droṇaḥ kariṣyate yatnaṃ sarvathā mama vāraṇe |
yatto yāhi raṇe sūta śṛṇu cedaṃ vacaḥ param ||7.88.29||
etad ālokyate sainyam āvantyānāṃ mahāprabham |
asyānantaratas tv etad dākṣiṇātyaṃ mahābalam ||7.88.30||
tadanantaram etac ca bāhlikānāṃ balaṃ mahat |
bāhlikābhyāśato yuktaṃ karṇasyāpi mahad balam ||7.88.31||
anyonyena hi sainyāni bhinnāny etāni sārathe |
anyonyaṃ samupāśritya na tyakṣyanti raṇājiram ||7.88.32||
etad antaram āsādya codayāśvān prahṛṣṭavat |
madhyamaṃ javam āsthāya vaha mām atra sārathe ||7.88.33||
bāhlikā yatra dṛśyante nānāpraharaṇodyatāḥ |
dākṣiṇātyāś ca bahavaḥ sūtaputrapurogamāḥ ||7.88.34||
hastyaśvarathasaṃbādhaṃ yac cānīkaṃ vilokyate |
nānādeśasamutthaiś ca padātibhir adhiṣṭhitam ||7.88.35||
etāvad uktvā yantāraṃ brahmāṇaṃ parivarjayan |
sa vyatīyāya yatrograṃ karṇasya sumahad balam ||7.88.36||
taṃ droṇo 'nuyayau kruddho vikiran viśikhān bahūn |
yuyudhānaṃ mahābāhuṃ gacchantam anivartinam ||7.88.37||
karṇasya sainyaṃ sumahad abhihatya śitaiḥ śaraiḥ |
prāviśad bhāratīṃ senām aparyantāṃ sa sātyakiḥ ||7.88.38||
praviṣṭe yuyudhāne tu sainikeṣu druteṣu ca |
amarṣī kṛtavarmā tu sātyakiṃ paryavārayat ||7.88.39||
tam āpatantaṃ viśikhaiḥ ṣaḍbhir āhatya sātyakiḥ |
caturbhiś caturo 'syāśvān ājaghānāśu vīryavān ||7.88.40||
tataḥ punaḥ ṣoḍaśabhir nataparvabhir āśugaiḥ |
sātyakiḥ kṛtavarmāṇaṃ pratyavidhyat stanāntare ||7.88.41||
sa tudyamāno viśikhair bahubhis tigmatejanaiḥ |
sātvatena mahārāja kṛtavarmā na cakṣame ||7.88.42||
sa vatsadantaṃ saṃdhāya jihmagānalasaṃnibham |
ākṛṣya rājann ākarṇād vivyādhorasi sātyakim ||7.88.43||
sa tasya dehāvaraṇaṃ bhittvā dehaṃ ca sāyakaḥ |
sapatrapuṅkhaḥ pṛthivīṃ viveśa rudhirokṣitaḥ ||7.88.44||
athāsya bahubhir bāṇair acchinat paramāstravit |
samārgaṇaguṇaṃ rājan kṛtavarmā śarāsanam ||7.88.45||
vivyādha ca raṇe rājan sātyakiṃ satyavikramam |
daśabhir viśikhais tīkṣṇair abhikruddhaḥ stanāntare ||7.88.46||
tataḥ praśīrṇe dhanuṣi śaktyā śaktimatāṃ varaḥ |
abhyahan dakṣiṇaṃ bāhuṃ sātyakiḥ kṛtavarmaṇaḥ ||7.88.47||
tato 'nyat sudṛḍhaṃ vīro dhanur ādāya sātyakiḥ |
vyasṛjad viśikhāṃs tūrṇaṃ śataśo 'tha sahasraśaḥ ||7.88.48||
sarathaṃ kṛtavarmāṇaṃ samantāt paryavākirat |
chādayitvā raṇe 'tyarthaṃ hārdikyaṃ tu sa sātyakiḥ ||7.88.49||
athāsya bhallena śiraḥ sāratheḥ samakṛntata |
sa papāta hataḥ sūto hārdikyasya mahārathāt |
tatas te yantari hate prādravaṃs turagā bhṛśam ||7.88.50||
atha bhojas tv asaṃbhrānto nigṛhya turagān svayam |
tasthau śaradhanuṣpāṇis tat sainyāny abhyapūjayan ||7.88.51||
sa muhūrtam ivāśvasya sadaśvān samacodayat |
vyapetabhīr amitrāṇām āvahat sumahad bhayam |
sātyakiś cābhyagāt tasmāt sa tu bhīmam upādravat ||7.88.52||
yuyudhāno 'pi rājendra droṇānīkād viniḥsṛtaḥ |
prayayau tvaritas tūrṇaṃ kāmbojānāṃ mahācamūm ||7.88.53||
sa tatra bahubhiḥ śūraiḥ saṃniruddho mahārathaiḥ |
na cacāla tadā rājan sātyakiḥ satyavikramaḥ ||7.88.54||
saṃdhāya ca camūṃ droṇo bhoje bhāraṃ niveśya ca |
anvadhāvad raṇe yatto yuyudhānaṃ yuyutsayā ||7.88.55||
tathā tam anudhāvantaṃ yuyudhānasya pṛṣṭhataḥ |
nyavārayanta saṃkruddhāḥ pāṇḍusainye bṛhattamāḥ ||7.88.56||
samāsādya tu hārdikyaṃ rathānāṃ pravaraṃ ratham |
pāñcālā vigatotsāhā bhīmasenapurogamāḥ |
vikramya vāritā rājan vīreṇa kṛtavarmaṇā ||7.88.57||
yatamānāṃs tu tān sarvān īṣad vigatacetasaḥ |
abhitas tāñ śaraugheṇa klāntavāhān avārayat ||7.88.58||
nigṛhītās tu bhojena bhojānīkepsavo raṇe |
atiṣṭhann āryavad vīrāḥ prārthayanto mahad yaśaḥ ||7.88.59||
I opowiadał Sańdźaja:
1 A kiedy ruszał na twoją armię z pragnieniem walki Walki Pragnący — Jujudhana*, Włodarz Dharmy, wielki władca, wojskiem swoim otoczony, podążył za nim, pragnąc dotrzeć w pobliże Drony.
2 Wówczas Dhrysztadjumna, syn władcy Pańćalów, szałem bitewnym upojony, krzykiem wezwał wojska Pandawów, i krzykiem wezwał je Wasudana, ziem władca.
3–4 „Atakujcie! Uderzajcie! Nacierajcie szybko przed siebie, żeby z łatwością przejechał Satjaki, szałem bitewnym upojony. Liczni bowiem świetni rydwannicy będą próbowali odnieść nad nim zwycięstwo!” — to wołając, z impetem rzucili się na twoje wojsko.
5 „Żądni zwycięstwa nacieramy! Do ataku na nich! Pędzimy!” — poszybowały wówczas gromkie okrzyki w kierunku rydwanu Jujudhany.
6 Wprowadzona w dygot wielka twojego syna armia pośpiesznie, o wielki królu, na sto stron się rozbiegła.
7 A kiedy się rozbiegały twoje wojska na wszystkie strony, Wnuk Śiniego, rydwannik wspaniały, rozniósł na strzępy siedmiu herosów, znakomitych łuczników czoło armii stanowiących.
7a A potem innych również, o władco królów, mężnych monarchów krain rozmaitych strzałami podobnymi ogniom do siedziby Jamy posłał*.
7b Setkę jedną zarówno wojów słonnicy setką jedną roztrzaskał strzał pierzastych, jak i słonie, wojów konnicy i również konie, rydwany z końmi i woźnicami–bardami zabijał, niczym Pan Stworzenia* bydlęta*.
7c A w odpowiedzi nie atakowali zaiste czynów niebywałych tego rodzaju dokonującego, deszczem strzał sypiącego Satjakiego żadni z twoich wojowników*.
8 Przerażeni i miażdżeni, na proch rozcierani przez długorękiego porzucali walkę wojowie, widząc tego nadczłowieka.
9–11 I oto rydwanami z potrzaskanymi osiami i połamanymi siedziskami, o czcigodny, z kołami roztrzaskanymi i z przeciętymi, powalonymi proporcami, porozwłóczanymi chorągiewkami, porozrzucanymi złotymi hełmami i ludzkimi ramionami pastą sandałową natartymi, ozdobionymi bransoletami, o panie ludów, a także udami trąby słoniowe przypominającymi, podobnymi do splotów wężowych, ziemia została usłana, o najlepszy z ludzi.
12 I jaśniejącymi niby tarcza księżyca twarzami poległych, z czarującymi kolczykami, wielkoookimi, świeciła, o potomku Bharaty, ziemia żyzna.
13 I słoniami różnorako pociętymi, z palankinami górom podobnymi szczyciła się bardzo mocno ziemia, niczym pagórkami obsypana.
14 Sporządzonymi z przetapianego złota uprzężami, ozdobionymi sznurami pereł, i napierśnikami przepięknymi pobłyskiwały szybkobieżne rumaki, życia pozbawione, na ziemię szeroką padłe, zgładzone przez długorękiego.
15 Tak unicestwiając różnego rodzaju dywizje twoje, wojownik Satwatów wkroczył w twoją armię, zmuszając wojsko do panicznej ucieczki.
16 A potem zapragnął Satjaki tą właśnie ruszyć drogą, którą przebył Zdobywca Bogactw. Ale Drona go powstrzymał.
17 Dotarłszy bowiem do Syna Bharadwadźi, Jujudhana, o czcigodny, nie przezwyciężył go, rozjuszony, niczym wzburzona wód siedziba–morze nie przezwycięża wybrzeża.
18 W tak zatrzymanego w walce Jujudhanę, wielkiego rydwannika, szyć zaczął Drona ostrymi strzałami pięcioma, punkty czułe na ciele rażącymi.
19 A Satjaki w starciu posłał w Dronę, o królu, siedem o złotych lotkach pocisków na kamieniu ostrzonych, piórami czapli i pawia zwieńczonych.
20 Drona na to w niego i w jego konie i woźnicę sześcioma strzałami pocisnął. Tego już Jujudhana, wspaniały rydwannik, nie zdzierżył i darować Dronie nie mógł.
21 Lwi ryk wówczas wydawszy z siebie, uderzył Satjaki w Dronę dziesięcioma pociskami i kolejnymi sześcioma, i znowu ośmioma.
22 I jeszcze Jujudhana w Dronę szył dziesięcioma strzałami, jedną w jego woźnicę, czterema strzałami w jego konie, a proporzec jedną strzałą strącił w walce, o czcigodny.
23 Tego zaś Drona, pędem nadjeżdżając, jego rydwan wraz z końmi, woźnicą i proporcem szybkobieżnymi strzałami nakrył, niczym szarańczy chmarą.
24 Ale tak samo Jujudhana, niezmieszany, również Dronę licznymi strzałami szybkobieżnymi przesłonił. A wówczas tak się do niego Drona odezwał:
25 „Twój nauczyciel*, plac boju opuściwszy, uciekł jak niemężczyzna i mnie walkę z nim prowadzącego zaiste porzucił, objeżdżając wokół po prawicy.
26 Ty sam żywy nie wymkniesz się dzisiaj przede mną, gdy walkę toczę, o potomku Madhu, chyba że też mnie w polu porzucisz i uciekniesz zaraz, jak twój nauczyciel”.
I rzekł Satjaki:
27 Śladem Zdobywcy Bogactw na polecenie Dharmy Włodarza wyruszam. Bądź zdrów, braminie, bywaj, na stratę czasu pozwolić sobie nie mogę.
I opowiadał Sańdźaja:
28 To powiedziawszy, Wnuk Śiniego nauczyciela* w polu porzucając, ruszył gwałtownie, królu, a do woźnicy swojego tak się odezwał:
29 „Drona na wszelkie sposoby próbował będzie mnie wstrzymywać. Jedź po placu boju uważnie, bardzie, i słuchaj moich wskazówek ważkich.
30 Tutaj armię wojów z Awanti daje się widzieć, bardzo potężną, tuż obok zaś to wielkie wojsko Południowców*.
31 Zaraz potem to ogromna siła zbrojna Bahlików. W pobliżu Bahlików stoi też w gotowości liczne wojsko Karny.
32 Jedna od drugiej zaiste armie te różnią się, o woźnico, jedna na drugiej polegają, wspierając się wzajemnie, placu boju nie porzucą.
33–34 Kieruj się pomiędzy nie, poganiaj konie z zapałem, średnie tempo utrzymując, wieź mnie tutaj, woźnico, gdzie Bahlików daje się widzieć ze wzniesionym orężem rozmaitym i licznych Południowców wiedzionych przez Woźnicy Syna*.
35 I gdzie szeregi daje się widzieć tłumne słoniami, końmi i rydwanami, przetykane oddziałami piechurów z różnych krain sprowadzonych”.
36 To powiedziawszy do powożącego, Bramina* omijając, Jujudhana odbił w tę stronę, gdzie straszliwe, bardzo ogromne siły stały Karny.
37 Za nim Drona ruszył wściekły, sypiąc ze wszystkich stron licznymi strzałami bezpiórymi w Jujudhanę wielkoramiennego, w pędzie nieoglądającego się za siebie.
38 W wojsko Karny tłumne ogromnie szyjąc ostrymi strzałami, wjechał ów Satjaki w niezmierzoną armię Bharatów.
39 A kiedy zaś wjechał w nich Jujudhana, a wojownicy rozbiegali się na wszystkie strony, nieubłagany Krytawarman stanął Satjakiemu na drodze.
40 W tego atakującego Satjaki uderzył bezpiórymi sześcioma strzałami, a kolejnymi czterema cztery jego konie zabił błyskawicznie, męstwa pełny.
41 Potem znowuż szesnastoma o gładko toczonych drzewcach, szybkobieżnymi pociskami uderzył Satjaki Krytawarmana prosto w pierś.
42 Krytawarman zaś uderzany przez wojownika Satwatów licznymi bezpiórymi strzałami o ostrych grotach, o wielki królu, zdzierżyć tego nie mógł.
43 Nałożywszy strzałę o kształcie zębów cielca*, przypominającą w locie wężowo sunący płomień, i naciągnąwszy, o królu, cięciwę aż do ucha, strzelił i trafił Satjakiego w udo.
44 Mocarny pocisk z pierzastą lotką zbroję oraz ciało Satjakiego przebiwszy, w ziemię się wbił krwią naznaczony.
45 A następnie licznymi strzałami przeciął Krytawarman, najlepszy ze znawców oręża, łuk Jujudhany, wraz ze strzałą i cięciwą, o królu.
46 I uderzył w polu, o królu, Satjakiego, Prawdą Mężnego, dziesięcioma bezpiórymi pociskami ostrymi, rozjuszony, w sam środek piersi.
47 Łuk mając strzaskany, włócznią wówczas cisnął Satjaki, najlepszy wśród włóczników, w prawe ramię Krytawarmana.
48 A potem inny, bardziej wytrzymały łuk chwyciwszy, Satjaki mężny szył strzałami bezpiórymi szybko setkami, a nawet tysiącami.
49 I Krytawarmana wraz z jego rydwanem ze wszystkich stron obsypał ów Satjaki, przesłaniając na polu bitwy Syna Hrydiki* całkowicie.
50 Potem głowę jego woźnicy strzałą obciął. Zabity bard Syna Hrydiki spadł ze wspaniałego rydwanu, a wtedy pozbawione woźnicy szybkobieżne rumaki ruszyły przed siebie gwałtownie biegiem.
51 A na to Bhodźa*, sam ściągnowszy lejcami rumaki, stanął na rydwanie niewzruszony z łukiem i strzałą w dłoni, co wojska honorami uczciły.
52 A ten przez chwilę tylko tchu nabrawszy, zaraz konie popędził, sam wolny od strachu nieprzyjaciołom strach wielki niosąc. Ale że Satjaki oddalił się tymczasem pędem, Krytawarman na Bhimę z impetem ruszył.
53 Jujudhana również, o władco nad władcami, wydostał się spomiędzy sił zbrojnych Drony i jechał, pędząc gwałtownie, ku wielkiej armii Kambodźów.
54 Ale tam wstrzymywany przez licznych wojów, wspaniałych rydwanników, nie przebił się wówczas dalej, o królu, Satjaki, Prawdą Mężny.
55 Drona zaś, ustawiwszy armię w szyku i na Bhodźy złożywszy ciężar odpowiedzialności, ruszył w pościg za Jujudhaną, pragnieniem walki napędzany.
56 Tego gnającego w pogoni za Jujudhaną zablokowali rozgniewani wojownicy najpotężniejsi w armii Pandawów.
57 Ale napotkawszy w drodze rydwan Syna Hrydiki, najznamienitszy z rydwanów, Pańćalowie, na czele z Bhimaseną, stracili animusz, odparci, o królu, mężnym bojem bojownika mężnego Krytawarmana*.
58 Ze wszystkich stron strzał powodzią zasypał ich wszystkich, bój nadal toczących, ale o sercach odrobinę już przygnębionych, których konie też już zdały się wyczerpane.
59 Powstrzymani przez Bhodźę, pragnący siły Bhodźi pokonać, trwali jednak na placu boju, mężni, jak Arjowie–ludzie honoru, o wielkiej sławie marzący.
