Autorzy
Opracowali (indika 2024):
(zamieszczenie tłumaczeń, objaśnienia)
Adam Pudło
(analiza syntaktyczna)
Andrzej Babkiewicz
तृतीयाः विभूतिपादः
tṛtīyāḥ vibhūti-pādaḥ
Rozdział 3: Moce mistyczne
देशबन्धश्चित्तस्य धारणा ||३.१||
deśa-bandhaś cittasya dhāraṇā ||3.1||
Koncentracja (dhāraṇā) to skupienie (bandhaḥ) umysłu (cittasya) na jednym obiekcie (deśa).
तत्र प्रत्ययैकतानता ध्यानम् ||३.२||
tatra pratyayaika-tānatā dhyānam ||3.2||
Medytacja (dhyānam) to ciągła nieprzerwana koncentracja (pratyaya eka tānatā) [na wybranym obiekcie].
तदेवार्थमात्रनिर्भासं स्वरूपशून्यम् इव समाधिः ||३.३||
tad evārtha-mātra-nirbhāsaṃ svarūpa-śūnyam iva samādhiḥ ||3.3||
Trans medytacyjny (samādhiḥ) to całkowita transformacja umysłu (svarūpa śūnyam iva), [w której pole świadomości] wypełnia (nirbhāsaṃ) wyłącznie obiekt medytacji (artha mātra).
त्रयम् एकत्र संयमः ||३.४||
trayam ekatra saṃyamaḥ ||3.4||
Kontemplacja (saṃyamaḥ) to [praktyka tych] trzech (trayam) [procesów] z tym samym obiektem (ekatra).
तज्जयात् प्रज्ञालोकः ||३.५||
taj-jayāt prajñālokaḥ ||3.5||
Jej (tad) rezultatem (jayāt) jest zdolność percepcji transowej (prajñā lokaḥ).
तस्य भूमिषु विनियोगः ||३.६||
tasya bhūmiṣu viniyogaḥ ||3.6||
Powinna być stosowana (tasya viniyogaḥ) w kolejnych etapach (bhūmiṣu).
त्रयम् अन्तरङ्गं पूर्वेभ्यः ||३.७||
trayam antar-aṅgaṃ pūrvebhyaḥ ||3.7||
Te trzy akcesoria (trayam aṅgaṃ) [maja charakter] wewnętrzny (antar) [w porównaniu z] wcześniej opisanymi (pūrvebhyaḥ).
तदपि बहिरङ्गं निर्बीजस्य ||३.८||
tad api bahiraṅgaṃ nirbījasya ||3.8||
Są jednak (tad api) zewnętrzne (bahir aṅgaṃ) w stosunku do transu bezobiektowego (nirbījasya).
व्युत्थाननिरोधसंस्कारयोरभिभवप्रादुर्भावौ निरोधक्षणचित्तान्वयो निरोधपरिणामः ||३.९||
vyutthāna-nirodha-saṃskārayor abhibhava-prādurbhāvau nirodha-kṣaṇa-cittānvayo nirodha-pariṇāmaḥ ||3.9||
Przemiana powstrzymania (nirodha pariṇāmaḥ) to skupienie umysłu (citta anvayaḥ) na chwilach powstrzymania (nirodha kṣaṇa), [w warunkach] zanikania (abhibhava) tendencji do aktywności (vyutthāna saṃskārayoḥ) i pojawiania się (prādur bhāvau) tendencji powstrzymania (nirodha saṃskārayoḥ).
तस्य प्रशान्तवाहिता संस्कारात् ||३.१०||
tasya praśānta-vāhitā saṃskārāt ||3.10||
Jej (tasya) niezakłócone trwanie (praśānta vāhitā) [umożliwiają] jej wzorce (saṃskārāt) [obecne w podświadomości].
सर्वार्थतैकाग्रतयोः क्षयोदयौ चित्तस्य समाधिपरिणामः ||३.११||
sarvārthataikāgratayoḥ kṣayodayau cittasya samādhi-pariṇāmaḥ ||3.11||
W przemianie transowej (samādhi pariṇāmaḥ) zanikają (kṣaya) świadome czynności (sarva arthatā) umysłu (cittasya) i pojawiają się (udayau) stany ich zawieszenia (ekāgratayoḥ).
ततः पुनः शान्तोदितौ तुल्यप्रत्ययौ चित्तस्यैकाग्रतापरिणामः ||३.१२||
tataḥ punaḥ śāntoditau tulyapratyayau cittasyaikāgratā-pariṇāmaḥ ||3.12||
W przemianie stabilnego skupienia (ekāgratā pariṇāmaḥ) zanikające (śānta) i pojawiające się (uditau) stany umysłu (pratyayau cittasya) stają się podobne (tulya).
एतेन भूतेन्द्रियेषु धर्मलक्षणावस्थापरिणामा व्याख्याताः ||३.१३||
etena bhūtendriyeṣu dharma-lakṣaṇāvasthā-pariṇāmā vyākhyātāḥ ||3.13||
Analogicznie (etena) opisać można (vyākhyātāḥ) zmiany (pariṇāmā) jakości (dharma), lokalizacji czasowej (lakṣaṇa) i stanu (avasthā) zjawisk obiektywnych (bhūta) i mentalnych instrumentów poznania (indriyeṣu).
शान्तोदिताव्यपदेश्यधर्मानुपाती धर्मी ||३.१४||
śāntoditāvyapadeśya-dharmānupātī dharmī ||3.14||
Obiekt (dharmī) jest jakością wspólną (dharma anupātī) dla jego cech przeszłych (śānta), teraźniejszych (udita) i przyszłych (avyapadeṣya).
क्रमान्यत्वं परिणामान्यत्वे हेतुः ||३.१५||
kramānyatvaṃ pariṇāmānyatve hetuḥ ||3.15||
Odróżnialność (anyatvaṃ) przemian (pariṇāma) wynika (hetuḥ) z odróżnialności (anyatve) następstw (krama).
परिणामत्रयसंयमादतीतानागतज्ञानम् ||३.१६||
pariṇāma-traya-saṃyamād atītānāgata-jñānam ||3.16||
Kontemplacja (saṃyamād) trzech (traya) rodzajów zmian (pariṇāma) [umożliwia] wgląd (jñānam) w przeszłość (atīta) i przyszłość (anāgata).
शब्दार्थप्रत्ययानाम् इतरेतराध्यासात् संकरस्तत्प्रविभागसंयमात् सर्वभूतरुतज्ञानम् ||३.१७||
śabdārtha-pratyayānām itaretarādhyāsāt saṃkaras tat-pravibhāga-saṃyamāt sarva-bhūta-ruta-jñānam ||3.17||
Współistniejące (adhyāsāt) rzeczy (artha), ich nazwy (śabda) oraz związane z nimi pojęcia (pratyayānām) są ze sobą skojarzone (itaretara saṅkaraḥ); kontemplacja (saṃyamāt) ich odrębności (tat pravibhāga) [umożliwia] rozpoznawanie (jñānam) naturalnych wibracji (ruta) wszystkich istot (sarva bhūta).
संस्कारसाक्षात्करणात् पूर्वजातिज्ञानम् ||३.१८||
saṃskāra-sākṣāt-karaṇāt pūrva-jāti-jñānam ||3.18||
Przywołanie do świadomości (sākṣāt karaṇāt) wzorców pamięciowych (saṃskāra) [umożliwia] wgląd (jñānam) w przeszłe wcielenia (pūrva jāti).
प्रत्ययस्य परचित्तज्ञानम् ||३.१९||
pratyayasya para-citta-jñānam ||3.19||
[Kontemplacja (saṃyama)] specyficznych stanów umysłowych (pratyayasya) [umożliwia] ich rozpoznawanie (jñānam) w umysłach innych istot (para citta).
न च तत् सालम्बनं तस्याविषयीभूतत्वात् ||३.२०||
na ca tat sālambanaṃ tasyāviṣayī-bhūtatvāt ||3.20||
Nie obejmuje ono jednak ich szczegółowych treści (na ca tat sālambanaṃ) niebędących przedmiotem obserwacji jogina (tasya aviṣayī bhūta tvāt).
कायरूपसंयमात् तद्ग्राह्यशक्तिस्तम्भे चक्षुःप्रकाशासंप्रयोगे ऽन्तर्धानम् ||३.२१||
kāya-rūpa-saṃyamāt tad-grāhya-śakti-stambhe cakṣuḥ-prakāśāsaṃprayoge 'ntardhānam ||3.21||
Kontemplacja (saṃyamat) formy ciała (kāya rūpa) [połączona z] blokowaniem (stambhe) jej postrzegalności (grāhya śakti) dla wzroku (cakṣuḥ prakāśa asaṃprayoge) czyni je niewidocznym (antardhānam).
21.a Tak samo tłumaczy się (etena uktam) zawieszenie (antardhānam) percepcji słuchowej (śabda) oraz innymi zmysłami (adi).
सोपक्रमं निरुपक्रमं च कर्म तत्संयमाद् अपरान्तज्ञानम् अरिष्टेभ्यो वा ||३.२२||
sopakramaṃ nir-upakramaṃ ca karma tat-saṃyamād aparānta-jñānam ariṣṭebhyo vā ||3.22||
Karma (karma) [składa się z elementów] dojrzałych do manifestacji (sopakramaṃ) oraz takich, których owoce objawią się w przyszłości (nirupakramaṃ); ich kontemplacja (tad saṃyamād) [pozwala] przewidzieć (jñānam) czas własnej śmierci (aparānta), [który zapowiadają również] (vā) znaki zwiastujące (ariṣṭebhyaḥ).
मैत्र्यादिषु बलानि ||३.२३||
maitryādiṣu balāni ||3.23||
[Kontemplacja (saṃyama)] postaw życzliwości (maitri) [wobec szczęśliwych, współczucia wobec cierpiących i zadowolenia wobec czyniących dobro] (ādiṣu) daje wielką siłę (balāni) [tych postaw].
बलेषु हस्तिबलादीनि ||३.२४||
baleṣu hastibalādīni ||3.24||
[Kontemplacja (saṃyama)] siły fizycznej (baleṣu) słonia (hasti) i innych sił materialnych (ādīni) [pozwala uzyskać] siły (bala) [takiej samej wielkości].
प्रवृत्त्यालोकन्यासात् सूक्ष्मव्यवहितविप्रकृष्टज्ञानम् ||३.२५||
pravṛttyālokanyāsāt sūkṣmavyavahitaviprakṛṣṭajñānam ||3.25||
Skierowanie (nyāsāt) wyższych czynności zmysłowych (pravṛttyāḥ loka) ku rzeczom subtelnym (sūkṣma), zasłoniętym (vyavahita) i odległym (viprakṛṣṭa) [pozwala je] dostrzec (jñānam).
भुवनज्ञानं सूर्ये संयमात् ||३.२६||
bhuvana-jñānaṃ sūrye saṃyamāt ||3.26||
Kontemplacja (saṃyamāt) [punktu w ciele zwanego ‘bramą słoneczną’] (sūrye) [umożliwia] wgląd (jñānam) w budowę Wszechświata (bhuvana).
चन्द्रे ताराव्यूहज्ञानम् ||३.२७||
candre tārā-vyūha-jñānam ||3.27||
[Kontemplacja (saṃyama) punktu w ciele zwanego ‘bramą księżycową’] (candre) [pozwala] poznać (jñānam) konfiguracje gwiazd (tārā vyūha).
ध्रुवे तद्गतिज्ञानम् ||३.२८||
dhruve tadgatijñānam ||3.28||
[Kontemplacja (saṃyama)] Gwiazdy Polarnej (dhruve) [umożliwia] wgląd (jñānam) w ich ruchy (tad gati).
नाभिचक्रे कायव्यूहज्ञानम् ||३.२९||
nābhi-cakre kāya-vyūha-jñānam ||3.29||
[Kontemplacja (saṃyama)] czakramu pępka (nābhi cakre, [maṇipūra]) [pozwala] poznać (jñānam) budowę i funkcjonowanie ciała (kāya vyūha).
कण्ठकूपे क्षुत्पिपासानिवृत्तिः ||३.३०||
kaṇṭha-kūpe kṣut-pipāsā-nivṛttiḥ ||3.30||
[Kontemplacja (saṃyama)] przełyku (kaṇṭha kūpe) [umożliwia] opanowanie (nivṛttiḥ) głodu (kṣut) i pragnienia (pipāsā).
कूर्मनाड्यां स्थैर्यम् ||३.३१||
kūrma-nāḍyāṃ sthairyam ||3.31||
[Kontemplacja (saṃyama)] kanałów oskrzelowych (kurma nāḍyāṃ) [umożliwia zachowanie] całkowitego bezruchu (sthairyam).
मूर्धज्योतिषि सिद्धदर्शनम् ||३.३२||
mūrdha-jyotiṣi siddha-darśanam ||3.32||
[Kontemplacja (saṃyama)] światła na szczycie głowy (mūrdha jyotiṣi) [pozwala] widzieć (darśanam) istoty zaawansowane duchowo (siddha).
प्रातिभाद् वा सर्वम् ||३.३३||
prātibhād vā sarvam ||3.33||
Intuicja (prātibhad) [otwiera dostęp do] (va) wszelkiej (sarvam) [wiedzy].
हृदये चित्तसंवित् ||३.३४||
hṛdaye citta-saṃvit ||3.34 ||
[Kontemplacja (saṃyama)] czakramu serca (hṛdaya cakra, [anāhata]) daje pełen wgląd (saṃvit) w sferę mentalną (citta).
सत्त्वपुरुषयोर् अत्यन्तासंकीर्णयोः प्रत्ययाविशेषो भोगः परार्थात् स्वार्थसंयमात् पुरुषज्ञानम् ||३.३५||
sattva-puruṣayor atyantāsaṃkīrṇayoḥ pratyayāviśeṣo bhogaḥ parārthāt svārtha-saṃyamāt puruṣa-jñānam ||3.35||
[Istota wszelkich] doświadczeń (bhogaḥ) jest nieodróżnianie (pratyaya aviśeṣaḥ) Jaźni (puruṣayoḥ) od esencji bytu obiektywnego (sattva, [prakṛti]) istniejącej w Niej i dla Niej (para artha tvāt), lecz odróżnialnej (atyanta asaṃkīrṇayoḥ) od Niej; kontemplacja (saṃyamat) idei czystej świadomości (cit) jako niezależnego podmiotu (svārtha) [umożliwia] jego rozpoznanie (puruṣa jñānam).
ततः प्रातिभश्रावणवेदनादर्शास्वादवार्ता जायन्ते ||३.३६||
tataḥ prātibha-śrāvaṇa-vedanādarśāsvāda-vārtā jāyante ||3.36||
Efektem tego (tataḥ jāyante) jest poznanie intuicyjne (prātibha) [oraz bezpośrednia percepcja zmysłami mentalnymi] słuchu (śrāvaṇa), dotyku (vedanā), wzroku (darśa), smaku (āsvāda) i powonienia (vārtā).
ते समाधाव् उपसर्गा व्युत्थाने सिद्धयः ||३.३७||
te samādhāv upasargā vyutthāne siddhayaḥ ||3.37||
Dla aktywnego umysłu (vyutthāne) są to moce (siddhayaḥ), ale dla transu (samādhau) przeszkody (upasargāḥ).
बन्धकारणशैथिल्यात् प्रचारसंवेदनाच् च चित्तस्य परशरीरावेशः ||३.३८||
bandha-kāraṇa-śaithilyāt pracāra-saṃvedanāc ca cittasya para-śarīrāveśaḥ ||3.38||
[Jogin może] wniknąć do innego ciała (para śarīra aveśaḥ), [jeśli potrafi] osłabić (śaithilyāt) [karmiczną] przyczynę więzi (bandha kāraṇa) i zna dokładnie (saṃvedanāt) energetyczne mechanizmy związku umysłu z ciałem (pracāra).
उदानजयाज् जलपङ्ककण्टकादिष्व् असङ्ग उत्क्रान्तिश् च ||३.३९||
udāna-jayāj jala-paṅka-kaṇṭakādiṣv asaṅga utkrāntiś ca ||3.39||
Opanowanie (jayāt) witalnej energii wznoszącej (udāna) [umożliwia] unoszenie ciała (asaṅgaḥ) nad wodą (jala), błotem (paṅka), cierniami (kaṇṭaka) itp. (adiṣu) oraz (ca) opuszczanie go (utkrāntiḥ) [zgodnie z własną wolą].
समानजयाज् ज्वलनम् ||३.४०||
samānajayāj jvalanam ||3.40||
Opanowanie (jayāt) energii ognistej (samāna) [w ciele umożliwia emisję] świetlistej aury (jvalanam).
श्रोत्राकाशयोः संबन्धसंयमाद् दिव्यं श्रोत्रम् ||३.४१||
śrotrākāśayoḥ saṃbandha-saṃyamād divyaṃ śrotram ||3.41||
Kontemplacja (saṃyamāt) związku (saṃbandha) słuchu (śrotra) z żywiołem eteru (ākāśayoḥ) [uaktywnia] wyższe formy zmysłu słuchu (divyam śrotram).
कायाकाशयोः संबन्धसंयमाल् लघुतूलसमापत्तेश् चाकाशगमनम् ||३.४२||
kāyākāśayoḥ saṃbandha-saṃyamāl laghu-tūla-samāpatteś cākāśa-gamanam ||3.42||
Kontemplacja (saṃyamāt) związku (saṃbandha) ciała (kāya) z żywiołem eteru (ākāśayoḥ) bądź (ca) transformacja umysłu (samāpatteḥ) w ideę lekkości (laghu) włókien bawełny (tūla) [umożliwia zmniejszanie ciężaru ciała i] przemieszczanie się w przestrzeni (ākāśa gamanam).
बहिर् अकल्पिता वृत्तिर् महाविदेहा ततः प्रकाशावरणक्षयः ||३.४३||
bahir-akalpitā vṛttir mahā-videhā tataḥ prakāśāvaraṇa-kṣayaḥ ||3.43||
Wyjście z ciała (bahiḥ akalpitā) [w pełnej świadomości] i działanie (vṛttiḥ) poza nim, [zwane] wielką eksterioryzacją (mahā videhā), rozpraszają (kṣayaḥ) zasłonę (āvaraṇa) Światłości (prakāśa).
स्थूलस्वरूपसूक्ष्मान्वयार्थवत्त्वसंयमाद् भूतजयः ||३.४४||
sthūla-svarūpa-sūkṣmānvayārthavattva-saṃyamād bhūtajayaḥ ||3.44||
Kontemplacja (saṃyamād) [pięciu immanentnych poziomów materii] – zewnętrznego (sthūla), subtelnego (svarūpa), mentalnego (sūkṣma), esencjalnego (anvaya) i przyczynowego (arthavattva) – [umożliwia] panowanie nad jej komponentami (bhūta jayaḥ).
ततो ऽणिमादिप्रादुर्भावः कायसंपत् तद्धर्मानभिघातश् च ||३.४५||
tato 'ṇimādi-prādurbhāvaḥ kāya-saṃpat tad-dharmānabhighātaś ca ||3.45||
[Pozwala to] zmieniać rozmiary własnego ciała (aṇima) i dokonywać innych manipulacji (prādurbhāvaḥ ādi) oraz (ca) [zapewnia] doskonałość ciała fizycznego (kāya sampat) i jego odporność (anabhighātaḥ) na żywioły materii (dharma).
रूपलावण्यबलवज्रसंहननत्वानि कायसंपत् ||३.४६||
rūpa-lāvaṇya-bala-vajra-saṃhananatvāni kāya-saṃpat ||3.46||
Na doskonałość ciała (kāya sampat) [składają się:] piękno jego formy (rūpa), atrakcyjność (lāvaṇya), siła (bala) i nadzwyczajna odporność (vajra saṃhanana).
ग्रहणस्वरूपास्मितान्वयार्थवत्त्वसंयमाद् इन्द्रियजयः ||३.४७||
grahaṇasvarūpāsmitānvayārthavattvasaṃyamād indriyajayaḥ ||3.47||
Kontemplacja (saṃyamād) [pięciu immanentnych poziomów] zmysłów (indriya) – fizycznego (grahaṇa), subtelnego (svarūpa), mentalnego (asmitā), esencjalnego (anvaya) i przyczynowego (arthavattva) – [pozwala całkowicie] nad nimi panować (jayaḥ).
ततो मनोजवित्वं विकरणभावः प्रधानजयश् च ||३.४८||
tato mano-javitvaṃ vikaraṇa-bhāvaḥ pradhāna-jayaś ca ||3.48||
Umożliwia to (tataḥ) przemieszczanie ciała wraz z myślą (mano javitvaṃ), postrzeganie ponadzmysłowe (vikaraṇa bhāvaḥ) oraz (ca) władanie pierwszą przyczyną (pradhāna jayaḥ).
सत्त्वपुरुषान्यताख्यातिमात्रस्य सर्वभावाधिष्ठातृत्वं सर्वज्ञातृत्वं च ||३.४९||
sattva-puruṣānyatā-khyāti-mātrasya sarva-bhāvādhiṣṭhātṛtvaṃ sarva-jñātṛtvaṃ ca ||3.49||
[Kontemplacja] rozróżnienia (anyatā khyāti) czystej świadomości (puruṣa) od czystej esencji bytu obiektywnego (sattva) [prowadzi do] wszechmocy (sarva bhāva adhiṣṭhātṛtvaṃ) i (ca) wszechwiedzy (sarva jñātṛtvam).
तद्वैराग्याद् अपि दोषबीजक्षये कैवल्यम् ||३.५०||
tad-vairāgyād api doṣa-bīja-kṣaye kaivalyam ||3.50||
Porzucenie tego stanu (tad vairāgyāt) [w akcie wyższego wyrzeczenia (paravairagya)] usuwa (kṣaye) przyczynę zniewolenia (doṣa bīja) [prowadząc do] wyzwolenia (kaivalyam).
स्थान्युपनिमन्त्रणे सङ्गस्मयाकरणं पुनर् अनिष्टप्रसङ्गात् ||३.५१||
sthāny-upanimantraṇe saṅga-smayākaraṇaṃ punar aniṣṭa-prasaṅgāt ||3.51||
Kiedy zaawansowane duchowo istoty zapraszają (sthāni upanimantraṇe), [ich towarzystwo] nie powinno budzić (akaraṇaṃ) przywiązania (saṅga) i uśmiechu satysfakcji (smaya), [gdyż] kontakt (prasaṅgāt) z niepożądanymi (aniṣṭa) [stanami świadomości] nadal (punaḥ) [jest możliwy].
क्षणतत्क्रमयोः संयमाद् विवेकजं ज्ञानम् ||३.५२||
kṣaṇa-tat-kramayoḥ saṃyamād viveka-jaṃ jñānam ||3.52||
Kontemplacja (saṃyamād) następstwa (kramayoḥ) chwil (kṣaṇa) [przynosi] zdolność rozróżniania absolutnego (vivekajaṃ jñānam).
जातिलक्षणदेशैर् अन्यतानवच्छेदात् तुल्ययोस् ततः प्रतिपत्तिः ||३.५३||
jāti-lakṣaṇa-deśair anyatānavacchedāt tulyayos tataḥ pratipattiḥ ||3.53||
Umożliwia ona (tataḥ) odróżnianie (pratipattiḥ) bytów podobnych (tulyayoḥ) nieróżniących się (anyatā anavadchedāt) formą (jāti) oraz położeniem w czasie (lakṣaṇa) i przestrzeni (deśaiḥ).
तारकं सर्वविषयं सर्वथाविषयम् अक्रमं चेति विवेकजं ज्ञानम् ||३.५४||
tārakaṃ sarva-viṣayaṃ sarvathā-viṣayam akramaṃ ceti viveka-jaṃ jñānam ||3.54||
Jest to najwyższa (akramaṃ) wiedza intuicyjna (tārakaṃ jñānam), nieograniczona (sarva viṣayaṃ) i (ca) wszechogarniająca (sarvathā viṣayam).
सत्त्वपुरुषयोः शुद्धिसाम्ये कैवल्यम् इति ||३.५५||
sattva-puruṣayoḥ śuddhi-sāmye kaivalyam iti ||3.55||
Kiedy czystość (śuddhi) esencji bytu obiektywnego (sattva) dorównuje (sāmye) czystości Jaźni (puruṣayoḥ), [następuje] wyzwolenie (kaivalya iti).
इति पतञ्जलिविरचिते योगसूत्रे तृतीयो विभूतिपादः |
iti patañjali-viracite yoga-sūtre
tṛtīyo vibhūti-pādaḥ |
Oto koniec trzeciego rozdziału „Moce mistyczne”
w Sutrach jogi autorstwa Patańdźalego.