Autorzy

Opracowanie (indika 2025):
(tłumaczenie, analiza gramatyczna i syntaktyczna, objaśnienia)
Andrzej Babkiewicz

भागवतपुराणम्

Bhāgavata-purāṇam

Purana Bhagawata 

Księga 1 (prathama-skandhaḥ)

Rozdział 1.15 (pañcadaśo ‘dhyāyaḥ)

Domknięcie dziejów Pandawów (pāṇḍava-saṃsthā)

Odejście Pandawów (pāṇḍava-mahā-prayāṇam)

Streszczenie rozdziału:

1-4 Arjuna zbiera siły, by odpowiedzieć bratu.

5-27 Arjuna wyraża swą tęsknotę za Kryszną:

  • 7-17 sukcesy zawdzięczane Krysznie: zdobycie Draupadī, spalenie lasu Khāṇḍava, ofiara Judhiszthiry, zabicie Dźarasandhy, ocalenie honoru Draupadī, spotkanie z Durwasasem, zdobycie Paśupaty, pobyt w pałacu Indry, zwycięstwo na Polu Kuru,
  • 18-21 wspomnienie czułej relacji i opis niemocy Ardźuny,
  • 22-27 Arjuna mówi o śmierci dynastii Yadu i bezwzględności losu.

28-31 Arjuna skupia się na naukach Kryszny i wycisza umysł – opis stanu wycofania.

32-43 Reakcje na słowa Ardźuny – Kuntī wycofuje się z życia, Yudhiṣṭhira przygotowuje się do odejścia – przekazanie królestwa, ryt Pana Stworzeń, stopnie wycofania.

44-50 Odejście Pandawów ku północy, śmierć Widury, odejście Draupadī.

51 Błogosławieństwa, które niesie słuchanie tej opowieści.

sūta uvāca
evaṃ kṛṣṇa-sakhaḥ kṛṣṇo
bhrātrā rājñā vikalpitaḥ |
nānā-śaṅkāspadaṃ rūpaṃ
kṛṣṇa-viśleṣa-karśitaḥ ||1.15.1||

Suta rzekł:
Gdy w obawach brat się gubił,
snując różne swe domysły,
Kryszny druh Ardźuna-Kryszna
był przybity brakiem Kryszny.

śokena śuṣyad-vadana-
-hṛt-sarojo hata-prabhaḥ |
vibhuṃ tam evānusmaran
nāśaknot pratibhāṣitum ||1.15.2||

Twarz i lotos serca wyschły,
rozpacz jego blask zgasiła,
wspominając potężnego,
nie był zdolny odpowiedzieć.

kṛcchreṇa saṃstabhya śucaḥ
pāṇināmṛjya netrayoḥ |
parokṣeṇa samunnaddha-
-praṇayautkaṇṭhya-kātaraḥ ||1.15.3||

Z trudem łzy rozpaczy wstrzymał,
ręką otarł swoje oczy,
z miłosnej tęsknoty cierpiał
za tym, co go nie mógł zoczyć.

sakhyaṃ maitrīṃ sauhṛdaṃ ca
sārathyādiṣu saṃsmaran |
nṛpam agrajam ityāha
bāṣpa-gadgadayā girā ||1.15.4||

Wspomniał przyjaźń, wzgląd, serdeczność,
kiedy został druh woźnicą,
i zdławionym łzami głosem
rzekł królowi, swemu bratu.

arjuna uvāca
vañcito 'haṃ mahā-rāja
hariṇā bandhu-rūpiṇā |
yena me ’pahṛtaṃ tejo
deva-vismāpanaṃ mahat ||1.15.5||

Ardźuna rzekł:

Królu, Hari mnie oszukał,
grając rolę przyjaciela,
więc zniknęła moc ma wielka,
która bogów zdumiewała.

yasya kṣaṇa-viyogena
loko hy apriya-darśanaḥ |
ukthena rahito hy eṣa
mṛtakaḥ procyate yathā ||1.15.6||

Z nim rozłąki jedna chwila
świat brzydotą już przesłania,
tak jak mowy pozbawione
ciało martwym jest nazwane.

yat-saṃśrayād drupada-geham upāgatānāṃ
rājñāṃ svayaṃvara-mukhe smara-durmadānām |
tejo hṛtaṃ khalu mayābhihataś ca matsyaḥ
sajjī-kṛtena dhanuṣādhigatā ca kṛṣṇā ||1.15.7|| व

Że był blisko, to przybyłym do Drupady dworu
królom, spitym namiętnością podczas swajamwary,
moc ukradłem, przeszywając wskroś napiętym łukiem
rybę, i tak rękem zdobył mej małżonki Kryszny.

yat-sannidhāv aham u khāṇḍavam agnaye ’dām
indraṃ ca sāmara-gaṇaṃ tarasā vijitya |
labdhā sabhā maya-kṛtādbhuta-śilpa-māyā
digbhyo ’haran nṛpatayo balim adhvare te ||1.15.8|| व

Że był przy mnie, las Khandawa Ogniowi złożyłem,
Indrę pierwej pokonawszy z gromadami niebian.
Dom zgromadzeń Maja stworzył o złudnej strukturze,
a królowie w czas ofiary nieśli tobie dary.

yat-tejasā nṛpa-śiro’ṅghrim ahan makhārtham
āryo 'nujas tava gajāyuta-sattva-vīryaḥ |
tenāhṛtāḥ pramatha-nātha-makhāya bhūpā
yan mocitās tad anayan balim adhvare te ||1.15.9|| व

Z jego mocy brat, co siłę ma miriady słoni,
zabił króla, co pod stopą głowy władców trzymał.
Mieli oni być złożeni Panu Duchów w darze.
Uwolnieni, tobie nieśli podarunki, królu.

patnyās tavādhi-makha-kḷpta-mahābhiṣeka-
-ślāghiṣṭha-cāru-kabaraṃ kitavaiḥ sabhāyām |
spṛṣṭaṃ vikīrya padayoḥ patitāśru-mukhyā
yas tat-striyo ’kṛta hateśa-vimukta-keśāḥ ||1.15.10|| व

Twojej żony piękny warkocz związany w ofierze,
uświęcony namaszczeniem, hazardziści tknęli.
Z łzami w oczach do stóp padła w sali do gry w kości –
on ich kobiet włos rozwiązał po zabiciu mężów.

yo no jugopa vana etya duranta-kṛcchrād
durvāsaso 'ri-racitād ayutāgra-bhug yaḥ |
śākānna-śiṣṭam upayujya yatas tri-lokīṃ
tṛptām amaṃsta salile vinimagna-saṅghaḥ ||1.15.11|| व

Chronić nas przed Durwasasem on do lasu przybył,
co z miriadą uczniów jada, nasłanym przez wrogów.
Spożył resztki strawy z warzyw, w wodzie zanurzeni
mędrcy zaraz pomyśleli, że trójświat jest syty.

yat-tejasātha bhagavān yudhi śūla-pāṇir
vismāpitaḥ sagirijo ’stram adān nijaṃ me |
anye 'pi cāham amunaiva kalevareṇa
prāpto mahendra-bhavane mahad āsanārdham ||1.15.12|| व

Z jego mocy to Bóg Zbrojny w Dzidę wraz z Gór Córką,
tak jak inni zadziwiony walką, dał mi oręż.
Do pałacu króla niebios z ciałem się udałem,
a ten oddał mi połowę własnego siedziska.

tatraiva me viharato bhuja-daṇḍa-yugmaṃ
gāṇḍīva-lakṣaṇam arāti-vadhāya devāḥ |
sendrāḥ śritā yad-anubhāvitam ājamīḍha
tenāham adya muṣitaḥ puruṣeṇa bhūmnā ||1.15.13|| व

Kiedy tam swe dni pędziłem, niebianie wraz z Indrą
maczug-ramion mych schronienie, co są w pieczy Kryszny,
przyjmowali, bym wytracił wrogie im istoty.
Dzisiaj ten wszechwładny Człowiek okpił mnie i okradł.

yad-bāndhavaḥ kuru-balābdhim ananta-pāram
eko rathena tatare ’ham atīrya-sattvam |
pratyāhṛtaṃ bahu dhanaṃ ca mayā pareṣāṃ
tejāspadaṃ maṇi-mayaṃ ca hṛtaṃ śirobhyaḥ ||1.15.14|| व

Żem jest jego przyjacielem, sam jeden rydwanem
armii Kuru bezgraniczny ocean przebyłem,
odzyskałem wielkie skarby z głów mych nieprzyjaciół
co siedzibą są potęgi – błyszczące klejnoty.

yo bhīṣma-karṇa-guru-śalya-camūṣv adabhra-
-rājanya-varya-ratha-maṇḍala-maṇḍitāsu |
agre-caro mama vibho ratha-yūthapānām
āyur manāṃsi ca dṛśā saha oja ārcchat ||1.15.15|| व

On przede mną zawsze kroczył w armiach Bhiszmy, Karny,
mistrza, Śalji, zdobnych kręgiem wozów licznych władców,
i spojrzeniem swoim skrócił długość życia, krzepę,
moc, witalność, siłę myśli wodzów rydwanników.

yad-doḥṣu mā praṇihitaṃ guru-bhīṣma-karṇa-
-naptṛ-trigarta-śalya-saindhava-bāhlikādyaiḥ |
astrāṇy amogha-mahimāni nirūpitāni
nopaspṛśur nṛ-hari-dāsam ivāsurāṇi ||1.15.16|| व

Byłem w pieczy jego ramion, więc mnie nie tykały
pociski o wielkiej mocy wciąż słane przez mistrza,
Bhiszmę, Karnę, króla Sindhu, Bahlikę czy Śalję,
tak jak sługi Lwa-Człowieka nie tknęły demony.      

sautye vṛtaḥ kumatinātma-da īśvaro me
yat-pāda-padmam abhavāya bhajanti bhavyāḥ |
māṃ śrānta-vāham arayo rathino bhuvi-ṣṭhaṃ
na prāharan yad-anubhāva-nirasta-cittāḥ ||1.15.17|| व

Boga, dawcę jaźni wziąłem za woźnicę, głupi,
stóp lotosy jego wielbią mędrcy, aby zniknąć.
Chociaż konie me zmęczone i na ziemi stałem,
wszak mnie woje zmóc nie mogli – on mocą ich olśnił.

narmāṇy udāra-rucira-smita-śobhitāni
he pārtha he 'rjuna sakhe kuru-nandaneti |
sañjalpitāni nara-deva hṛdi spṛśāni
smartur luṭhanti hṛdayaṃ mama mādhavasya ||1.15.18|| व

Zdobne w cudny szczery uśmiech żartobliwe zwroty:
„Synu Prythy! Przyjacielu! O pociecho Kurów!” –
gdy Madhawa luźno rzucał, duszę poruszały,
teraz, kiedy je wspominam, rozdzierają serce.

śayyāsanāṭana-vikatthana-bhojanādiṣv
aikyād vayasya ṛtavān iti vipralabdhaḥ |
sakhyuḥ sakheva pitṛvat tanayasya sarvaṃ
sehe mahān mahitayā kumater aghaṃ me ||1.15.19|| व

Leżąc, siedząc, chodząc, jedząc czy podczas przechwałek,
uważałem żeśmy równi wiekiem, zasługami –
jak druhowi druh wybaczał, niczym ojciec dziecku,
tolerował mą głupotę wielki w swej potędze.

so 'haṃ nṛpendra rahitaḥ puruṣottamena
sakhyā priyeṇa suhṛdā hṛdayena śūnyaḥ |
adhvany urukrama-parigraham aṅga rakṣan
gopair asadbhir abaleva vinirjito ’smi ||1.15.20|| व

Gdy opuścił mnie przyjaciel, ukochany, drogi,
ten najlepszy pośród ludzi – serce moje puste.
Rodzinę na trakcie chroniąc Tego, Co W Dal Kroczy,
jak kobieta przez pasterzy zostałem pobity.

tad vai dhanus ta iṣavaḥ sa ratho hayāste
so 'haṃ rathī nṛpatayo yata ānamanti |
sarvaṃ kṣaṇena tad abhūd asad īśa-riktaṃ
bhasman hutaṃ kuhaka-rāddham ivoptam ūṣyām ||1.15.21|| व

Ten sam rydwan, łuk i strzały, i te same konie
jam ten sam przecież rydwannik, który korzył królów.
Wszystko to w chwilę się stało niebytem bez Boga,
jak obiata, co w popioły wygasłe wylana,
jak zasiewy w słoną glebę czy jak dar magika.

rājaṃs tvayānupṛṣṭānāṃ
suhṛdāṃ naḥ suhṛt-pure |
vipra-śāpa-vimūḍhānāṃ
nighnatāṃ muṣṭibhir mithaḥ ||1.15.22||

vāruṇīṃ madirāṃ pītvā
madonmathita-cetasām |
ajānatām ivānyonyaṃ
catuḥ-pañcāvaśeṣitāḥ ||1.15.23||

Ci, o których pytasz, królu,
przyjaciele w swoim mieście,
omroczeni klątwą wieszczów
wygubili się pałami!

Najpierw wina się napili,
ich umysły otępiałe,
nie poznali się wzajemnie…
czterech-pięciu pozostało.

prāyeṇaitad bhagavata
īśvarasya viceṣṭitam |
mitho nighnanti bhūtāni
bhāvayanti ca yan mithaḥ ||1.15.24||

Prawie wszystko dziełem Boga,
oto władcy dokonanie,
że istoty się mordują
lub wspierają się nawzajem.

jalaukasāṃ jale yadvan
mahānto ’danty aṇīyasaḥ |
durbalān balino rājan
mahānto balino mithaḥ ||1.15.25||

Jak w głębinach stwory wodne
wielkie jedzą te pomniejsze,
a silniejsze te, co słabsze,
wzajem jedzą się te wielkie,

evaṃ baliṣṭhair yadubhir
mahadbhir itarān vibhuḥ |
yadūn yadubhir anyonyaṃ
bhūbhārān sañjahāra ha ||1.15.26||

tak wielkimi Jadawami
słabszych, a silnymi wielkich
Bóg potężny ziemi ciężar
we wzajemnej walce zniszczył.

deśa-kālārtha-yuktāni
hṛt-tāpopaśamāni ca |
haranti smarataś cittaṃ
govindābhihitāni me ||1.15.27||

Miejsce, czas i cel, co ważą,
co je Pasterz wypowiedział,
słowa te ból serca koją
i mój umysł porywają.

sūta uvāca
evaṃ cintayato jiṣṇoḥ
kṛṣṇa-pāda-saroruham |
sauhārdenātigāḍhena
śāntāsīd vimalā matiḥ ||1.15.28||

Suta rzekł:

Kiedy Dźisznu tak rozmyślał
o lotosach stóp Hariego,
z mocy uczuć przyjacielskich
czysta jego myśl ucichła.

vāsudevāṅghry-anudhyāna-
-paribṛṃhita-raṃhasā |
bhaktyā nirmathitāśeṣa-
-kaṣāya-dhiṣaṇo 'rjunaḥ ||1.15.29||

Pęd miłości, który wezbrał
z pamiętania Wasudewy,
zniszczył brudy nieskończone,
co w Ardźuny myślach trwały

gītaṃ bhagavatā jñānaṃ
yat tat saṅgrāma-mūrdhani |
kāla-karma-tamo-ruddhaṃ
punar adhyagamat prabhuḥ ||1.15.30||

i ów możny znowu przylgnął
do mądrości z Pieśni Pana,
tej przed bitwą wysłowionej,
co ją czas, czyn, mrok przykryły.

viśoko brahma-sampattyā
sañchinna-dvaita-saṃśayaḥ |
līna-prakṛti-nairguṇyād
aliṅgatvād asambhavaḥ ||1.15.31||

Żal znikł, gdy brahmana sięgnął,
przeciął dwójni wątpliwości,
gdy bez cech Materia sczezła,
a brak Znaku niebyt ziścił.

niśamya bhagavan-mārgaṃ
saṃsthāṃ yadu-kulasya ca |
svaḥ-pathāya matiṃ cakre
nibhṛtātmā yudhiṣṭhiraḥ ||1.15.32||

O odejściu Boga słysząc
i o losie rodu Jadów,
myśl skierował ku niebiosom,
skupił umysł Judhiszthira.

pṛthāpy anuśrutya dhanañjayoditaṃ
nāśaṃ yadūnāṃ bhagavad-gatiṃ ca tām |
ekānta-bhaktyā bhagavaty adhokṣaje
niveśitātmopararāma saṃsṛteḥ ||1.15.33|| ज

Usłyszała Prytha opowieść Ardźuny
o Jadów zniszczeniu i o drodze Boga,
siebie zatraciła w Bogu Nadzmysłowym,
miłością skupioną przejawę wstrzymała.

yayāharad bhuvo bhāraṃ
tāṃ tanuṃ vijahāv ajaḥ |
kaṇṭakaṃ kaṇṭakeneva
dvayaṃ cāpīśituḥ samam ||1.15.34||

Niezrodzony owo ciało,
co zniszczyło ciężar Ziemi,
rzucił jak cierń cierniem zbyty,
oba Bogu są jednakie.

yathā matsyādi-rūpāṇi
dhatte jahyād yathā naṭaḥ |
bhū-bhāraḥ kṣapito yena
jahau tac ca kalevaram ||1.15.35||

Kostium ryby oraz inne
aktor wkłada i zdejmuje,
tak też ciało on porzucił,
gdy usunął ciężar Ziemi.

yadā mukundo bhagavān imāṃ mahīṃ
jahau sva-tanvā śravaṇīya-sat-kathaḥ |
tadāhar evāpratibuddha-cetasām
abhadra-hetuḥ kalir anvavartata ||1.15.36|| ज

Gdy Ziemię porzucił Dawca Wyzwolenia
wraz z ciałem, o którym warto opowiadać,
w tym samym dniu kali, przyczyna ohydy,
podążył śladami jeszcze niezbudzonych.

yudhiṣṭhiras tat parisarpaṇaṃ budhaḥ
pure ca rāṣṭre ca gṛhe tathātmani |
vibhāvya lobhānṛta-jihma-hiṃsanādy-
-adharma-cakraṃ gamanāya paryadhāt ||1.15.37|| ज

Mądry Judhiszthira wirujące koło
nieprawości ujrzał w mieście, państwie, domu
i w nim także samym – chciwość, fałsz i przemoc,
więc się przygotował, aby dom opuścić.

svarāṭ pautraṃ vinayinam
ātmanaḥ susamaṃ guṇaiḥ |
toya-nīvyāḥ patiṃ bhūmer
abhyaṣiñcad gajāhvaye ||1.15.38||

Władca wnuka szlachetnego,
co w zaletach był mu równy,
wodą okolonej Ziemi
panem w Mieście Słoni maścił.

mathurāyāṃ tathā vajraṃ
śūrasena-patiṃ tataḥ |
prājāpatyāṃ nirūpyeṣṭim
agnīn apibad īśvaraḥ ||1.15.39||

W Mathurze namaścił Wadźrę
na monarchę Śurasenów.
Spełnił ryt dla Pana Sworzeń
i król ognie w sobie złożył.

visṛjya tatra tat sarvaṃ
dukūla-valayādikam |
nirmamo nirahaṅkāraḥ
sañchinnāśeṣa-bandhanaḥ ||1.15.40||

Oddał wszystkie kosztowności,
drogie szaty, bransolety,
bez poczucia „ja” i „moje”,
przeciął nieskończone więzy.

vācaṃ juhāva manasi
tat prāṇa itare ca tam |
mṛtyāv apānaṃ sotsargaṃ
taṃ pañcatve hy ajohavīt ||1.15.41||

Słowa więc w umyśle złożył,
umysł w tchnieniu, to zaś w dolnym –
tchnienie dolne z wypróżnieniem
śmierci wylał, ją zaś w piątkę,

tritve hutvā ca pañcatvaṃ
tac caikatve ‘juhon muniḥ |
sarvam ātmany ajuhavīd
brahmaṇy ātmānam avyaye ||1.15.42||

pięć żywiołów w trójkę wylał,
ją w jedności złożył mędrzec,
wszystko to umieścił w jaźni,
jaźń w niezmiennym zaś brahmanie.

cīra-vāsā nirāhāro
baddha-vāṅ mukta-mūrdha-jaḥ |
darśayann ātmano rūpaṃ
jaḍonmatta-piśāca-vat |
anavekṣamāṇo niragād
aśṛṇvan badhiro yathā ||1.15.43||

Ubrał szmaty, post rozpoczął,
zamilkł i rozwiązał włosy,
jego postać się jawiła
jak szalony, tępy demon.
Odszedł niczym niewzruszony,
nie słuchając, jakby głuchy.

udīcīṃ praviveśāśāṃ
gata-pūrvāṃ mahātmabhiḥ |
hṛdi brahma paraṃ dhyāyan
nāvarteta yato gataḥ ||1.15.44||

I w północną stronę wkroczył,
wielcy duchem gdzie odchodzą,
w sercu myśląc o brahmanie,
kto tam pójdzie – już nie wraca.

sarve tam anunirjagmur
bhrātaraḥ kṛta-niścayāḥ |
kalinādharma-mitreṇa
dṛṣṭvā spṛṣṭāḥ prajā bhuvi ||1.15.45||

Widząc, że na ziemi ludzi
kali dotknął – druh bezprawia,
wszyscy bracia myśl stanowczą
wziąwszy, za nim podążyli.

te sādhu-kṛta-sarvārthā
jñātvātyantikam ātmanaḥ |
manasā dhārayāmāsur
vaikuṇṭha-caraṇāmbujam ||1.15.46||

Już spełnili wszystkie cele
i poznali bezmiar jaźni,
w myślach więc utrzymywali
lotos stóp Spokoju Dawcy.

tad-dhyānodriktayā bhaktyā
viśuddha-dhiṣaṇāḥ pare |
tasmin nārāyaṇa-pade
ekānta-matayo gatim ||1.15.47||

avāpur duravāpāṃ te
asadbhir viṣayātmabhiḥ |
vidhūta-kalmaṣāsthānaṃ
virajenātmanaiva hi ||1.15.48||

Oczyścili się miłością
dzięki myśli o nim wielką,
na siedzibie Narajany
się skupili całkowicie,

niedosięgły cel sięgnęli
dla zajętych przedmiotami,
miejsce oczyszczone z grzechów
samą jaźnią pyłu zbytą.

viduro 'pi parityajya
prabhāse deham ātmanaḥ |
kṛṣṇāveśena tac-cittaḥ
pitṛbhiḥ svakṣayaṃ yayau ||1.15.49||

Myśl Widura w Krysznie złożył
i w Prabhasie rzucił ciało,
o nim myśląc, wraz z przodkami
do siedziby swojej wrócił.

draupadī ca tad ājñāya
patīnām anapekṣatām |
vāsudeve bhagavati
hy ekānta-matir āpa tam ||1.15.50||

Gdy Draupadi zrozumiała
obojętność swoich mężów,
w Bogu Wasudewie myśli
swe skupiła, go sięgnęła.

yaḥ śraddhayaitad bhagavat-priyāṇāṃ
pāṇḍoḥ sutānām iti samprayāṇam |
śṛṇoty alaṃ svasty-ayanaṃ pavitraṃ
labdhvā harau bhaktim upaiti siddhim ||1.15.51|| त्रि

Kto z wiarą słucha o cudnym odejściu
Pandu potomków, co są mili Bogu,
osiąga czyste pomyślności sioło
i doskonałość – miłość ku Hariemu.

iti śrīmad-bhāgavate mahā-purāṇe
brahma-sūtra-bhāṣye
pārama-haṃsyāṃ saṃhitāyāṃ
vaiyāsikyāṃ
prathama-skandhe pāṇḍava-saṃsthāyāṃ
pāṇḍava-mahā-prayāṇaṃ nāma
pañcadaśo ‘dhyāyaḥ ||1.15||

Oto w chwalebnej wielkiej puranie Bhagawata,
w komentarzu do Sutr wedanty,
w piśmie najlepszych z ascetów,
w utworze syna Wjasy,
w pierwszej księdze, w Domknięciu dziejów Pandawów
rozdział piętnasty
zatytułowany „Odejście Pandawów”.